Bảo tồn di sản văn hóa Mo Mường

Di sản văn hóa Mo Mường đang đứng trước nhiều thách thức trong xã hội hiện đại cùng sự xâm nhập của các luồng văn hóa ngoại lai, làm biến đổi không gian sinh tồn và phong tục truyền thống của đồng bào Mường...

Nghi thức Mo Mường được thực hiện trong tất cả các lễ hội lớn của người dân tộc Mường.
Nghi thức Mo Mường được thực hiện trong tất cả các lễ hội lớn của người dân tộc Mường.

...Trước nguy cơ mai một các giá trị cốt lõi, tỉnh Hòa Bình (trước đây) đã đệ trình UNESCO xem xét ghi danh Mo Mường là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Theo nghệ nhân, thầy mo Bùi Văn Minh ở xã Vân Sơn, tỉnh Phú Thọ, Mo Mường là hoạt động diễn xướng dân gian được thể hiện trong các nghi lễ gắn với đời sống tín ngưỡng tâm linh của người Mường. Không gian tổ chức các hoạt động diễn xướng và lời mo được diễn ra trong đời sống cộng đồng và trong từng gia đình tổ chức nghi lễ.

Chủ thể thực hành Mo Mường là các thầy mo, đây là những người giữ tri thức mo, thuộc lòng hàng vạn câu mo và thông thạo các nghi lễ, tập quán, là người uy tín được cộng đồng tin tưởng. Khi thực hành nghi lễ thầy mo là người nói, đọc, hát các bài mo (bài khấn).

Người Mường không có chữ viết riêng cho nên các bài mo được lưu truyền từ thế hệ thầy mo này qua thế hệ thầy mo khác bằng phương pháp truyền miệng, được tồn tại và duy trì thông qua các nghi lễ trong dân gian của người Mường. Mo Mường gồm ba phần chính cấu thành: Lời mo, diễn xướng, môi trường diễn xướng và con người thực hành diễn xướng mo; trong đó lời mo gắn liền với người diễn xướng chiếm vị trí quan trọng nhất.

Qua thời gian, Mo Mường đã góp phần hình thành nên cốt cách, tâm hồn của bao thế hệ về truyền thống văn hóa, lịch sử của dân tộc Mường khu vực Hòa Bình (trước đây). Mo Mường chính là sự kết tinh những kinh nghiệm trong lao động sản xuất, ứng xử văn hóa, triết lý nhân sinh, thể hiện tình yêu cuộc sống, con người, quê hương xứ sở; thể hiện khí phách, cốt cách của con người và vùng đất Hòa Bình.

Năm 2024, tỉnh Hòa Bình (trước đây) đã xây dựng hồ sơ khoa học cấp Nhà nước về di sản văn hóa Mo Mường phối hợp với các tỉnh, thành phố trên cả nước có di sản văn hóa Mo Mường, đệ trình UNESCO đưa vào Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Theo kế hoạch, đến tháng 12/2026 sẽ được UNESCO xét duyệt.

Năm 2024, tỉnh Hòa Bình (trước đây) đã xây dựng hồ sơ khoa học cấp Nhà nước về di sản văn hóa Mo Mường phối hợp với các tỉnh, thành phố trên cả nước có di sản văn hóa Mo Mường, đệ trình UNESCO đưa vào Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Theo kế hoạch, đến tháng 12/2026 sẽ được UNESCO xét duyệt.

Từ quá khứ đến hiện tại, các thế hệ đồng bào dân tộc Mường đã lưu giữ, truyền miệng và phát huy một cách bền vững những giá trị của Mo Mường, tạo nên sức sống, sức lan tỏa sâu rộng trong đời sống xã hội. Theo các nhà nghiên cứu, môi trường thực hành Mo Mường trên địa bàn tỉnh Hòa Bình (trước đây) đang bị thu hẹp do chưa có những giải pháp thật sự tích cực để xây dựng và tạo môi trường, địa điểm thực hành thuận lợi.

Việc tuyên truyền, quảng bá các nội dung, giá trị đặc sắc, tiêu biểu của di sản Mo Mường chưa được quan tâm thực hiện một cách bài bản; nội dung tuyên truyền còn đơn điệu, mang tính trực diện, truyền thông mà chưa được nghiên cứu, sáng tác để chuyển thể sang loại hình sân khấu hóa cho nên người dân và du khách rất khó có khả năng hấp thụ và cảm nhận đầy đủ các giá trị nội dung của di sản.

