Dù có sản lượng và diện tích cà-phê lớn nhất nước, nhưng lâu nay thói quen canh tác, thu hoạch, chế biến và quảng bá thương hiệu cà-phê robusta còn nhiều hạn chế. Trong bối cảnh đó, vẫn có những tư duy đổi mới hướng đến sản xuất nông nghiệp bền vững, nỗ lực xây dựng thương hiệu từ dòng cà-phê robusta, góp phần nâng cao giá trị cà-phê Tây Nguyên.
Kỳ 1: Giới trẻ khẳng định giá trị
Nói đến đặc sản Tây Nguyên, tỉnh Gia Lai là địa phương có tiềm năng, thế mạnh; nhưng do hạn chế trong chiến lược xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm cho nên cà-phê đặc sản của tỉnh vẫn chưa được nhiều người biết đến. Tuy nhiên, gần đây người làm nông nghiệp, nhất là thế hệ trẻ ở Gia Lai đang hình thành mối liên kết chặt chẽ, góp sức lan tỏa hương vị cà-phê đặc sản robusta.
ĐẠI SỨ DU LỊCH CÀ-PHÊ
Đất đai rộng lớn, khí hậu mát mẻ, thuận lợi cho cây cà-phê phát triển, tiềm năng thế mạnh đó đã được khẳng định, vấn đề khai thác như thế nào để biến lợi thế thành sinh kế bền vững? Đi tìm lời giải cho bài toán đó, Phùng Hạ Long quyết định từ bỏ công việc trong ngành truyền thông để trở về gắn bó với đất đai, ruộng vườn. Quan điểm làm nông của cô gái trẻ Hạ Long thiên về lối canh tác thuận tự nhiên, vì vậy việc tác động vào môi trường được tính toán cẩn trọng, bảo đảm hài hòa yếu tố sinh dưỡng, giúp cây phát triển tốt, cho năng suất, chất lượng ổn định nhất.
Cách đây 3 năm, Hạ Long quyết định thử sức mô hình du lịch canh nông, nông trại được đặt tên Fair Farm; có nghĩa là “nông trại công bằng”, nhấn mạnh đến công bằng, hợp lý đối với cây trồng, đất đai và nông hộ. Thông qua hình thức trải nghiệm thực tế làm việc, sinh sống tại vườn, mô hình đã thu hút các bạn trẻ nước ngoài. Hằng ngày, đều có từ 5 đến 7 tình nguyện viên đảm nhận việc chăm sóc cây, tham gia các quy trình canh tác cà-phê, sầu riêng. Thay vì trả tiền công, trang trại bao chi phí ăn, ở trong suốt hành trình tìm hiểu về nông nghiệp tại vườn.
Bạn Siria, 21 tuổi, đến từ Italia chia sẻ, ở đất nước bạn, một người làm nông thường phải có diện tích đất trồng lớn, chuyên canh một loại cây; tuy nhiên ở đây có nhiều loại cây, rất phong phú. Riêng về cà-phê tại Italia, chủ yếu là dòng arabica, khi uống thường ít kết hợp với phụ gia. Tại Gia Lai, thưởng thức cà-phê robusta có nhiều phương pháp pha như cà-phê trứng, sữa, phômai; hương, vị đa dạng. “Tôi rất ấn tượng về cách thưởng thức cà-phê của người Việt Nam, họ thường dùng cà-phê cùng bạn bè và chia sẻ những câu chuyện chung quanh ly cà-phê như một gia đình”, Siria bày tỏ.
Với Chiara, bạn của Siria, khi hỏi điều gì làm cô nhớ nhất trong thời gian trải nghiệm tại Fair Farm, đưa bàn tay chỉ vào vết chai sần vừa bong, Chiara chia sẻ, đây chính là “dấu ấn” để lại khi đào hố trồng cà-phê. Song, cô cảm thấy hạnh phúc vì mỗi ngày ra vườn được ngắm nhìn cây mình trồng lớn lên, đó là kỷ niệm đáng nhớ. Chiara cho biết, nếu có điều kiện cô sẽ trở lại thăm những cây cà-phê tự tay mình trồng, chăm sóc. Những tâm sự chân thành, mộc mạc và cởi mở của tình nguyện viên cho thấy sức hút từ một ý tưởng khởi nghiệp sáng tạo của giới trẻ Gia Lai. Một câu chuyện nhỏ về cà-phê, một điều mới mẻ được khám phá, một tấm lòng của cô chủ nông trại… có vẻ nhỏ bé, nhưng đó là điều làm cho du khách lưu luyến.
Siria, Chiara là hai trong số hàng trăm bạn trẻ đến từ nhiều quốc gia trải nghiệm ở Fair Farm. Phùng Hạ Long cho biết, từ nay đến tháng 9, tình nguyện viên đã đăng ký kín lịch. Mỗi tình nguyện viên như một đại sứ du lịch mang thương hiệu cà-phê, rộng hơn là du lịch canh nông của Gia Lai nói riêng, Tây Nguyên nói chung ra với bạn bè quốc tế. Về lâu dài, các ngành hữu quan có thể nghiên cứu chiến lược bài bản để thu hút dòng khách nước ngoài chất lượng cao, qua đó tạo thêm công ăn, việc làm cho người lao động, cải thiện thu nhập, nâng mức sống người dân vùng nông thôn.
