Bảo tồn di sản văn hóa Mo Mường

Di sản văn hóa Mo Mường đang đứng trước nhiều thách thức trong xã hội hiện đại cùng sự xâm nhập của các luồng văn hóa ngoại lai, làm biến đổi không gian sinh tồn và phong tục truyền thống của đồng bào Mường...

Nghi thức Mo Mường được thực hiện trong tất cả các lễ hội lớn của người dân tộc Mường.
Nghi thức Mo Mường được thực hiện trong tất cả các lễ hội lớn của người dân tộc Mường.

...Trước nguy cơ mai một các giá trị cốt lõi, tỉnh Hòa Bình (trước đây) đã đệ trình UNESCO xem xét ghi danh Mo Mường là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Theo nghệ nhân, thầy mo Bùi Văn Minh ở xã Vân Sơn, tỉnh Phú Thọ, Mo Mường là hoạt động diễn xướng dân gian được thể hiện trong các nghi lễ gắn với đời sống tín ngưỡng tâm linh của người Mường. Không gian tổ chức các hoạt động diễn xướng và lời mo được diễn ra trong đời sống cộng đồng và trong từng gia đình tổ chức nghi lễ.

Chủ thể thực hành Mo Mường là các thầy mo, đây là những người giữ tri thức mo, thuộc lòng hàng vạn câu mo và thông thạo các nghi lễ, tập quán, là người uy tín được cộng đồng tin tưởng. Khi thực hành nghi lễ thầy mo là người nói, đọc, hát các bài mo (bài khấn).

Người Mường không có chữ viết riêng cho nên các bài mo được lưu truyền từ thế hệ thầy mo này qua thế hệ thầy mo khác bằng phương pháp truyền miệng, được tồn tại và duy trì thông qua các nghi lễ trong dân gian của người Mường. Mo Mường gồm ba phần chính cấu thành: Lời mo, diễn xướng, môi trường diễn xướng và con người thực hành diễn xướng mo; trong đó lời mo gắn liền với người diễn xướng chiếm vị trí quan trọng nhất.

Qua thời gian, Mo Mường đã góp phần hình thành nên cốt cách, tâm hồn của bao thế hệ về truyền thống văn hóa, lịch sử của dân tộc Mường khu vực Hòa Bình (trước đây). Mo Mường chính là sự kết tinh những kinh nghiệm trong lao động sản xuất, ứng xử văn hóa, triết lý nhân sinh, thể hiện tình yêu cuộc sống, con người, quê hương xứ sở; thể hiện khí phách, cốt cách của con người và vùng đất Hòa Bình.

Năm 2024, tỉnh Hòa Bình (trước đây) đã xây dựng hồ sơ khoa học cấp Nhà nước về di sản văn hóa Mo Mường phối hợp với các tỉnh, thành phố trên cả nước có di sản văn hóa Mo Mường, đệ trình UNESCO đưa vào Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Theo kế hoạch, đến tháng 12/2026 sẽ được UNESCO xét duyệt.

Năm 2024, tỉnh Hòa Bình (trước đây) đã xây dựng hồ sơ khoa học cấp Nhà nước về di sản văn hóa Mo Mường phối hợp với các tỉnh, thành phố trên cả nước có di sản văn hóa Mo Mường, đệ trình UNESCO đưa vào Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Theo kế hoạch, đến tháng 12/2026 sẽ được UNESCO xét duyệt.

Từ quá khứ đến hiện tại, các thế hệ đồng bào dân tộc Mường đã lưu giữ, truyền miệng và phát huy một cách bền vững những giá trị của Mo Mường, tạo nên sức sống, sức lan tỏa sâu rộng trong đời sống xã hội. Theo các nhà nghiên cứu, môi trường thực hành Mo Mường trên địa bàn tỉnh Hòa Bình (trước đây) đang bị thu hẹp do chưa có những giải pháp thật sự tích cực để xây dựng và tạo môi trường, địa điểm thực hành thuận lợi.

Việc tuyên truyền, quảng bá các nội dung, giá trị đặc sắc, tiêu biểu của di sản Mo Mường chưa được quan tâm thực hiện một cách bài bản; nội dung tuyên truyền còn đơn điệu, mang tính trực diện, truyền thông mà chưa được nghiên cứu, sáng tác để chuyển thể sang loại hình sân khấu hóa cho nên người dân và du khách rất khó có khả năng hấp thụ và cảm nhận đầy đủ các giá trị nội dung của di sản.

Ngoài ra, chưa có cơ chế, chính sách và kinh phí để thường xuyên bảo tồn và phát huy các giá trị di sản Mo Mường, dù đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia với những giá trị đặc sắc, nổi bật về lịch sử, văn hóa, khoa học. Hiện, do môi trường thực hành di sản Mo Mường ngày càng bị thu hẹp, một số nghi lễ không còn được thực hành như xưa, cho nên các thầy mo phải thực hành để phù hợp đời sống văn hóa ngày nay...

