Đây là sự kiện mang ý nghĩa chính trị, xã hội và nhân văn sâu sắc, thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước đối với đồng bào, chiến sĩ, đặc biệt là học sinh vùng biên giới - nơi được xem là “phên dậu” của Tổ quốc.
Đây cũng là hoạt động hướng tới mục tiêu bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục, thu hẹp chênh lệch vùng miền, nâng cao an sinh xã hội và củng cố quốc phòng, an ninh khu vực biên giới.
Phát triển con người là gốc, rễ
Nghệ An là một trong những địa phương có nhiều xã biên giới nhất cả nước, với 21 xã. Đồng thời, số trường học được T.Ư phê duyệt khởi công trong năm 2025, dự kiến hoàn thành trước ngày 30/8/2026, cũng thuộc tốp dẫn đầu cả nước. Đơn cử, xã Na Ngoi là một trong những vùng núi biên giới hiểm trở nhất Nghệ An với địa hình toàn núi đá, dốc dựng, nhiều khe sâu, mùa mưa thường bị sạt lở khiến đường sá chia cắt; mùa đông rét đến mức nhiệt độ có khi xuống dưới 5°C. Toàn xã có khoảng 8.000 dân, hơn 95% là đồng bào dân tộc thiểu số, chủ yếu người H'Mông, bên cạnh đó là Khơ Mú và một phần nhỏ người Thái.
Na Ngoi giáp biên giới Lào với đường biên dài khoảng 20 km, cách TP Vinh khoảng hơn 250 km, đi xe mất 6 đến 8 giờ đồng hồ. Nhiều bản ở đây nằm sát đường biên giới, cách trường cả chục km, buộc học sinh phải ở nội trú suốt tuần. Đời sống còn khó khăn, kinh tế dựa vào nương rẫy và chăn nuôi nhỏ lẻ khiến hành trình đến trường của các em thêm nhiều vất vả, đồng thời tăng gánh nặng cho công tác nuôi dạy học sinh nội trú.
Theo thống kê, cả nước có 956 trường phổ thông ở 248 xã biên giới đất liền. Trong số này, mới chỉ có khoảng 22 trường phổ thông dân tộc nội trú (PTDTNT) với quy mô 7.644 học sinh (chỉ chiếm 2,3% về tổng số trường và 1,2% số học sinh phổ thông trên địa bàn được hưởng chính sách nội trú của Nhà nước); có khoảng 160 trường phổ thông dân tộc bán trú (PTDTBT), quy mô 51.131 học sinh (chiếm khoảng 16,7% tổng số trường và 8,18% tổng số học sinh phổ thông tại địa bàn các xã biên giới đất liền) được hưởng chính sách bán trú của Nhà nước.
Ngày 18/7/2025, Bộ Chính trị đã có Thông báo kết luận 81-TB/T.Ư về chủ trương đầu tư xây dựng trường học cho các xã biên giới; Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 298/NQ-CP thực hiện Thông báo kết luận 81-TB/T.Ư. Theo đó, cả nước có 248 xã biên giới đất liền được quy hoạch đầu tư 248 trường PTDTNT liên cấp tiểu học - THCS, trong đó có 100 trường được chọn đầu tư xây dựng giai đoạn 1, với tổng nhu cầu vốn đầu tư gần 20.000 tỷ đồng.
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), việc tổ chức lễ khởi công đồng loạt 72 công trình vào ngày 9/11, với sự tham gia của lãnh đạo Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương, thể hiện tinh thần phối hợp chặt chẽ, quyết tâm cao của toàn hệ thống chính trị trong việc chăm lo cho học sinh vùng biên, chuẩn bị đầy đủ các điều kiện để sớm hoàn thành 100 trường học trước năm học 2026-2027. Trước đó, 28 trường đã được khởi công và đang gấp rút thi công.
