Bảo tồn giá trị di sản văn hóa Óc Eo Nam Bộ

Các tư liệu, hiện vật, công trình nghiên cứu về giá trị di sản văn hóa Óc Eo Nam Bộ có rất nhiều nhưng việc lưu trữ, giữ gìn đang phân tán ở nhiều nơi, chưa được chuẩn hóa, đồng bộ theo quy chuẩn. Một đề án nghiên cứu về các giá trị văn hóa Óc Eo của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đang được triển khai nhằm góp phần khắc phục các bất cập nêu trên.

Khai quật khu di tích khảo cổ Nam Linh Sơn Tự, thị trấn Óc Eo, huyện Thoại Sơn (An Giang). Ảnh: HẢI THƯ
Khai quật khu di tích khảo cổ Nam Linh Sơn Tự, thị trấn Óc Eo, huyện Thoại Sơn (An Giang). Ảnh: HẢI THƯ

Nền văn hóa cổ Óc Eo được phát hiện lần đầu qua các di chỉ ở núi Ba Thê, nay thuộc thị trấn Óc Eo, huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang. Sau đó, các nhà khảo cổ mở rộng tìm kiếm trên toàn vùng Nam Bộ và đã thu được rất nhiều hiện vật vừa đa dạng, vừa mang tính bản địa, có tính giao lưu với các trung tâm văn hóa lớn thời bấy giờ. Trải qua hơn 75 năm phát hiện và nghiên cứu, nền văn hóa này ngày càng trở nên rõ nét hơn. Có thể nói, các di tích thuộc văn hóa Óc Eo là nguồn tư liệu lịch sử quý giá như một bằng chứng về một nền văn hóa cổ. Ðề án mà Viện Hàn lâm Khoa học xã hội (KHXH) Việt Nam nghiên cứu một cách tổng thể, toàn diện các giá trị di sản văn hóa Óc Eo có ý nghĩa quan trọng, nhằm phục dựng một cách đầy đủ nhất một nền văn hóa khảo cổ có nguồn gốc bản địa, lâu đời của vùng Ðông - Nam Á. Qua đó, khẳng định vị trí của vùng đất này là một bộ phận lãnh thổ được cộng đồng cư dân Nam Bộ khai phá, giữ gìn và bảo vệ trong tiến trình lịch sử của dân tộc Việt Nam. Theo GS, TS Nguyễn Quang Thuấn, Chủ tịch Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam, đề án "Nghiên cứu khu di tích khảo cổ học Óc Eo - Ba Thê, Nền Chùa (Văn hóa Óc Eo Nam Bộ)" có ý nghĩa về mặt khoa học rất sâu sắc, đã triển khai toàn diện trên tất cả các mặt, vừa tổng quan nghiên cứu các công trình trước đó, vừa tiến hành khảo sát và tích cực khai quật các địa điểm đã được phê duyệt. Ðến nay, kết quả khai quật khảo cổ học thu được những kết khả quan; đã phê duyệt các nhiệm vụ thực hiện hoạt động khoa học chung của đề án, đồng thời tiếp tục phối hợp hai tỉnh Kiên Giang và An Giang thực hiện công tác đền bù giải phóng mặt bằng phục vụ công tác nghiên cứu.

Không gian phân bố của nền văn hóa Óc Eo bao gồm phần lớn vùng châu thổ sông Mê Công miền nam nước ta. Với khối lượng tư liệu về di tích, di vật văn hóa Óc Eo đã có rất lớn nhưng lại rời rạc và chưa được quy chuẩn. Qua những lần khai quật các di chỉ khảo cổ, nền văn hóa này bao trùm khắp đồng bằng Nam Bộ từ Tứ giác Long Xuyên, U Minh Thượng, Ðồng Tháp Mười, đồng bằng tây sông Hậu… đến Nam Tây Nguyên (Cát Tiên, Lâm Ðồng). Các nhà khảo cổ học đã khai quật được nhiều loại di vật, như di cốt người; xương, răng động vật; đồ trang sức bằng vàng, thủy tinh, mã não, hồng ngọc; công cụ sắt; nồi rót kim loại; đồ gốm; đồ đá… Bên cạnh đó là những khám phá khảo cổ học sơ kỳ thời đại đồ sắt ở Nam Bộ với hàng chục nghìn di vật văn hóa Óc Eo đa dạng về loại hình, phong phú về chất liệu, vừa mang tính bản địa, vừa hàm chứa những thành tố của các nền văn minh Ấn Ðộ, Ba Tư, La Mã, Trung Hoa… được tìm thấy và đưa về bảo quản, phát huy tại các bảo tàng khu vực phía nam. Tuy nhiên, việc thu thập, lưu trữ, xử lý, quản lý, chia sẻ tư liệu - tài liệu về văn hóa Óc Eo đang đứng trước những khó khăn và thách thức về bảo tồn các tư liệu, bản đồ, hiện vật… Các tư liệu, tài liệu không chỉ phân tán ở nhiều nơi, mà còn chủ yếu được lưu trữ thủ công, số hóa đơn giản, chưa có các công cụ số hóa, thu thập, xử lý, xây dựng cơ sở dữ liệu theo quy chuẩn.

