Bảo tồn di sản văn hóa Mo Mường

Di sản văn hóa Mo Mường đang đứng trước nhiều thách thức trong xã hội hiện đại cùng sự xâm nhập của các luồng văn hóa ngoại lai, làm biến đổi không gian sinh tồn và phong tục truyền thống của đồng bào Mường...

Nghi thức Mo Mường được thực hiện trong tất cả các lễ hội lớn của người dân tộc Mường.
Nghi thức Mo Mường được thực hiện trong tất cả các lễ hội lớn của người dân tộc Mường.

...Trước nguy cơ mai một các giá trị cốt lõi, tỉnh Hòa Bình (trước đây) đã đệ trình UNESCO xem xét ghi danh Mo Mường là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Theo nghệ nhân, thầy mo Bùi Văn Minh ở xã Vân Sơn, tỉnh Phú Thọ, Mo Mường là hoạt động diễn xướng dân gian được thể hiện trong các nghi lễ gắn với đời sống tín ngưỡng tâm linh của người Mường. Không gian tổ chức các hoạt động diễn xướng và lời mo được diễn ra trong đời sống cộng đồng và trong từng gia đình tổ chức nghi lễ.

Chủ thể thực hành Mo Mường là các thầy mo, đây là những người giữ tri thức mo, thuộc lòng hàng vạn câu mo và thông thạo các nghi lễ, tập quán, là người uy tín được cộng đồng tin tưởng. Khi thực hành nghi lễ thầy mo là người nói, đọc, hát các bài mo (bài khấn).

Người Mường không có chữ viết riêng cho nên các bài mo được lưu truyền từ thế hệ thầy mo này qua thế hệ thầy mo khác bằng phương pháp truyền miệng, được tồn tại và duy trì thông qua các nghi lễ trong dân gian của người Mường. Mo Mường gồm ba phần chính cấu thành: Lời mo, diễn xướng, môi trường diễn xướng và con người thực hành diễn xướng mo; trong đó lời mo gắn liền với người diễn xướng chiếm vị trí quan trọng nhất.

Qua thời gian, Mo Mường đã góp phần hình thành nên cốt cách, tâm hồn của bao thế hệ về truyền thống văn hóa, lịch sử của dân tộc Mường khu vực Hòa Bình (trước đây). Mo Mường chính là sự kết tinh những kinh nghiệm trong lao động sản xuất, ứng xử văn hóa, triết lý nhân sinh, thể hiện tình yêu cuộc sống, con người, quê hương xứ sở; thể hiện khí phách, cốt cách của con người và vùng đất Hòa Bình.

Năm 2024, tỉnh Hòa Bình (trước đây) đã xây dựng hồ sơ khoa học cấp Nhà nước về di sản văn hóa Mo Mường phối hợp với các tỉnh, thành phố trên cả nước có di sản văn hóa Mo Mường, đệ trình UNESCO đưa vào Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Theo kế hoạch, đến tháng 12/2026 sẽ được UNESCO xét duyệt.

Năm 2024, tỉnh Hòa Bình (trước đây) đã xây dựng hồ sơ khoa học cấp Nhà nước về di sản văn hóa Mo Mường phối hợp với các tỉnh, thành phố trên cả nước có di sản văn hóa Mo Mường, đệ trình UNESCO đưa vào Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Theo kế hoạch, đến tháng 12/2026 sẽ được UNESCO xét duyệt.

Từ quá khứ đến hiện tại, các thế hệ đồng bào dân tộc Mường đã lưu giữ, truyền miệng và phát huy một cách bền vững những giá trị của Mo Mường, tạo nên sức sống, sức lan tỏa sâu rộng trong đời sống xã hội. Theo các nhà nghiên cứu, môi trường thực hành Mo Mường trên địa bàn tỉnh Hòa Bình (trước đây) đang bị thu hẹp do chưa có những giải pháp thật sự tích cực để xây dựng và tạo môi trường, địa điểm thực hành thuận lợi.

