Các nhà khoa học cảnh báo: Cần đánh giá đúng tình trạng mặt đất nóng lên khi biến đổi khí hậu

Khi Trái đất đang nóng lên, không chỉ bầu khí quyển và đại dương mà bản thân đất cũng đang trở nên nóng lên, dẫn đến nhiệt độ đất trên khắp hành tinh ngày càng tăng cao, cùng với những hậu quả không rõ ràng nhưng đáng lo ngại đối với những cư dân trên bề mặt như chúng ta.
Mặt đất khô nứt nẻ. Ảnh: Rob Pongsajapan/Flickr.
Mặt đất khô nứt nẻ. Ảnh: Rob Pongsajapan/Flickr.

Theo một nghiên cứu mới, chúng ta đã đánh giá thấp vấn đề này, tập trung vào việc nhiệt độ không khí và nước tăng cao trong khi không đánh giá được mối đe dọa của các đợt nắng nóng dưới chân chúng ta.

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature Climate Change. Các nhà nghiên cứu cho biết, nhiệt độ đất thu hút tương đối ít sự chú ý trong các nghiên cứu về biến đổi khí hậu do con người gây ra. Một phần vì sự phức tạp của phép đo khiến khó tìm đủ dữ liệu đáng tin cậy về nhiệt độ đất so với nhiệt độ không khí gần bề mặt.

Tuy nhiên, trong nghiên cứu mới, một nhóm các nhà nghiên cứu từ khắp nước Đức đã thu thập dữ liệu nhiệt độ đất từ ​​nhiều nguồn khác nhau, bao gồm các trạm giám sát khí tượng, vệ tinh viễn thám, bộ phân tích lại dữ liệu ERA5-Land và mô phỏng từ hệ thống Trái đất.

Nhóm nghiên cứu đã dựa vào chỉ số TX7d, chỉ số này nhằm nắm bắt cường độ của các đợt nắng nóng cực độ bằng cách tính trung bình nhiệt độ tối đa hàng ngày trong tuần nóng nhất trong năm.

Họ đã tính toán chỉ số này cho lớp đất 10 cm phía trên và cho không khí cao tới 2 mét so với bề mặt, tại 118 trạm thời tiết trên khắp châu Âu, sử dụng dữ liệu nhiệt độ từ năm 1996 đến năm 2021 để cung cấp 160 cặp các phép đo không khí và đất.

Họ báo cáo rằng, tại 2/3 địa điểm này, các nhà nghiên cứu đã tìm thấy xu hướng nhiệt độ cực đoan trong đất mạnh hơn so với trong không khí phía trên nó.

Đồng tác giả nghiên cứu, Tiến sĩ Almudena García-García, nhà nghiên cứu viễn thám tại Trung tâm Nghiên cứu Môi trường Helmholtz (UFZ) cho biết : “Điều này có nghĩa là nhiệt độ cực cao phát triển trong đất nhanh hơn nhiều so với trong không khí”.

Nghiên cứu cho thấy sự khác biệt theo khu vực của hiện tượng này trên khắp châu Âu, với tình trạng nắng nóng cực độ trở nên dữ dội hơn, nhanh chóng hơn ở Trung Âu, cụ thể là ở Đức, Italia và miền nam nước Pháp.

Nghiên cứu cho thấy ở những khu vực này, cường độ nắng nóng cực độ đang tăng nhanh hơn 0,7 độ C mỗi thập kỷ trong đất so với trong không khí gần bề mặt.

Các nhà nghiên cứu đã điều tra tần suất của các đợt nắng nóng cực độ trong đất cũng như cường độ của chúng, bằng cách sử dụng một chỉ số khác – TX90p – tính tỷ lệ phần trăm số ngày trong tháng khi nhiệt độ tối đa hàng ngày vượt quá ngưỡng thống kê nhất định.

Độ che phủ của rừng có xu hướng giúp đất giữ được độ ẩm. Ảnh: Nicholas T/ Flickr.

Độ che phủ của rừng có xu hướng giúp đất giữ được độ ẩm. Ảnh: Nicholas T/ Flickr.

Họ nhận thấy số ngày có nhiệt độ cực cao đang tăng nhanh gấp đôi trong đất so với trong không khí.

"Ví dụ, nếu hiện tại nhiệt độ trong đất và không khí cao khoảng 10% số ngày trong một tháng thì một thập kỷ sau, sẽ có nhiệt độ cao trong không khí vào 15% số ngày và nhiệt độ cao trong đất vào khoảng 20% số ngày trong tháng", Tiến sĩ García-García nói.

Các nhà nghiên cứu giải thích điều này phần lớn là do độ ẩm của đất, do nó có vai trò chính trong việc ảnh hưởng đến sự trao đổi nhiệt giữa đất và không khí.

Và độ ẩm của đất lại phụ thuộc rất nhiều vào độ che phủ đất, cho thấy cách thức sử dụng đất của con người có thể khiến mọi thứ trở nên tồi tệ hơn.

Ví dụ, trong rừng, độ che phủ của cây giúp giảm sự mất độ ẩm từ đất do bốc hơi, trong khi rễ cây có thể hút nước từ sâu hơn trong lòng đất. Tuy nhiên, ở những môi trường sống thoáng đãng như đồng cỏ hoặc ruộng nông nghiệp, thực vật chỉ có thể tiếp cận được độ ẩm của đất ở gần bề mặt.

Khả năng nhiệt độ cực đoan trong đất vượt xa nhiệt độ cực đại trong không khí có thể có ý nghĩa lớn và không chỉ đối với các vi sinh vật sống trong đất hoặc mạng lưới thức ăn rộng hơn tùy thuộc vào chúng.