Tuy vậy, ý nghĩa, lời mo của nghi lễ vẫn có giá trị nhân văn để nghiên cứu phổ biến. Số lượng nghệ nhân Mo Mường cũng dần bị mai một, theo thống kê mới nhất, hiện trên địa bàn tỉnh Phú Thọ có gần 200 nghệ nhân, tập trung chủ yếu ở khu vực Hòa Bình (trước đây). Nghệ nhân Quách Văn Đào, xã Hợp Kim cho biết: “Trong khu vực huyện Kim Bôi (trước đây) hiện có chưa đến 10 nghệ nhân. Số nghệ nhân lớp chúng tôi ngày càng mai một. Mặc dù giới trẻ hiện nay có biết, nhưng để hiểu và quan tâm đến Mo Mường lại rất hiếm.

Chính vì vậy, rất cần các cấp có thẩm quyền hỗ trợ đội ngũ nghệ nhân để truyền lại cho thế hệ mai sau tiếp nối một cách chính thống”. Theo đại diện Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ, việc thực hiện đào tạo, truyền dạy Mo Mường trong những năm qua trên địa bàn tỉnh gặp nhiều khó khăn do chưa có môi trường và yêu cầu đòi hỏi cao về con người (phải được lựa chọn kỹ lưỡng về tố chất, năng khiếu, phải hiểu và biết tiếng nói, chữ viết của dân tộc Mường mới có thể học được).

Bên cạnh đó, lợi ích của việc học Mo Mường, hành nghề mo hiệu quả không cao, mất rất nhiều thời gian, công phu, kể cả đòi hỏi phải có uy tín xã hội mới có thể thực hiện được. Mặt khác, về nhận thức xã hội đối với vai trò, ý nghĩa của Mo Mường trong đời sống, ngay cả đối với những người dân tộc Mường cũng chưa thật sự đầy đủ, không hiểu hết các giá trị cốt lõi, ý nghĩa nhân văn sâu sắc, tính lịch sử, khoa học của Mo Mường…

Trước nguy cơ di sản văn hóa Mo Mường ngày càng mai một, tỉnh Phú Thọ đã chỉ đạo tập trung kiểm kê, sưu tầm và tổng hợp, lưu giữ đầy đủ các giá trị, nội dung và kịp thời khắc phục. Đồng thời, nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của các cấp, ngành và cộng đồng xã hội trong việc bảo tồn và phát huy hiệu quả giá trị của di sản trong các lĩnh vực đời sống xã hội; đưa di sản Mo Mường trở thành sản phẩm du lịch tiêu biểu đặc sắc gắn với phát triển du lịch trên địa bàn tỉnh.

Có thể bạn quan tâm

Các cựu chiến binh về chiến trường xưa, tri ân đồng đội tại Đền thờ các Anh hùng liệt sĩ mặt trận Vị Xuyên.

Hành trình tri ân nghĩa tình

Những ngày tháng 7, hàng nghìn cựu chiến binh và người dân từ khắp các tỉnh, thành phố trong cả nước lên các xã biên giới của tỉnh Tuyên Quang thăm lại chiến trường xưa, tri ân đồng đội, cùng ôn lại những năm tháng chiến đấu gian khổ bảo vệ biên giới phía bắc.

Ông Chang Hà Cà, Bí thư Chi bộ bản Ka Lăng, xã Thu Lũm, tuyên truyền vận động người dân chấp hành pháp luật khu vực biên giới.

Kết nối ý Đảng với lòng dân, xây dựng khối đại đoàn kết vững chắc

Trên tuyến biên giới Lai Châu, đội ngũ trưởng bản, người có uy tín là cầu nối đưa chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước đến với đồng bào. Đây là lực lượng nòng cốt trong phát triển kinh tế-xã hội, góp sức giữ gìn an ninh biên giới, bảo tồn bản sắc văn hóa và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Mai Châu là địa chỉ hấp dẫn du khách quốc tế đến nghỉ dưỡng và trải nghiệm văn hóa.

Lan tỏa vẻ đẹp vùng cao, thúc đẩy du lịch từ công nghệ số

Chỉ với chiếc điện thoại thông minh, người dân vùng cao tỉnh Phú Thọ đang từng bước đưa vẻ đẹp thiên nhiên, bản sắc văn hóa lên bản đồ du lịch số. Cùng xu thế chuyển đổi số của cả nước, công nghệ đã giúp hình ảnh các điểm đến vùng cao nơi đây được lan tỏa mạnh mẽ, góp phần thu hút du khách đến nghỉ dưỡng tại địa phương.

Xã Đồng Hỷ lấy ý kiến người dân xóm Đồng Đình về phương án sáp nhập xóm và tên mới.

Đồng thuận cao trong sắp xếp thôn, xóm, tổ dân phố

Nhờ làm tốt công tác tuyên truyền, phát huy vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền, tổ chức bài bản, sự đồng thuận cao của nhân dân, chỉ trong tháng 6/2026, tỉnh Thái Nguyên đã hoàn thành việc sắp xếp, sáp nhập thôn, xóm, tổ dân phố với tỷ lệ giảm hơn 55% so với trước.

Cán bộ Ban Chỉ huy quân sự, dân quân tự vệ xã Na Sang (tỉnh Điện Biên) hỗ trợ người dân trên địa bàn di dời nhà, tài sản đến nơi an toàn.