Việc tuyên truyền, quảng bá các nội dung, giá trị đặc sắc, tiêu biểu của di sản Mo Mường chưa được quan tâm thực hiện một cách bài bản; nội dung tuyên truyền còn đơn điệu, mang tính trực diện, truyền thông mà chưa được nghiên cứu, sáng tác để chuyển thể sang loại hình sân khấu hóa cho nên người dân và du khách rất khó có khả năng hấp thụ và cảm nhận đầy đủ các giá trị nội dung của di sản.

Ngoài ra, chưa có cơ chế, chính sách và kinh phí để thường xuyên bảo tồn và phát huy các giá trị di sản Mo Mường, dù đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia với những giá trị đặc sắc, nổi bật về lịch sử, văn hóa, khoa học. Hiện, do môi trường thực hành di sản Mo Mường ngày càng bị thu hẹp, một số nghi lễ không còn được thực hành như xưa, cho nên các thầy mo phải thực hành để phù hợp đời sống văn hóa ngày nay...

Tuy vậy, ý nghĩa, lời mo của nghi lễ vẫn có giá trị nhân văn để nghiên cứu phổ biến. Số lượng nghệ nhân Mo Mường cũng dần bị mai một, theo thống kê mới nhất, hiện trên địa bàn tỉnh Phú Thọ có gần 200 nghệ nhân, tập trung chủ yếu ở khu vực Hòa Bình (trước đây). Nghệ nhân Quách Văn Đào, xã Hợp Kim cho biết: “Trong khu vực huyện Kim Bôi (trước đây) hiện có chưa đến 10 nghệ nhân. Số nghệ nhân lớp chúng tôi ngày càng mai một. Mặc dù giới trẻ hiện nay có biết, nhưng để hiểu và quan tâm đến Mo Mường lại rất hiếm.

Chính vì vậy, rất cần các cấp có thẩm quyền hỗ trợ đội ngũ nghệ nhân để truyền lại cho thế hệ mai sau tiếp nối một cách chính thống”. Theo đại diện Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ, việc thực hiện đào tạo, truyền dạy Mo Mường trong những năm qua trên địa bàn tỉnh gặp nhiều khó khăn do chưa có môi trường và yêu cầu đòi hỏi cao về con người (phải được lựa chọn kỹ lưỡng về tố chất, năng khiếu, phải hiểu và biết tiếng nói, chữ viết của dân tộc Mường mới có thể học được).

Bên cạnh đó, lợi ích của việc học Mo Mường, hành nghề mo hiệu quả không cao, mất rất nhiều thời gian, công phu, kể cả đòi hỏi phải có uy tín xã hội mới có thể thực hiện được. Mặt khác, về nhận thức xã hội đối với vai trò, ý nghĩa của Mo Mường trong đời sống, ngay cả đối với những người dân tộc Mường cũng chưa thật sự đầy đủ, không hiểu hết các giá trị cốt lõi, ý nghĩa nhân văn sâu sắc, tính lịch sử, khoa học của Mo Mường…

Trước nguy cơ di sản văn hóa Mo Mường ngày càng mai một, tỉnh Phú Thọ đã chỉ đạo tập trung kiểm kê, sưu tầm và tổng hợp, lưu giữ đầy đủ các giá trị, nội dung và kịp thời khắc phục. Đồng thời, nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của các cấp, ngành và cộng đồng xã hội trong việc bảo tồn và phát huy hiệu quả giá trị của di sản trong các lĩnh vực đời sống xã hội; đưa di sản Mo Mường trở thành sản phẩm du lịch tiêu biểu đặc sắc gắn với phát triển du lịch trên địa bàn tỉnh.

Có thể bạn quan tâm

Vụ tự gây tai nạn sáng 27/5 làm ùn tắc dài trên cao tốc Hà Nội-Thái Nguyên, làm nhiều lái xe bức xúc.

Nguy cơ mất an toàn giao thông do nắng nóng

Đợt nắng nóng gay gắt trong tuần qua không chỉ gây ảnh hưởng sức khỏe con người, nhất là những người làm việc ngoài trời, mà trong dịp này còn  xảy ra nhiều vụ tai nạn giao thông trên  địa bàn tỉnh Thái Nguyên, trong đó có những vụ tai nạn thương tâm.

Ngày hội xoài Yên Châu thu hút hàng ngàn người dân, du khách tới tham gia, trải nghiệm các hoạt động.

