Cần bổ sung cơ chế rõ ràng hơn để báo chí được vận hành như một ngành công nghiệp văn hóa

Báo chí có thể trở thành trung tâm của công nghiệp văn hóa

Góp ý kiến vào dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi) trong phiên thảo luận tổ ngày 23/10, đại biểu Bùi Hoài Sơn (Đoàn Thành phố Hà Nội) nhấn mạnh, dự thảo Luật không chỉ tạo khung pháp lý cho hoạt động báo chí, mà còn mở đường cho báo chí phát triển như một ngành công nghiệp văn hóa hiện đại.

Theo đại biểu, báo chí ngày nay không chỉ là công cụ tư tưởng, diễn đàn của nhân dân, mà còn là sản phẩm sáng tạo mang giá trị văn hóa và kinh tế, gắn kết chặt chẽ với các ngành công nghiệp văn hóa khác như âm nhạc, điện ảnh, quảng cáo, xuất bản, phát thanh-truyền hình.

"Khi báo chí được đặt trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, chúng ta có thể tạo ra một chuỗi giá trị gia tăng lớn, vừa phục vụ nhiệm vụ chính trị, vừa đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và quảng bá hình ảnh quốc gia. Thực tiễn cho thấy, báo chí hoàn toàn có thể trở thành hạt nhân của những sự kiện văn hóa-sáng tạo quy mô lớn", đại biểu Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.

Đại biểu đề cập VTV đã tổ chức thành công các đại nhạc hội V Concert - Rạng rỡ Việt Nam và V Fest - Thanh xuân rực rỡ tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam, không chỉ là sự kiện biểu diễn mà còn là sản phẩm truyền thông-văn hóa lan tỏa mạnh mẽ trên cả sóng truyền hình và nền tảng số.

Đặc biệt, sự kiện concert quốc gia "Tổ quốc trong tim" do Báo Nhân Dân tổ chức tại sân vận động Mỹ Đình quy tụ hàng vạn khán giả, vừa khẳng định vai trò của báo chí cách mạng trong việc truyền cảm hứng yêu nước, vừa mở ra mô hình mới để báo chí tham gia phát triển công nghiệp biểu diễn.

"Những sự kiện này chứng minh rằng báo chí, khi gắn với công nghệ hiện đại, nghệ thuật biểu diễn và thị trường truyền thông, có thể trở thành trung tâm của công nghiệp văn hóa", đại biểu Bùi Hoài Sơn cho hay.

Từ thực tế đó, đại biểu kiến nghị dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi) cần bổ sung những cơ chế, chính sách rõ ràng hơn để báo chí được vận hành như một ngành công nghiệp văn hóa: từ cơ chế tài chính dựa trên đặt hàng, đấu thầu nhiệm vụ công, đến việc cho phép liên kết hợp tác với các tổ chức, doanh nghiệp trong và ngoài nước; từ chính sách thúc đẩy đổi mới sáng tạo theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn, đến mở rộng báo chí đối ngoại, phát triển đa ngôn ngữ theo tinh thần Nghị quyết số 59-NQ/TW, giúp báo chí Việt Nam vươn ra thế giới...

Về phân cấp quản lý báo chí, dự thảo Luật đã quy định Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chịu trách nhiệm quản lý nhà nước đối với báo chí địa phương. Tuy nhiên, đại biểu Bùi Hoài Sơn cho rằng cần làm rõ hơn thẩm quyền và trách nhiệm phối hợp của Ủy ban nhân dân tỉnh trong việc quản lý văn phòng đại diện, phóng viên thường trú của báo chí trung ương.

Ngoài ra, cần nghiên cứu mở rộng quyền cho địa phương trong việc cấp phép một số ấn phẩm, phụ trương, chuyên mục; đồng thời tăng cường trách nhiệm kiểm tra, giám sát hoạt động báo chí tại địa phương. Việc này sẽ giúp báo chí gắn với đời sống dân sinh, phản ánh đúng thực tiễn, đồng thời giảm tải cho cơ quan quản lý trung ương.

Về mô hình kinh tế báo chí, theo đại biểu Bùi Hoài Sơn, trong bối cảnh nước ta không có báo chí tư nhân, cần nhấn mạnh cơ chế đặt hàng, đấu thầu nhiệm vụ công và đầu tư công có trọng điểm gắn liền với định mức kinh tế kỹ thuật báo chí “3 dễ”: dễ hiểu, dễ áp dụng, dễ thực hiện. Đây sẽ là nguồn lực quan trọng giúp báo chí thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, hải đảo, và đối ngoại.

