Đây là bước chuyển quan trọng trong nỗ lực giảm phát thải, cải thiện chất lượng không khí, môi trường của Thủ đô - vấn đề ngày càng trở nên bức thiết khi Hà Nội đang trải qua những đợt ô nhiễm cao kéo dài.
Chủ trương này nhận được ủng hộ của đông đảo người dân bởi hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng sống. Tuy nhiên, việc thay đổi phương tiện đi lại tác động trực tiếp đến hàng triệu người, đặc biệt người lao động phụ thuộc vào xe máy để mưu sinh. Những băn khoăn về năng lực hạ tầng giao thông công cộng, chi phí chuyển đổi phương tiện xanh, mức độ sẵn sàng của hệ thống trạm sạc và tính khả thi của lộ trình là hoàn toàn chính đáng. Điều này đòi hỏi chính sách phải được triển khai thận trọng, có sự chuẩn bị đầy đủ và tạo được đồng thuận xã hội.
Nhiều năm qua, Hà Nội luôn nằm trong nhóm các đô thị có chất lượng không khí đáng lo ngại. Mật độ phương tiện cá nhân - đặc biệt xe máy chạy xăng - là một trong những nguồn phát thải lớn tại khu vực trung tâm. Kinh nghiệm từ các thành phố trên thế giới cho thấy cải thiện chất lượng môi trường không thể đạt được nếu không áp dụng biện pháp kiểm soát phương tiện phát thải cao.
Việc thiết lập vùng phát thải thấp, hạn chế theo khung giờ và kiểm soát khí thải theo lộ trình là cách tiếp cận phù hợp Luật Thủ đô và chiến lược phát triển giao thông xanh, đồng thời thể hiện quyết tâm của Hà Nội trong việc đặt sức khỏe cộng đồng lên hàng đầu. Tuy vậy, một chủ trương đúng vẫn có thể khó khăn khi triển khai nếu thiếu chuẩn bị. Thời điểm áp dụng chỉ còn hơn nửa năm, và khoảng thời gian này cần được sử dụng hiệu quả để làm rõ các tiêu chí kỹ thuật, quy chuẩn khí thải, điều kiện lưu thông ngoài giờ cấm, quy trình kiểm định, mạng lưới trạm kiểm tra khí thải, chi phí và thời hạn áp dụng. Minh bạch thông tin sẽ giúp người dân chủ động chuẩn bị thay vì rơi vào tâm lý bị động hay lo lắng.
Cùng với đó, thành phố cần sớm ban hành kế hoạch hỗ trợ chuyển đổi phương tiện xanh. Nhóm lao động thu nhập trung bình và thấp chưa thể mua xe điện hoặc đổi xe ngay lập tức nếu chưa có các gói hỗ trợ khả thi. Những chính sách đang được xem xét như tín dụng ưu đãi mua xe máy điện, hỗ trợ đổi xe cũ, khuyến khích doanh nghiệp cho thuê xe điện dài hạn, giá điện sạc ưu đãi… cần được cụ thể hóa và truyền thông rõ ràng. Các nhóm chịu tác động trực tiếp như lái xe công nghệ, người buôn bán nhỏ, người làm dịch vụ sử dụng xe máy xăng cần có chính sách riêng vì xe máy xăng là phương tiện sinh kế của họ.
Việc chuẩn bị hạ tầng và năng lực vận tải thay thế cũng rất quan trọng. Nếu hạn chế xe chạy xăng mà hệ thống giao thông công cộng chưa đáp ứng được nhu cầu đi lại của người dân thì mục tiêu giảm phát thải sẽ khó đạt được. Hà Nội cần tiếp tục mở rộng mạng lưới xe buýt, đường sắt đô thị; phát triển trạm sạc công cộng, điểm đỗ xe điện; bảo đảm tiêu chuẩn an toàn cho thiết bị sạc... Các địa phương trong vùng phát thải thấp cần bố trí không gian ưu tiên giao thông xanh, tăng tính kết nối giữa người đi bộ, xe đạp và phương tiện công cộng.
Một chính sách tác động sâu rộng như hạn chế xe xăng cần được triển khai bằng phương thức thuyết phục, lắng nghe ý kiến và đồng hành. Nếu chỉ áp dụng mệnh lệnh hành chính cứng nhắc không chỉ gây cảm giác áp đặt mà còn có thể làm giảm hiệu quả thực thi. Thành phố cần tăng cường tuyên truyền về lợi ích môi trường, sức khỏe và kinh tế; thử nghiệm phạm vi hạn chế trước khi mở rộng; công bố dữ liệu chất lượng không khí theo thời gian thực để cho thấy tác động tích cực; đối thoại với các doanh nghiệp vận tải, hiệp hội và nhà sản xuất xe máy để xây dựng giải pháp phù hợp.
Chuyển đổi thói quen luôn cần thời gian. Khi người dân thấy rõ lợi ích, cảm nhận sự hỗ trợ thực chất và tin tưởng vào lộ trình, quá trình chuyển đổi xanh sẽ trở nên ổn định và bền vững hơn. Chủ động thiết lập vùng phát thải thấp là cơ hội quan trọng để nâng cao chất lượng sống, nhưng để đạt được sự đồng thuận rộng rãi, chính quyền cần tiếp tục lắng nghe phản ánh của cộng đồng, đánh giá tác động và cam kết tiến độ hoàn thiện hạ tầng, bảo đảm không để bất kỳ nhóm yếu thế nào bị bỏ lại.
Nếu được triển khai bài bản, khoa học, thận trọng và nhân văn, chính sách hạn chế xe máy chạy xăng, tiếp đó là xe ô-tô chạy xăng, dầu không chỉ góp phần giảm ô nhiễm mà còn mở ra hướng phát triển giao thông xanh, văn minh, hiện đại ■