Sôi nổi ngày hội xoài Yên Châu năm 2026

Từ ngày 29-31/5, tại bản Khá, xã Yên Châu, tỉnh Sơn La, ngày hội xoài năm 2026 đã diễn ra sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao và quảng bá nông sản đặc sắc, thu hút đông đảo nhân dân và du khách trong, ngoài tỉnh tham gia trải nghiệm.

Hồ Cấm Sơn thu hút nhiều khách du lịch đến tham quan.

Cấm Sơn xanh hơn

Đến xã Sơn Hải (Bắc Ninh) sau gần một năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, tinh gọn bộ máy, tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình phù hợp để mở rộng không gian phát triển, quy mô diện tích và tầm vóc của xã đã lớn hơn rất nhiều.

Dàn ca sĩ tham dự Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Biển Việt Nam - Hành trình không gian xanh”. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Đêm nghệ thuật “Biển Việt Nam - Hành trình không gian xanh” phát vé miễn phí cho khán giả

Hướng tới Ngày Môi trường thế giới (5/6), Ngày Đại dương thế giới (8/6), Tháng hành động vì môi trường và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026, tối 5/6, tại Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An sẽ diễn ra Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Biển Việt Nam - Hành trình không gian xanh”.

Cán bộ Chi cục Nông nghiệp Điện Biên lấy mẫu trên đàn vịt của hộ chăn nuôi tại thôn Việt Thanh, xã Thanh Yên để kiểm soát tình hình dịch bệnh.

Điện Biên chỉ đạo không được che giấu tình trạng dịch bệnh cúm A(H5N1) trên địa bàn

Để thực hiện hiệu quả công tác phòng, chống bệnh cúm gia cầm-cúm A (H5N1) trên địa bàn, Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Điện Biên đề nghị tăng cường các biện pháp tuyên truyền nâng cao hiệu quả phòng, chống bệnh; đồng thời nâng cao ý thức, trách nhiệm của nhân dân, người chăn nuôi để phòng, chống dịch hiệu quả.

Ông Phùng Thế Tài tại xưởng chế biến gỗ ở thôn Mạ 1, xã Bảo Yên, tỉnh Lào Cai.

Làm giàu trên mảnh đất quê hương

Vượt đèo Mã Yên Sơn, chúng tôi đến thôn Mạ 1, xã Bảo Yên (tỉnh Lào Cai) gặp ông Phùng Thế Tài - một điển hình trong phát triển kinh tế của địa phương.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ Trần Duy Đông trao Giấy chứng nhận đầu tư cho các nhà đầu tư.

Phú Thọ trao giấy chứng nhận đầu tư cho 4 doanh nghiệp với tổng số vốn hơn 6.600 tỷ đồng

Chiều 29/5, tại Trung tâm hội nghị Tân Sơn Nhất Pavillon (Thành phố Hồ Chí Minh), Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ đã tổ chức Hội nghị xúc tiến đầu tư với chủ đề “Chung tay kiến tạo - Cùng nhau phát triển”. Hội nghị có sự tham dự của hơn 180 doanh nghiệp, tập đoàn kinh tế và các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Nhân viên khuyến nông Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Pú Nhung hướng dẫn nông dân cách tỉa quả, chăm cây trong thời kỳ nuôi quả.

Điện Biên đầu tư nguồn lực, đẩy mạnh khuyến nông

Đặt mục tiêu khuyến nông phải giúp nông dân thay đổi tư duy kinh tế nông nghiệp, sản xuất, kinh doanh theo chuỗi giá trị dựa trên nền tảng khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, giai đoạn 2026-2030, tỉnh Điện Biên dự kiến bố trí hơn 60 tỷ đồng để tập huấn và thực hiện các mô hình khuyến nông.

Lễ hội đánh bắt cá suối truyền thống xã Toàn Thắng thu hút đông đảo người dân và du khách trong và ngoài tỉnh.

Độc đáo lễ hội đánh cá suối truyền thống xứ Mường

Lễ hội đánh cá suối truyền thống ở xứ Mường (Phú Thọ) là hoạt động văn hóa dân gian độc đáo gắn với đời sống sản xuất nông nghiệp lúa nước của người Mường Tló xưa, nay thuộc các xóm Chiềng Đồi, Đồi Bệ và Tân Lập xã Toàn Thắng.

