Trong khi Chính phủ đã ban hành các nghị quyết tháo gỡ và yêu cầu đẩy nhanh tiến độ; Kiểm toán Nhà nước đã chỉ rõ những tồn tại cần khắc phục song dự án vẫn đang mắc kẹt bởi các thủ tục liên quan quỹ đất thanh toán, điều chỉnh hợp đồng và giải ngân vốn tín dụng. Nhiều hệ lụy phát sinh suốt nhiều năm qua đòi hỏi cần có giải pháp để dự án sớm được khơi thông.
Dự án vẫn chậm về đích
Dự án chống ngập gần 10.000 tỷ đồng được khởi công từ năm 2016 với mục tiêu bảo vệ khu vực rộng khoảng 570km², phục vụ hơn 6,5 triệu người dân ở bờ hữu sông Sài Gòn và khu vực trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh trước tình trạng triều cường và tác động ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu.
Đây là một trong những công trình hạ tầng chống ngập lớn nhất từ trước đến nay của thành phố, gồm 6 cống kiểm soát triều quy mô lớn cùng gần 8km đê bao ven sông. Sau nhiều năm triển khai, dự án đã hoàn thành hơn 90% khối lượng xây dựng nhưng phải nhiều lần dừng thi công vì những vướng mắc liên quan phương án thanh toán hợp đồng BT (xây dựng-chuyển giao), nguồn vốn tín dụng và thủ tục pháp lý.
Điều đáng chú ý là các cơ chế tháo gỡ cho dự án thực tế đã được Chính phủ ban hành từ nhiều năm trước.
Năm 2021, Chính phủ ban hành Nghị quyết 40/NQ-CP cho phép tiếp tục triển khai dự án. Đến tháng 7/2025, Chính phủ tiếp tục ban hành Nghị quyết 212/NQ-CP nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho dự án; đồng thời giao Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh quyết định và chịu trách nhiệm toàn diện về việc thanh toán cho nhà đầu tư bằng quỹ đất.
Thành phố sẽ tập trung biến những dự án tồn đọng thành công trình phục vụ nhân dân, biến những dự án bỏ quên thành nhà máy, khu đô thị, công trình hạ tầng hiện đại, góp phần cho mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Đồng chí Nguyễn Văn Được, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh
Nghị quyết 212 xác định rất rõ nguyên tắc xử lý là phải kịp thời, khả thi, đúng quy định pháp luật, không hợp thức hóa sai phạm, không để thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước và hướng đến mục tiêu sớm hoàn thành, đưa công trình vào khai thác.
Tuy nhiên, gần một năm sau khi Nghị quyết 212 được ban hành, nhiều nội dung then chốt vẫn chưa được xử lý dứt điểm.
Báo cáo kiểm toán số 48/KTNN-TH ngày 6/4/2026 của Kiểm toán Nhà nước chỉ ra hàng loạt tồn tại liên quan quỹ đất thanh toán, điều chỉnh hợp đồng BT và tiến độ triển khai các nhiệm vụ theo nghị quyết của Chính phủ.
Theo Kiểm toán Nhà nước, sau Nghị quyết 40/NQ-CP, Ủy ban nhân dân thành phố chưa kịp thời tổ chức đàm phán, điều chỉnh phương án thanh toán theo hợp đồng BT khiến quá trình xử lý kéo dài.
Do chậm trễ xác định quỹ đất thanh toán khiến việc điều chỉnh hợp đồng, nghiệm thu, quyết toán, giải ngân tín dụng và hoàn thiện hồ sơ pháp lý đều gặp khó khăn. Trong khi đó, dự án đã có khối lượng thi công hoàn thành nhưng chưa được thanh toán đầy đủ, dẫn đến phát sinh lãi vay lớn và làm tăng chi phí đầu tư.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, việc một dự án chống ngập trọng điểm hoàn thành hơn 90% nhưng chưa thể vận hành đang đặt ra nhiều dấu hỏi về hiệu quả quản lý và tổ chức thực hiện.
Cần sớm đưa dự án vào vận hành sớm nhất
Một trong những nội dung được Kiểm toán Nhà nước nhấn mạnh là nguyên tắc thanh toán ngang giá đối với hợp đồng BT.