Ngoài ra, chưa có cơ chế, chính sách và kinh phí để thường xuyên bảo tồn và phát huy các giá trị di sản Mo Mường, dù đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia với những giá trị đặc sắc, nổi bật về lịch sử, văn hóa, khoa học. Hiện, do môi trường thực hành di sản Mo Mường ngày càng bị thu hẹp, một số nghi lễ không còn được thực hành như xưa, cho nên các thầy mo phải thực hành để phù hợp đời sống văn hóa ngày nay...

Tuy vậy, ý nghĩa, lời mo của nghi lễ vẫn có giá trị nhân văn để nghiên cứu phổ biến. Số lượng nghệ nhân Mo Mường cũng dần bị mai một, theo thống kê mới nhất, hiện trên địa bàn tỉnh Phú Thọ có gần 200 nghệ nhân, tập trung chủ yếu ở khu vực Hòa Bình (trước đây). Nghệ nhân Quách Văn Đào, xã Hợp Kim cho biết: “Trong khu vực huyện Kim Bôi (trước đây) hiện có chưa đến 10 nghệ nhân. Số nghệ nhân lớp chúng tôi ngày càng mai một. Mặc dù giới trẻ hiện nay có biết, nhưng để hiểu và quan tâm đến Mo Mường lại rất hiếm.

Chính vì vậy, rất cần các cấp có thẩm quyền hỗ trợ đội ngũ nghệ nhân để truyền lại cho thế hệ mai sau tiếp nối một cách chính thống”. Theo đại diện Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ, việc thực hiện đào tạo, truyền dạy Mo Mường trong những năm qua trên địa bàn tỉnh gặp nhiều khó khăn do chưa có môi trường và yêu cầu đòi hỏi cao về con người (phải được lựa chọn kỹ lưỡng về tố chất, năng khiếu, phải hiểu và biết tiếng nói, chữ viết của dân tộc Mường mới có thể học được).

Bên cạnh đó, lợi ích của việc học Mo Mường, hành nghề mo hiệu quả không cao, mất rất nhiều thời gian, công phu, kể cả đòi hỏi phải có uy tín xã hội mới có thể thực hiện được. Mặt khác, về nhận thức xã hội đối với vai trò, ý nghĩa của Mo Mường trong đời sống, ngay cả đối với những người dân tộc Mường cũng chưa thật sự đầy đủ, không hiểu hết các giá trị cốt lõi, ý nghĩa nhân văn sâu sắc, tính lịch sử, khoa học của Mo Mường…

Trước nguy cơ di sản văn hóa Mo Mường ngày càng mai một, tỉnh Phú Thọ đã chỉ đạo tập trung kiểm kê, sưu tầm và tổng hợp, lưu giữ đầy đủ các giá trị, nội dung và kịp thời khắc phục. Đồng thời, nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của các cấp, ngành và cộng đồng xã hội trong việc bảo tồn và phát huy hiệu quả giá trị của di sản trong các lĩnh vực đời sống xã hội; đưa di sản Mo Mường trở thành sản phẩm du lịch tiêu biểu đặc sắc gắn với phát triển du lịch trên địa bàn tỉnh.

Có thể bạn quan tâm

Lực lượng chức năng kiểm tra cơ sở sản xuất, chế biến chân gà tại thôn Bản Phạc, xã Quốc Khánh, tỉnh Lạng Sơn. (Ảnh: ANH KHOA)

Công an Lạng Sơn quyết liệt đấu tranh, xử lý các cơ sở sản xuất, chế biến thực phẩm vi phạm

Tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các cơ sở sản xuất, chế biến thực phẩm trên địa bàn, ngày 3/10, Phòng Cảnh sát kinh tế, Công an tỉnh Lạng Sơn đã phối hợp lực lượng chức năng kiểm tra đột xuất hai cơ sở sản xuất, chế biến, sơ chế chân gà trên địa bàn tỉnh, qua đó phát hiện các sai phạm trong hoạt động sản xuất thực phẩm.

Đối tượng Trần Nhật Anh tại cơ quan Công an. (Ảnh: Công an Lạng Sơn)

Công an tỉnh Lạng Sơn mở rộng điều tra vụ án vận chuyển trái phép đất hiếm và chất phóng xạ

Theo Công an tỉnh Lạng Sơn, lực lượng An ninh điều tra Công an tỉnh đã tập trung lực lượng, triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ, chủ động đấu tranh, làm rõ hành vi vi phạm pháp luật của các cá nhân có liên quan trong vụ án vận chuyển trái phép tinh quặng đất hiếm và chất phóng xạ.

Đồng chí Giàng Quốc Hưng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh phát biểu chỉ đạo. (Ảnh: THANH SƠN)

Lào Cai thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia

Ngày 15/10, tỉnh Lào Cai tổ chức Chương trình hưởng ứng Ngày hội đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026 với chủ đề “Từ kiến trúc, nền tảng, dữ liệu đến kết quả thực chất, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia”. Chương trình được tổ chức trực tiếp từ Trung tâm hội nghị tỉnh kết hợp trực tuyến đến các xã, phường trong tỉnh.