Tỉnh Thái Nguyên nâng công suất khai thác một số mỏ đá ở khu vực phía bắc, để đáp ứng nhu cầu xây dựng đường cao tốc Chợ Mới-Bắc Kạn.

Khắc phục tình trạng thiếu vật liệu xây dựng thông thường

Tại tỉnh Thái Nguyên, nhiều dự án giao thông, hạ tầng khu-cụm công nghiệp, khu dân cư, đô thị... đang đồng loạt triển khai, dẫn đến nhu cầu về vật liệu xây dựng thông thường như đá, cát, đất san lấp rất lớn, nhưng hiện nay nguồn cung thực tế chưa thể đáp ứng, dẫn đến tình trạng khan hiếm, giá vật liệu tăng cao.

Rà soát, làm sạch dữ liệu đất đai tại xã Nghĩa Tá (Ảnh DUY THÁI)

Quyết liệt, sáng tạo trong làm sạch dữ liệu đất đai

Tỉnh Thái Nguyên đang quyết liệt triển khai đợt cao điểm 180 ngày làm sạch dữ liệu đất đai thông qua thực hiện công tác đăng ký đất đai, lập hồ sơ địa chính và hoàn thành cơ sở dữ liệu. Với tinh thần, mục tiêu “đúng-đủ-sạch-sống”, từ cơ sở tới cấp tỉnh đều vào cuộc quyết liệt, với cách làm sáng tạo, hiệu quả.

Mô hình chăn nuôi bò thôn Lùng Pủng A, xã Thắng Mố mang lại thu nhập ổn định cho người dân.

Giúp người dân vươn lên ổn định cuộc sống

Nhờ nguồn lực từ Dự án 2 về đa dạng hóa sinh kế, phát triển mô hình giảm nghèo thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, hàng trăm hộ nghèo và cận nghèo xã Thắng Mố (Tuyên Quang) đã có thêm điều kiện để đầu tư sản xuất, xây dựng mô hình chăn nuôi phù hợp với điều kiện của địa phương, từng bước cải thiện thu nhập và vươn lên ổn định cuộc sống.

Tham quan mô hình trồng Hồng Sâm của các đoàn viên trí thức trẻ ở Đoàn Kinh tế-Quốc phòng 356.

Sức trẻ tình nguyện nơi vùng cao

Thực hiện Dự án “Tăng cường trí thức trẻ tình nguyện đến công tác tại các khu kinh tế quốc phòng” theo Quyết định số 174/QĐ-TTg ngày 29/1/2010 của Thủ tướng Chính phủ, đội ngũ trí thức trẻ tại Đoàn Kinh tế-Quốc phòng 356 (Lai Châu) đã từng bước khẳng định vai trò trong phát triển kinh tế-xã hội. 

Đoàn công tác huyện Mường Ét, tỉnh Hua Phăn (Lào) tham quan mô hình trồng dứa hàng hóa tại Bản Lầu.

Huyện Mường Ét, tỉnh Hua Phăn (Lào) thăm và học tập kinh nghiệm tại Lào Cai

Nhằm tăng cường mối quan hệ đoàn kết hữu nghị, đồng thời trao đổi, học tập kinh nghiệm trong phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa gắn với chế biến, tiêu thụ sản phẩm. Ngày 28/5, đoàn công tác của huyện Mường Ét, tỉnh Hua Phăn, nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào đã thăm và làm việc với xã Bản Lầu, tỉnh Lào Cai.

Xã Tân Trào, tỉnh Tuyên Quang hiện có 22 thôn và đang xây dựng phương án sáp nhập còn 12 thôn.

Tuyên Quang tạo đồng thuận trong sắp xếp thôn, tổ dân phố

Thực hiện Kết luận số 210-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, tỉnh Tuyên Quang đang chủ động triển khai việc sắp xếp, sáp nhập thôn, tổ dân phố với quyết tâm chính trị cao, cách làm bài bản, thận trọng và phù hợp thực tiễn.