Ngày 11/10, phát biểu ý kiến tại lễ khởi công Trường PTDTNT liên cấp Tiểu học và THCS Na Ngoi - công trình giáo dục trọng điểm ở xã biên giới khó khăn nhất Nghệ An, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, Đảng và Nhà nước luôn coi giáo dục là quốc sách hàng đầu, là động lực then chốt cho phát triển bền vững. Ông khẳng định việc đầu tư xây dựng 248 trường nội trú liên cấp là chủ trương đúng đắn, nhân văn và thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước với đồng bào vùng biên giới. “Xây trường không chỉ để các cháu có điều kiện học tập tốt hơn, mà còn nhằm nâng cao chất lượng đời sống nhân dân vùng biên giới, giữ gìn chủ quyền lãnh thổ từ gốc rễ - đó là con người, là cộng đồng cư dân gắn bó với đất, với rừng, với đường biên, cột mốc”, Tổng Bí thư nói.
Trường PTDTNT liên cấp tiểu học và THCS Na Ngoi được chọn là một trong số 248 trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học, THCS tại các xã biên giới đất liền được triển khai theo chủ trương của Bộ Chính trị. Trường được xây dựng trên diện tích khoảng 5,5 ha, với tổng vốn đầu tư gần 240 tỷ đồng từ nguồn vốn Nhà nước và xã hội hóa. Công trình được đầu tư hiện đại, đồng bộ với 49 lớp học đầy đủ các hạng mục phòng học, phòng chức năng, khu ký túc xá, nhà ăn, khu vui chơi, khu trải nghiệm, khu tăng gia sản xuất… đáp ứng nhu cầu học tập, rèn luyện cho hơn 1.900 học sinh.
Ngay trong năm học mới 2025 - 2026, tại các địa phương miền núi, biên giới của tỉnh Thanh Hóa, nhiều điểm trường rơi vào tình trạng thiếu phòng học, phòng chức năng, trang thiết bị phục vụ giảng dạy. Đơn cử, xã Bát Mọt có hơn 17 km đường biên giới tiếp giáp với nước Lào, cách trung tâm tỉnh Thanh Hóa khoảng 120 km. Nằm ở vùng biên giới xa xôi, xã có địa hình hiểm trở, đời sống của đồng bào còn nhiều khó khăn. Xã có diện tích tự nhiên 205,7 km2 (lớn nhất tỉnh), trong đó đồng bào dân tộc Thái chiếm hơn 96%. Trên địa bàn hiện có ba trường phổ thông (hai tiểu học, một THCS) với 25 lớp, 616 học sinh nhưng điểm trường phân tán, đi lại rất khó khăn, cơ sở vật chất phục vụ dạy học còn thiếu, nhiều hạng mục đã xuống cấp, điều kiện học tập còn nhiều hạn chế.
Trường nội trú liên cấp tiểu học, THCS Bát Mọt cũng là một trong 100 trường thí điểm đầu tư xây mới hoặc cải tạo ngay trong năm 2025. Dự án được khởi công xây dựng trên khu đất 1,5 ha. Quy mô xây dựng khu nhà lớp học với 22 phòng học và 12 phòng học bộ môn, 1 tòa nhà hiệu bộ, 1 nhà đa năng, 1 nhà truyền thống văn hóa dân tộc, thư viện, sân chơi thể thao, khu nội trú, bán trú cho 260 học sinh, nhà ở công vụ cho 25 giáo viên và các hạng mục phụ trợ khác. Tổng mức đầu tư dự án khoảng 170 tỷ đồng.