Theo PGS, TS Bùi Chí Hoàng, Viện KHXH vùng Nam Bộ (Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam): Giá trị di sản của văn hóa Óc Eo chưa được nghiên cứu một cách đầy đủ và toàn diện. Do đó, việc tiến hành các hoạt động điều tra, khai quật, nghiên cứu khảo cổ văn hóa Óc Eo là một trong những hoạt động rất cần thiết, cần làm ngay nhằm cung cấp tư liệu hoàn chỉnh; đề xuất các cấp độ bảo tồn, góp phần gìn giữ di sản văn hóa quan trọng của dân tộc. Ðề án nghiên cứu về văn hóa Óc Eo Nam Bộ của Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam trên phương diện khoa học đã làm rõ hơn cơ sở lý luận và thực tiễn của đề án, thống nhất, làm rõ "tính bản địa" là những giá trị văn hóa đã được đúc kết tại chính nơi mà cộng đồng cư dân sinh sống.

Nhằm bảo đảm tiến độ và chất lượng các hoạt động phục vụ đề án cũng như góp phần bảo tồn, lưu giữ phát huy giá trị nền văn hóa Óc Eo, dự kiến tháng 9-2019, hoạt động chỉnh lý sơ bộ, lập hồ sơ tư liệu, hệ thống hóa tư liệu di tích, di vật, báo cáo kết quả khai quật sẽ được thực hiện. Ðồng thời, tiếp tục tổng quan các chương trình, các dự án nghiên cứu trước đó để có cơ sở so sánh nghiên cứu đánh giá về những phát hiện mới, xây dựng tốt cơ sở dữ liệu về các mặt như: khoa học, lịch sử và khảo cổ học nhằm tiến hành xây dựng hồ sơ đánh giá về di tích lịch sử quan trọng này. Cùng với đó, các giải pháp về bảo tồn và phát huy các giá trị di sản, di tích này sẽ được gửi tới Ban quản lý Ðề án, Hội đồng khoa học Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam để triển khai và hoàn thiện trong năm 2020. Các nhà nghiên cứu của Viện Hàn lâm khoa học cho biết: Với những giải pháp đang được thực hiện, khi kết thúc đề án này về mặt di sản vật chất chúng ta sẽ có một số các bảo tàng ngoài trời trên các di tích Óc Eo, Ba Thê (An Giang); Nền Chùa (Kiên Giang). Tiến tới, sẽ đề cử UNESCO xem xét công nhận vùng không gian văn hóa Óc Eo - Ba Thê và Nền Chùa là di sản văn hóa thế giới.

Có thể bạn quan tâm

[Video] Giới thiệu sự kiện “Cùng Việt Nam tiến bước 2026”

[Video] Giới thiệu sự kiện “Cùng Việt Nam tiến bước 2026”

Sự kiện “Cùng Việt Nam tiến bước” tổ chức vào năm 2025 với hàng triệu bước chân đã cùng tạo nên một hành trình đầy tự hào. Hơn 1,1 triệu người tham gia, cùng nhau tích lũy 6 tỷ bước chân – lan tỏa tinh thần đoàn kết, rèn luyện sức khỏe và khát vọng vươn lên. Và hành trình ấy sẽ chính thức trở lại trong mùa thu này.

Công viên Thống Nhất có nhiều tiềm năng phát triển không gian sáng tạo. (Ảnh: Ngọc Liên

Ươm mầm không gian sáng tạo

Với diện tích rộng, hệ thống cây xanh lâu năm và cảnh quan mở, Công viên Thống Nhất (Hà Nội) có nhiều lợi thế trở thành một không gian sáng tạo giữa lòng Thủ đô. Nhiều ý tưởng đang được “ươm mầm” nhằm khai thác tiềm năng sẵn có, tạo nên đời sống sáng tạo thường xuyên phục vụ cộng đồng.

Đại diện các cơ quan tiến hành động thổ bắt đầu khai quật khẩn cấp. (Ảnh: Bảo tàng Nghệ An-Xô Viết Nghệ Tĩnh)

Nghệ An: Khai quật khẩn cấp mộ gạch cổ tại Rú Bụt

Ngày 13/8, thông tin từ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An cho biết, Bảo tàng Nghệ An-Xô Viết Nghệ Tĩnh phối hợp Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đang tổ chức khai quật khẩn cấp lăng mộ gạch cổ tại xã Kim Liên. Sau hai ngày khai quật, nhiều hiện vật đã được tìm thấy.