Đồng thời, đại biểu cũng cho rằng Luật cũng nên mở rộng khung pháp lý cho các hình thức liên kết, xã hội hóa, hợp tác công-tư trong báo chí, có chính sách ưu đãi đột phá về thuế, đất đai, tiếp cận tín dụng… cho các cơ quan báo chí, kể cả với các đối tác liên kết khi tổ chức các sự kiện văn hóa, các hoạt động vì cộng đồng… Đi kèm với đó là cơ chế kiểm soát chặt chẽ để tránh thương mại hóa, xa rời tôn chỉ, mục đích.

Cân nhắc giữ nguyên quy định về cấp thẻ nhà báo cho người làm việc tại Tạp chí khoa học

Tham gia ý kiến hoàn thiện dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi), đại biểu Lê Nhật Thành (Đoàn Thành phố Hà Nội) quan tâm đến nội dung thu hồi giấy phép hoạt động báo chí quy định tại khoản 1 Điều 20.

Theo dự thảo, cơ quan báo chí có giấy phép hoạt động báo chí nhưng không hoạt động thì giấy phép hết hiệu lực”. Về nội dung này, để bảo đảm tính minh bạch, đại biểu Thành đề nghị nêu rõ cơ quan báo chí có giấy phép hoạt động báo chí nhưng không hoạt động trong thời gian bao lâu thì giấy phép hết hiệu lực.

Bên cạnh đó, để tiết kiệm thời gian, nguồn lực, giảm bớt các thủ tục hành chính không thật cần thiết, cần nghiên cứu bổ sung quy định mang tính nguyên tắc về trường hợp mặc dù cơ quan báo chí có giấy phép hoạt động báo chí nhưng không hoạt động do các nguyên nhân khách quan (cơ quan báo chí phải tạm dừng hoạt động trong thời gian ngắn do sắp xếp bộ máy…), do các nguyên nhân bất khả kháng (dịch bệnh…), thì thời gian tạm dừng không hoạt động đó không được coi là căn cứ để xác định giấy phép hoạt động báo chí hết hiệu lực.

Về cấp, đổi, thu hồi thẻ nhà báo, dự thảo Luật quy định các đối tượng được xét cấp thẻ nhà báo, trong đó không bao gồm những người làm việc tại cơ quan tạp chí khoa học (điểm e khoản 1 Điều 29). Đây là quy định có sự thay đổi so với Luật Báo chí 2016 hiện hành.

Quy định không cấp thẻ nhà báo cho những người làm việc tại tạp chí khoa học, đồng nghĩa với việc những người này không phải là nhà báo và không có quyền, nghĩa vụ của nhà báo (khoản 1 Điều 28 dự thảo Luật có quy định: “Nhà báo là người hoạt động báo chí được cấp thẻ nhà báo”). Đại biểu Lê Nhật Thành cho rằng quy định nêu trên của dự thảo Luật cần được xem xét thêm ở một số khía cạnh.

Thứ nhất, thực tiễn cho thấy các nhà báo làm việc tại tạp chí khoa học vẫn tham gia vào quá trình thu thập, xử lý, phân tích thông tin và có nhiệm vụ truyền tải tri thức đến công chúng. Việc không được cấp thẻ nhà báo dễ tạo ra yếu tố bất bình đẳng giữa những người làm việc tại các tạp chí khoa học và các tạp chí thuộc các lĩnh vực khác (kinh tế, văn hóa, du lịch,...) và gây khó khăn cho những người làm việc tại tạp chí khoa học trong việc tiếp cận và khai thác thông tin.

Hiện nay có nhiều tạp chí khoa học không chỉ công bố kết quả nghiên cứu khoa học mà còn thông tin về các hoạt động khoa học, công nghệ, phản biện các chính sách và kết nối tri thức khoa học, công nghệ với công chúng, doanh nghiệp và các nhà quản lý.

Bên cạnh đó, tại khoản 2 Điều 3 dự thảo Luật quy định: "Hoạt động báo chí là hoạt động sáng tạo tác phẩm báo chí, sản phẩm báo chí, sản phẩm thông tin có tính chất báo chí…"; khoản 16 Điều 3 quy định: "Tạp chí khoa học là sản phẩm báo chí xuất bản định kỳ để công bố kết quả nghiên cứu khoa học, thông tin về hoạt động khoa học chuyên ngành".

"Như vậy, có thể thấy, ngay tại nội dung của dự thảo Luật đã thể hiện Tạp chí khoa học là sản phẩm báo chí và do đó hoạt động của những người làm việc tại Tạp chí khoa học-sáng tạo nên nội dung của Tạp chí khoa học phải được xem là hoạt động báo chí", đại biểu phân tích.

Từ những lý do trên, đại biểu Lê Nhật Thành đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, đánh giá thêm về phương án sửa đổi; cân nhắc việc tiếp tục giữ nguyên quy định về cấp thẻ nhà báo cho người làm việc tại Tạp chí khoa học như Luật Báo chí hiện hành.