Các nhà nghiên cứu lưu ý rằng nếu đất ấm hơn không khí trên bề mặt, nó có thể giải phóng thêm nhiệt vào bầu khí quyển phía dưới – chưa kể đến lượng carbon bổ sung – do đó làm trầm trọng thêm sự nóng lên của khí quyển.

Đồng tác giả, Giáo sư Jian Peng, người đứng đầu Cục Viễn thám UFZ cho biết: “Nhiệt độ đất đóng vai trò là yếu tố phản hồi giữa độ ẩm và nhiệt độ của đất, do đó có thể tăng cường các giai đoạn nắng nóng ở một số khu vực nhất định”.

Ông nói: “Trước những kết quả này, các nghiên cứu về tác động của nhiệt độ cực cao, chủ yếu xem xét nhiệt độ không khí nhưng đã đánh giá thấp yếu tố cực đoan nhiệt trong đất, sẽ phải được đánh giá lại”.

.

Có thể bạn quan tâm

[Video] Dự báo thời tiết ngày 15/3/2026: Không khí lạnh suy yếu, cả nước chuyển trạng thái nắng ráo về chiều

[Video] Dự báo thời tiết ngày 15/3/2026: Không khí lạnh suy yếu, cả nước chuyển trạng thái nắng ráo về chiều

Hôm nay, đới gió Đông Nam ẩm gây tình trạng mưa phùn, nồm ẩm và sương mù dày đặc cho khu vực Bắc Bộ vào sáng sớm. Trong khi đó, miền Trung thời tiết cải thiện rõ rệt với nắng hửng về chiều, còn tại Nam Bộ và Cao nguyên Trung Bộ, nắng nóng cục bộ bắt đầu xuất hiện trên diện rộng khi mùa khô bước vào giai đoạn cao điểm.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 14/3/2026: Không khí ẩm bao phủ Bắc Bộ, Trung Bộ duy trì trạng thái mưa lạnh

[Video] Dự báo thời tiết ngày 14/3/2026: Không khí ẩm bao phủ Bắc Bộ, Trung Bộ duy trì trạng thái mưa lạnh

Hôm nay, không khí ẩm từ biển gây hiện tượng sương mù và mưa nhỏ cho miền Bắc vào sáng sớm. Trong khi đó, miền Trung vẫn duy trì trạng thái nhiều mây, mưa rào do tác động của gió Đông Bắc và địa hình. Khu vực phía Nam thời tiết ổn định hơn với nắng gián đoạn, thuận lợi cho các hoạt động ngoài trời.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 14/3/2026: Bắc Bộ sương mù dày, miền Trung mưa dông diện rộng

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 14/3/2026: Bắc Bộ sương mù dày, miền Trung mưa dông diện rộng

Các tỉnh Bắc Bộ đón đới gió ẩm gây hiện tượng sương mù dày và mưa nhỏ rải rác; trong khi đó, không khí lạnh kết hợp địa hình tiếp tục gây mưa dông tại miền Trung. Khu vực Nam Bộ và Cao Nguyên duy trì trạng thái nắng ráo ổn định nhưng cần lưu ý các diễn biến gió mạnh trên biển.

(Ảnh: THẾ ĐẠI)

Cập nhật dự báo thời tiết các khu vực trên cả nước dịp bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI

Dự báo thời tiết phục vụ công tác tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, từ ngày 13-16/3/2026, nhiều khu vực trên cả nước phổ biến ít mưa, trời rét về đêm và sáng ở miền bắc; Nam Bộ ngày nắng, có nơi nắng nóng. Trên biển có gió đông bắc mạnh, biển động.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 12/3/2026: Miền Bắc đón mưa dông, cảnh báo xâm nhập mặn tại Nam Bộ diễn biến phức tạp

[Video] Dự báo thời tiết ngày 12/3/2026: Miền Bắc đón mưa dông, cảnh báo xâm nhập mặn tại Nam Bộ diễn biến phức tạp

Hôm nay, thời tiết nước ta có sự phân hóa rõ rệt do tác động của không khí lạnh tăng cường yếu. Trong khi miền Bắc và miền Trung đón mưa rào rải rác, thì khu vực Nam Bộ tiếp tục nắng mạnh, đặc biệt là tình trạng xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long vẫn diễn biến phức tạp.

Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chủ động theo dõi, ứng phó với các hình thái thời tiết nguy hiểm có thể xảy ra trong thời gian diễn ra bầu cử. (Ảnh minh họa: Báo Nhân Dân)

Chủ động ứng phó thiên tai trong thời gian diễn ra bầu cử

Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia vừa có văn bản đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chủ động theo dõi, ứng phó với các hình thái thời tiết nguy hiểm có thể xảy ra trong thời gian diễn ra bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 12/3/2026: Bắc Bộ tăng nhiệt trước khi đón mưa dông, Nam Bộ bước vào cao điểm nắng ráo

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 12/3/2026: Bắc Bộ tăng nhiệt trước khi đón mưa dông, Nam Bộ bước vào cao điểm nắng ráo

Khối không khí lạnh suy yếu khiến nền nhiệt miền Bắc tăng nhẹ, tuy nhiên khu vực Tây Bắc Bộ cần đề phòng mưa rào và dông vào chiều tối do hội tụ gió. Tại miền Trung, mưa có xu hướng quay trở lại tập trung từ Quảng Trị đến Quảng Ngãi. Trong khi đó, miền Đông Nam Bộ bắt đầu xuất hiện nắng nóng cục bộ.