Các nghệ nhân vừa nghe nhạc vừa vẽ tranh. (Ảnh: THÙY VÂN)

Zhostovo - thương hiệu khay vẽ thủ công nổi tiếng của Nga

Phong cách nghệ thuật Zhostovo với những bó hoa rực rỡ đầy biểu cảm và hài hòa khó có thể nhầm lẫn với bất kỳ nghệ thuật nào khác trên thế giới. Đằng sau mỗi chiếc khay được vẽ là lịch sử nghệ thuật dân gian Nga, đã tồn tại qua nhiều thế kỷ, vẫn giữ được giá trị và chỉ cần nhìn thấy là đã cảm nhận được "chất Nga".

Nhà báo Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam phát biểu tại sự kiện. (Ảnh: TRẦN HUẤN)

Phát động Giải Báo chí toàn quốc "Vì sự nghiệp phát triển Văn hóa Việt Nam" năm 2026

Giải Báo chí toàn quốc “Vì sự nghiệp phát triển văn hóa Việt Nam” lần thứ tư, năm 2026 được điều chỉnh theo hướng giảm số lượng, nâng cao chất lượng và giá trị tôn vinh. Ban tổ chức bổ sung giải Đặc biệt, trao cho tác phẩm xuất sắc nhất được lựa chọn từ 5 loại hình báo chí, với giá trị 100 triệu đồng và một chuyến du lịch.

Luật Phát triển công nghiệp văn hóa ra đời sẽ tạo "cú huých" chính sách cho công nghiệp văn hóa. (Ảnh: LINH BẢO)

Tạo “cú huých” chính sách cho công nghiệp văn hóa

Việc xây dựng dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, đồng thời triển khai các chỉ đạo, kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Phiên họp thứ hai của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam.

Phim có sự trở lại của Tom Holland. (Ảnh chụp màn hình)

“Người Nhện” lập kỷ lục vô tiền khoáng hậu, “The Odyssey” thiết lập cột mốc mới

Cuộc đua màn ảnh rộng trên thế giới mùa phim hè 2026 đang chứng kiến sự bùng nổ chưa từng có. Trong khi siêu phẩm “Spider-Man: Brand New Day” (tạm dịch “Người Nhện: Khởi đầu mới”) đang càn quét mọi kỷ lục doanh thu, thì “The Odyssey” của đạo diễn Christopher Nolan cũng chính thức ghi tên mình vào lịch sử điện ảnh.

Không gian Hồ Văn thuộc Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu-Quốc Tử Giám là nơi diễn ra chương trình. (Ảnh: Ban tổ chức)

Nghệ thuật trở thành nhịp cầu kết nối yêu thương trong mùa Vu Lan

Từ Hồ Văn, chương trình "Duyên 8" tiếp tục kể những câu chuyện, chia sẻ những ký ức về mẹ bằng âm nhạc. Không chỉ lan tỏa yêu thương trong mùa Vu Lan, góp phần khơi dậy tinh thần đạo hiếu, đạo học, để mỗi lần trở về với cha mẹ cũng là một lần mỗi người trở về với những giá trị bền vững của văn hóa Việt.

Chương trình nghệ thuật chính luận “Tổ quốc trong tim” sẽ diễn ra tại Thành phố Hồ Chí Minh vào 20 giờ ngày 23/8/2026. (Ảnh: Ban tổ chức)

Công bố sơ đồ khu vực khán giả chương trình “Tổ quốc trong tim”

Sơ đồ các khu vực dành cho khán giả tại Chương trình nghệ thuật chính luận “Tổ quốc trong tim” năm 2026 chính thức được công bố. Tiếp nối dấu ấn từ mùa đầu tiên tại Hà Nội, các khu vực mang tên Độc lập, Tự do, Hạnh phúc và Cờ đỏ sao vàng tiếp tục được sử dụng khi chương trình đến với Thành phố Hồ Chí Minh.

Khách tham quan triển lãm tranh “Sắc dó 4” của họa sĩ Vũ Thái Bình tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.

Sức sống mới cho giấy dó

Từ lâu, giấy dó đã gắn với tranh dân gian, thư tịch cổ và các sản phẩm truyền thống, giữ vị trí riêng trong đời sống văn hóa Việt. Được làm từ vỏ cây dó theo quy trình thủ công, loại giấy này có độ dai, bền, ít bị mối mọt và khả năng lưu giữ màu sắc tốt, tạo nên những ưu điểm so với nhiều chất liệu khác.

Sáng 9/8, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. (Ảnh: DUY LINH)

Hoàn thiện Luật Xuất bản để theo kịp sự phát triển của môi trường số

Sáng 9/8, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. Các đại biểu Quốc hội tập trung góp ý nhiều nội dung mới của dự thảo Luật Xuất bản, từ quản lý văn học mạng, xuất bản điện tử, lưu chiểu và hậu kiểm đến trách nhiệm của các nền tảng số.