Hoàn thành trước tháng 8/2026
Sáng 9/11, phát biểu ý kiến tại lễ khởi công xây dựng trường học tại xã biên giới thuộc tỉnh Thanh Hóa, Thủ tướng Phạm Minh Chính quyết liệt yêu cầu các địa phương biên giới rà soát, điều chỉnh quy hoạch, bố trí đủ quỹ đất, bảo đảm hạ tầng điện, nước sạch, viễn thông, giao thông và môi trường an toàn cho học sinh. Thủ tướng nhấn mạnh, các bộ, ngành và địa phương phải gấp rút triển khai với tinh thần “ba ca-bốn kíp; ăn tranh thủ, ngủ khẩn trương; vượt nắng thắng mưa, không thua bão gió” để đưa các ngôi trường mới vào hoạt động trước tháng 8/2026. Để hiện thực hóa cam kết này, Thủ tướng đề nghị các cấp ủy đảng, chính quyền, các đơn vị thi công, các cơ quan liên quan cần tuân thủ nghiêm ngặt “5 bảo đảm”, gồm: Chất lượng, tiến độ; công tác giải phóng mặt bằng và nguồn vật liệu; kỹ thuật, mỹ thuật, vệ sinh môi trường, cảnh quan, an toàn lao động; không để xảy ra tham nhũng, tiêu cực, thất thoát, lãng phí; đầu tư đến đâu, hiệu quả đến đó, mang lại lợi ích thiết thực cho các cháu học sinh, cho các thầy, cô giáo, cho các bậc phụ huynh và góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa bàn.
Thủ tướng giao Bộ GD&ĐT sửa đổi, bổ sung chính sách để học sinh các xã biên giới được hưởng chế độ nội trú, bán trú phù hợp; đồng thời phối hợp các bộ, ngành bố trí, đào tạo giáo viên biết tiếng dân tộc, có chính sách phụ cấp và hỗ trợ đời sống cho giáo viên vùng khó. Từ năm học tới, học sinh vùng biên sẽ được học tiếng Anh là ngoại ngữ thứ hai, cùng các môn tin học, văn hóa, âm nhạc, thể thao trong môi trường học tập đồng bộ, hiện đại.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Thị Mai Hoa đánh giá: “Những quyết sách đặt nền móng cho sự phát triển bền vững giáo dục đang đứng trước thời cơ to lớn với những chính sách có tính chất bước ngoặt. Từ Luật Nhà giáo đến Nghị quyết 71/NQ-TW của Bộ Chính trị, triển khai chính sách xây dựng hệ thống trường nội trú liên cấp, hỗ trợ bữa ăn trưa cho học sinh phổ thông ở các xã biên giới, hải đảo… đều là những chính sách lớn về giáo dục và quan điểm coi con người là mục tiêu, là động lực cho phát triển của Đảng - Nhà nước - Chính phủ. Chúng ta hướng tới một nền giáo dục tiên tiến, hiện đại và thực hiện công bằng trong cơ hội tiếp cận giáo dục, mở rộng cơ hội học tập cho tất cả mọi người”.
Sáng 9/11, dự Lễ khởi công xây dựng hai trường PTNT liên cấp TH&THCS Hua Bum, Dào San (Lai Châu), Bộ trưởng GD&ĐT Nguyễn Kim Sơn cho rằng: “Đây là một nhiệm vụ chính trị trọng tâm, cấp bách trong phát triển kinh tế - xã hội và thực hiện chính sách đại đoàn kết dân tộc nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực, tạo nguồn cán bộ là người địa phương ở vùng biên giới”. Theo bộ trưởng, để đạt mục tiêu, các địa phương có vai trò then chốt trong việc chuẩn bị mặt bằng và vận động người dân hiến đất để triển khai xây dựng trường học. Xây trường là việc người dân rất đồng tình, vì vậy cần phát động phong trào hiến đất rộng khắp, với sự vào cuộc tích cực của MTTQ và hệ thống chính trị ở cơ sở. Việc xây dựng trường học mới không đơn thuần là thay thế một trường hiện hữu, mà là dịp để tái cấu trúc toàn bộ hệ thống giáo dục trên địa bàn cấp xã. Hiện nhiều xã có tới 17-20 điểm trường nhỏ, phân tán; trường trung tâm khi hoàn thành sẽ gom học sinh từ các điểm trường này về học tập tập trung, đồng thời một số điểm trường lẻ sẽ được giải thể để nâng cao hiệu quả vận hành.