Đội Cảnh sát giao thông đường bộ số 2 đã xác minh, lập biên bản xử lý tài xế xe khách biển kiểm soát 15H-219.92, xử phạt 5 triệu đồng và trừ 2 điểm giấy phép lái xe. (Ảnh: QUỐC TUẤN)

Sơn La xử lý nghiêm xe khách vượt xe sai quy định

Ngày 15/10, Phòng Cảnh sát giao thông, Công an tỉnh Sơn La cho biết, Đội Cảnh sát giao thông đường bộ số 2 đã xác minh, lập biên bản xử lý tài xế xe khách biển kiểm soát 15H-219.92 có hành vi vượt xe trong trường hợp không được vượt, sau khi tiếp nhận phản ánh của người dân qua ứng dụng VNeTraffic.

Để có cơ sở xây dựng các mô hình ứng dụng UAV phù hợp từng vùng sản xuất, Ủy ban nhân dân tỉnh Điện Biên đã phối hợp một số nhà cung cấp tổ chức trình diễn thực tế phương tiện bay không người lái (UAV) tại Quảng trường 7/5, phường Điện Biên Phủ. (Ảnh: LÊ LAN)

Điện Biên hướng tới mục tiêu sản xuất sản phẩm công nghệ “Make in Điện Biên”

Dù hiện mới đang thử nghiệm các thiết bị bay không người lái tại vùng sản xuất nông nghiệp để thực hiện mô hình phát triển kinh tế tầm thấp nhưng Điện Biên vẫn đặt mục tiêu lớn hơn, đó chính là sản xuất thử nghiệm các dòng UAV chuyên dụng cho địa hình miền núi - hướng tới sản phẩm công nghệ “Make in Điện Biên”. 

Chủ bến Thắng Lá ở cảng Đa Phúc sử dụng điện để vận hành máy cẩu hàng hóa. (Ảnh THẾ BÌNH)

Chuyển đổi xanh trong bốc, xếp hàng hóa tại cảng Đa Phúc ở Thái Nguyên

Với năng lực bốc, xếp khoảng 3,5 triệu tấn hàng hóa/năm, cảng đường thủy Đa Phúc là trung tâm trung chuyển hàng hóa lớn của tỉnh Thái Nguyên, thời gian vừa qua nhiều chủ bến đã chuyển đổi từ sử dụng dầu diesel sang sử dụng điện để điều khiển máy cẩu và máy xúc. Qua đó, tăng hiệu quả kinh tế, góp phần bảo vệ môi trường.

Lãnh đạo phường Tân Giang gặp gỡ, đối thoại với người dân, tạo đồng thuận trong giải phóng mặt bằng. (Ảnh: Phường Tân Giang)

Cao Bằng dân vận khéo trong giải phóng mặt bằng

Trong Chiến dịch cao điểm giải phóng mặt bằng khu Bắc mỏ sắt Nà Rụa, phường Tân Giang, tỉnh Cao Bằng, từ cuối tháng 8 đến đầu tháng 10/2026, hàng trăm héc-ta mặt bằng khu bắc mỏ sắt Nà Rụa đã được người dân đồng thuận bàn giao.

Kỹ sư Dương Văn Đức thay thế chuyên gia nước ngoài làm Giám đốc Vận hành Nhà máy tinh luyện Vonfram Masan. (Ảnh: THẾ BÌNH)

Nhà máy tinh luyện Vonfram Masan và sự phát triển của doanh nghiệp Việt

Quá trình vận hành Nhà máy tinh luyện Vonfram Masan (MTC) tại tỉnh Thái Nguyên với hệ thống công nghệ, thiết bị hiện đại hàng đầu thế giới, đội ngũ kỹ sư Việt Nam đã từng bước tiếp thu, làm chủ công nghệ và thay thế hoàn toàn các chuyên gia nước ngoài trong việc vận hành, quản lý toàn bộ hoạt động sản xuất của nhà máy.

Tuyên Quang thúc đẩy sản xuất công nghiệp để đạt mục tiêu tăng trưởng. (Ảnh: ĐỨC THẮNG)

Tuyên Quang quyết tâm hoàn thành mục tiêu tăng trưởng hai con số

Nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) cả năm 2026 là 10,17%, tỉnh Tuyên Quang chỉ đạo các ngành, các cấp tập trung tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công; thúc đẩy sản xuất công nghiệp, dịch vụ, du lịch và phát huy hiệu quả các nguồn lực đầu tư.