Trao đổi bên hành lang Quốc hội ngày 21/4, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Khánh Phong Lan – Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, cuộc chiến phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và lãng phí luôn "nóng", bởi đây là những rào cản rất lớn đối với phát triển, đồng thời làm suy giảm hiệu quả quản lý nhà nước.
Thực tế cho thấy, tình trạng này có thể xuất hiện ở nhiều lĩnh vực, trong đó có an toàn thực phẩm – nơi mà nếu việc thực thi pháp luật không nghiêm, hoặc tồn tại sự “bắt tay”, tiếp tay giữa doanh nghiệp vi phạm và cán bộ quản lý, thì các sai phạm khó được phát hiện, xử lý kịp thời, gây mất niềm tin trong nhân dân.
Thời gian qua đã xảy ra nhiều vụ ngộ độc tập thể tại các cơ sở uy tín hoặc trường học như hay các tiệm bánh mì lớn gây ra sự hoang mang cho người dân.
Dẫn chứng một số vụ việc liên quan đến thực phẩm chức năng, sữa kém chất lượng… vừa được phanh phui, theo bà Phong Lan, những vấn đề này đã được cảnh báo từ trước. Đây không phải là câu chuyện mới nhưng được truyền thông đưa tin rộng rãi, cũng là một cách để người dân có ý thức hơn với việc lựa chọn thực phẩm an toàn khi sử dụng.
Theo đại biểu, thực phẩm không bảo đảm an toàn vẫn có thể lọt ra thị trường nếu có sự tiếp tay của một số cá nhân trong khâu kiểm soát. Việc thực phẩm bẩn len lỏi vào bếp ăn tập thể, trường học cũng phản ánh sự buông lỏng quản lý ở một số khâu. Không chỉ vậy, công tác xử lý sau vi phạm nhiều khi chưa đủ sức răn đe, làm giảm hiệu quả quản lý.
Một trong những vấn đề nổi lên từ thực tiễn là quy trình xử lý vi phạm còn phức tạp, kéo dài. "Để xác định chính xác nguyên nhân, cơ quan chức năng phải tiến hành nhiều bước chuyên môn như lấy mẫu thực phẩm để kiểm nghiệm xem tác nhân gây bệnh là gì. Đồng thời, tại các bệnh viện, bệnh phẩm của bệnh nhân cũng cần được xét nghiệm để đối chiếu, xác định có cùng một tác nhân vi khuẩn gây bệnh hay không. Những quy trình này thường mất vài ngày mới có thể đưa ra kết luận chính thức, làm giảm tính răn đe và sự nghi ngờ trong dư luận", đại biểu Phong Lan chia sẻ.
Chia sẻ về vụ việc gần nhất khi Bộ Y tế phát đi cảnh báo về sản phẩm "HiPP Vegetable Carrot with Potato" (hũ 190g) vì bị nghi ngờ có thể chứa thuốc diệt chuột, bà Phong Lan cho biết, đối với thực phẩm nhập khẩu chính thức, khi có thông báo thu hồi từ nhà sản xuất, lực lượng chức năng sẽ ngay lập tức theo dõi và xử lý tại các hệ thống nhà thuốc, đại lý chính thống.
Tuy nhiên, bà Phạm Khánh Phong Lan lo ngại về tình trạng người dân có thói quen mua hàng ngoại trôi nổi không rõ nguồn gốc. Hiện nay không ít các sản phẩm sữa ngoại, thực phẩm ngoại được rao bán tràn lan trên mạng, gắn mác “hàng xách tay”, mua bán theo kiểu “rỉ tai nhau”.
Những mặt hàng này không ai kiểm soát, và người tiêu dùng thường cũng không đủ điều kiện để kiểm tra lại thông tin xuất xứ. Với hàng nhập lậu, khi xảy ra vấn đề sẽ không ai bồi hoàn hay cảnh báo rủi ro cho người tiêu dùng.
Thói quen mua thực phẩm ở vỉa hè, lề đường thay vì các cửa hàng chính ngạch, điều này làm tăng nguy cơ mất an toàn vì khó kiểm soát nguồn gốc và điều kiện bảo quản.
Theo đại biểu, có nhiều điểm nghẽn trong quản lý an toàn thực phẩm. Hiện công tác an toàn thực phẩm do nhiều bộ, ngành (Y tế, Nông nghiệp, Công thương) cùng triển khai, dẫn đến tình trạng có lúc chồng chéo, có lúc lại bỏ trống địa bàn.
Mặc dù chính sách chủ trương đẩy mạnh hậu kiểm, nhưng các quy định thực tế vẫn siết chặt khâu tiền kiểm (cấp phép giấy tờ), tạo ra mảnh đất màu mỡ cho tiêu cực. Khi đã có giấy phép, khâu hậu kiểm lại bị buông lỏng do thiếu nhân lực và công cụ thực thi. Bên cạnh đó là tình trạng "bắt tay" giữa doanh nghiệp vi phạm và cán bộ quản lý (như cán bộ thú y tiếp tay cho heo lậu).
Do đó, bà Phong Lan cho rằng, việc “triệt tiêu hoàn toàn” tham nhũng, tiêu cực, thí dụ như trong lĩnh vực thực phẩm là rất khó, bởi vẫn còn những “kẽ hở” trong cơ chế. Để giải quyết gốc rễ, theo bà Phong Lan cần có chính sách đãi ngộ xứng đáng để cán bộ "không cần và không dám tham nhũng".
Bà Phong Lan khuyến cáo, trong công tác bảo đảm an toàn thực phẩm, nguyên tắc quan trọng nhất vẫn là phòng ngừa. Người tiêu dùng nên mua hàng tại nơi hợp pháp, có nhãn dán đúng quy định và kiểm tra thông tin tự công bố của sản phẩm trên mạng của cơ quan chức năng để bảo vệ bản thân.