Theo báo cáo kiểm toán, giá trị ước tính của 7 khu đất dự tính dùng để thanh toán cho nhà đầu tư chỉ khoảng 4.983 tỷ đồng, trong khi tổng mức đầu tư điều chỉnh của dự án đã lên tới khoảng 14.446 tỷ đồng.
Kiểm toán Nhà nước đề nghị thành phố khẩn trương xác định quỹ đất thanh toán, giá trị quỹ đất và tiến độ thanh toán cho dự án. Việc thanh toán có thể thực hiện một lần hoặc nhiều lần nhưng phải tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật.
Trong đó, giá trị quỹ đất thanh toán phải bảo đảm nguyên tắc ngang giá theo quy định tại Nghị định số 69/2019/NĐ-CP, ngày 15/8/2019 quy định chi tiết về việc sử dụng tài sản công để thanh toán cho nhà đầu tư khi thực hiện dự án đầu tư xây dựng công trình theo hình thức BT. Trường hợp các khu đất dự tính thanh toán chưa đủ điều kiện pháp lý hoặc chưa bảo đảm nguyên tắc ngang giá, thành phố cần phối hợp nhà đầu tư xác định các khu đất khác để thay thế.
Hiện thành phố đang xây dựng phương án thanh toán theo hướng giữ lại 5 khu đất đủ điều kiện pháp lý và thay thế 2 khu đất không còn phù hợp bằng các khu đất khác có giá trị tương đương.
Liên quan công tác giải ngân, nguồn vốn tín dụng từ Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) hiện vẫn chưa thể giải ngân do các thủ tục pháp lý chưa hoàn tất.
Mới đây, tại buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã yêu cầu các cơ quan liên quan khẩn trương tháo gỡ toàn bộ điểm nghẽn và đưa dự án về đích trong năm 2026.
Chỉ đạo này cho thấy quyết tâm rất lớn từ Trung ương đối với một công trình có ý nghĩa quan trọng đối với đời sống người dân và sự phát triển bền vững của thành phố.
Một dự án đã hoàn thành hơn 90% nhưng không thể đưa vào sử dụng trong nhiều năm sẽ khiến nhà đầu tư lo ngại về tính ổn định của chính sách, về khả năng thực thi các cam kết hợp đồng và về tiến độ xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình đầu tư.
Trong khi đó, việc giải quyết dứt điểm các tồn tại, bảo đảm thanh toán đúng quy định và đúng nguyên tắc ngang giá sẽ phát đi thông điệp tích cực về quyết tâm đồng hành cùng doanh nghiệp của chính quyền thành phố.
Khi Chính phủ đã có cơ chế tháo gỡ, Kiểm toán Nhà nước đã chỉ rõ các vấn đề cần khắc phục và Thủ tướng Chính phủ yêu cầu hoàn thành dự án trong năm 2026, thành phố cần khẩn trương hoàn tất phương án thanh toán theo đúng nguyên tắc ngang giá, xử lý dứt điểm các thủ tục còn tồn đọng, khơi thông nguồn vốn và đưa công trình vào vận hành.
Tại hội nghị quán triệt, triển khai Kết luận số 24-KL/TW, ngày 13/4/2026 của Bộ Chính trị về tiếp tục tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng kéo dài; Nghị quyết số: 29/2026/QH16, ngày 24/4/2026 của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi luật đất đai năm 2024 có hiệu lực và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài; tổng kết thực hiện Kế hoạch số 34 về tiếp tục tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các công trình, dự án tồn đọng kéo dài của Thành phố Hồ Chí Minh, đồng chí Nguyễn Văn Được, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh: Thành phố sẽ tập trung biến những dự án tồn đọng thành công trình phục vụ nhân dân, biến những dự án bỏ quên thành nhà máy, khu đô thị, công trình hạ tầng hiện đại, góp phần cho mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Sở Tư pháp vừa có công văn đề nghị Sở Tài chính Thành phố Hồ Chí Minh cần khẩn trương phối hợp Sở Nông nghiệp và Môi trường, Trung tâm Phát triển quỹ đất nghiên cứu kết quả kiểm toán, đối chiếu quy định hiện hành để tham mưu phương án hoàn vốn bằng đất 100% theo đúng nguyên tắc ngang giá, đáp ứng tiến độ chỉ đạo của Ủy ban nhân dân thành phố.