KIỂM SOÁT CHẤT LƯỢNG BẰNG CHỈ SỐ
Theo thang điểm quy định của Viện Chất lượng cà phê-Coffee Quality Institute (CQI), mẫu cà-phê đạt từ 80 điểm trở lên sẽ được chứng nhận cà-phê đặc sản. Fine robusta là chứng nhận dành cho mẫu cà-phê robusta đạt từ 80 điểm trở lên. Nông dân sở hữu chứng nhận tiêu chuẩn Fine robusta sẽ bán với giá cao hơn thị trường.
Giới chuyên gia cà-phê cho biết, tại Tây Nguyên, vùng nguyên liệu tại Đắk Lắk hay Lâm Đồng đã quen thuộc với người tiêu dùng, cho nên xu thế hiện tại muốn tìm một khu vực mới với hương vị khác biệt, vì vậy Gia Lai là một cái tên được ghi danh. Các farm ở Gia Lai làm khâu chất lượng khá tốt, tuy nhiên khâu truyền thông còn yếu, cho nên ngay cả người địa phương cũng khó biết những thương hiệu lớn của tỉnh. Mới đây, bạn Thanh Tâm kêu gọi sự chung tay, góp sức của các bạn trẻ trong ngành cà-phê tổ chức sự kiện Gia Lai Coffee Festival, chủ đề “Bazan đi khắp ba miền”. Sự kiện được giới kinh doanh, chế biến cà-phê đánh giá cao. Tại đây, nhà vườn đã gửi 40 mẫu cà-phê robusta chất lượng cao, đặc sản trứ danh của vùng đất Gia Lai đến để ban giám khảo chọn ra mẫu đặc biệt nhất.
Tham dự sự kiện Gia Lai Coffee Festival với vai trò giám khảo, ông Nguyễn Văn Hòa, Trưởng đại diện phòng Lab, Viện Chất lượng cà-phê thế giới tại Việt Nam chia sẻ, hiện tại hạt cà-phê robusta Việt Nam được đánh giá rất cao tại thị trường Mỹ, châu Âu. Tuy nhiên, ở Gia Lai thì chưa được nhiều người biết đến. Về độ cứng, hàm lượng dinh dưỡng của cà-phê rất tốt. Trong chỉ số thử nếm của viện cà-phê thế giới tại Việt Nam có tiêu chuẩn mang tên muoth feel, tức là cảm nhận trong khoang miệng, thì thể trạng cà-phê robusta đều vượt chỉ số khắt khe nhất. Vì vậy khi thử một ly cà-phê robusta của Gia Lai, thực khách mộ điệu có thể cảm nhận rõ chất lượng.
Việt Nam có diện tích và sản lượng cà-phê hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, chất lượng cà-phê không tỷ lệ thuận theo diện tích và sản lượng, người tiêu dùng ngày càng khó tính nên các khâu cần chuẩn hóa. Bên cạnh trồng, chăm sóc, giai đoạn thu hoạch, chế biến lâu nay ít được chú trọng. Thói quen của nhà nông vẫn thu hoạch đồng loạt xanh lẫn chín. Nguyên do, nông dân cần chi phí trang trải cuộc sống, trả tiền ứng phân bón. Mặt khác, nếu hái tỉa thì tiền trả nhân công tăng cao, cộng thêm tâm lý lo lắng nguy cơ xảy ra mất trộm… Những điều đó làm cà-phê trong nước giảm chất lượng.
Nếu như tại hai tỉnh Đắk Lắk và Lâm Đồng, những sự kiện quảng bá cà-phê như thế được tổ chức thường xuyên, thì tại Gia Lai đây mới là lần thứ 2. Giám đốc chi nhánh Công ty cổ phần Mộc Gia Lai Nguyễn Chí Hiếu cho biết, sự kiện có nhiều nội dung hữu ích với nông dân, hầu như các mẫu cà-phê mang đến xét nghiệm đều được trồng theo tiêu chuẩn cà-phê đặc sản, bảo đảm chất lượng xuất khẩu chứ không theo kiểu đại trà; vì vậy những sân chơi như thế là cơ hội để người sản xuất cà-phê mở mang tư duy và tầm nhìn.
Anh Hiếu phân tích, cùng chủng loại cà-phê, diện tích, nếu để chín trên 95% mới thu hoạch đồng loạt thì trọng lượng có thể tăng thêm 1 tấn. Khi chín, quả mọng nước, hạt săn chắc, rang sẽ ít bị hao hụt, tất nhiên giá cả luôn cao hơn thị trường từ 50 đến 80.000 đồng/kg. “Tôi nhận thấy Gia Lai Coffee Festival là sân chơi bổ ích, tăng gắn kết cho hệ sinh thái của ngành cà-phê. Qua theo dõi trên mạng xã hội, số lượng tương tác của nhiều độc giả cho thấy cách thức lan tỏa hình ảnh của các bạn trẻ đã đổi mới, mang lại hiệu quả rất cao”, anh Hiếu chia sẻ.
(Còn nữa)