Chủ động phòng, chống thiên tai ngay từ cơ sở

Tại Điện Biên, mùa mưa lũ mới bắt đầu, nhưng nhiều xã vùng cao trong tỉnh đã liên tiếp ghi nhận thiệt hại tài sản của người dân. Trong đó, ảnh hưởng của mưa to kéo dài từ đầu tháng 7 đến ngày 12/7 đã gây lũ ống, sạt lở đất tại 23/45 xã, phường trong tỉnh với tổng thiệt hại lên đến hàng chục tỷ đồng.

Lực lượng cứu hộ di chuyển tài sản giúp người dân vùng lũ đến nơi an toàn.

Lai Châu tập trung khắc phục hậu quả mưa lũ

Từ ngày 15/7 đến 15 giờ 30 phút ngày 17/7, trên địa bàn tỉnh Lai Châu xảy ra mưa lớn diện rộng, gây lũ quét, sạt lở đất đá ảnh hưởng nghiêm trọng đến tài sản của Nhà nước và nhân dân. Mưa lớn tiếp tục kéo dài và diễn biến phức tạp. Nhiều khu vực xuất hiện lũ ống, lũ quét và sạt lở nghiêm trọng; đặc biệt là khu vực xã Mường Than.

Đến nay, Cơ quan điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang đã khởi tố 27 bị can trong vụ án "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong thi hành công vụ" tại điểm thi Trường trung học phổ thông Chuyên Tuyên Quang để phục vụ công tác điều tra.

Khởi tố thêm 1 giáo viên liên quan vụ án tại Trường trung học phổ thông chuyên tỉnh Tuyên Quang

Liên quan vụ án “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ” xảy ra tại điểm thi Trường trung học phổ thông chuyên tỉnh Tuyên Quang, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang đã khởi tố Nguyễn Thị Diệu Thúy, giáo viên môn Ngữ văn, Trường trung học phổ thông chuyên tỉnh Tuyên Quang.

Cán bộ Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh cẩn thận ghi lại thông tin từng phần mộ để phục vụ chính xác công tác hoàn nguyên sau khai quật. (Ảnh: DUY ĐỨC).

Lặng thầm dưới nắng tháng Bảy

Sau mỗi lần khai quật, lấy mẫu ADN phục vụ xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, công việc không kém phần nặng nhọc là hoàn nguyên từng phần mộ. Mỗi phần mộ được hoàn nguyên là thêm một bước tiến trên hành trình tìm lại tên các Anh hùng liệt sĩ.

Kiểm tra hàng hóa tại cửa hàng kinh doanh quần áo may sẵn. (Ảnh: THANH SƠN)

Lào Cai xử phạt 3 cửa hàng kinh doanh xăng dầu sai quy định

Do đặc thù Lào Cai là tỉnh biên giới, hoạt động buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, kinh doanh hàng nhập lậu, hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, không rõ nguồn gốc xuất xứ và vi phạm trên địa bàn vẫn diễn ra, hoạt động mua, bán hàng hóa trên môi trường thương mại điện tử vẫn tiềm ẩn diễn biến phức tạp.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng phát biểu tại hội nghị. (Ảnh: THANH SƠN)

Lào Cai trao Quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư cho 24 dự án kinh tế

Ngày 17/7, tỉnh Lào Cai tổ chức Hội nghị xúc tiến đầu tư năm 2026 với chủ đề "Lào Cai-Kết nối phát triển-Xanh và bền vững". Tham dự Hội nghị có đồng chí Hồ Quốc Dũng, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ; lãnh đạo các ban, bộ, ngành; đại diện các tổ chức quốc tế; các nhà đầu tư trong nước và quốc tế.

Công an tỉnh Lạng Sơn khởi tố 4 đối tượng có hành vi cá độ bóng đá với số tiền hơn 600 triệu đồng.

Công an tỉnh Lạng Sơn liên tiếp triệt phá đường dây, khởi tố các đối tượng có hành vi cá độ bóng đá

Theo Công an tỉnh Lạng Sơn, Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh vừa phát hiện, đấu tranh làm rõ đường dây tổ chức đánh bạc và đánh bạc dưới hình thức cá độ bóng đá với tổng số tiền giao dịch khoảng 1,5 tỷ đồng. Cùng đó, ngày 14/7, đơn vị cũng khởi tố 4 đối tượng có hành vi cá độ bóng đá với số tiền hơn 600 triệu.

Công an xã biên giới Chiềng Khương phối hợp lực lượng Biên phòng hỗ trợ người dân cài đặt và sử dụng VNeID mức độ 2.

Sơn La bồi đắp thế trận lòng dân từ cơ sở

Giữ vững an ninh, trật tự không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng Công an mà là sự nghiệp của toàn dân. Tại tỉnh Sơn La, sức mạnh ấy đang được hiện thực hóa bằng việc xây dựng thế trận lòng dân vững chắc ngay từ cơ sở, để mỗi xã, bản là một điểm tựa bình yên, mỗi người dân là một chủ thể tham gia bảo vệ an ninh Tổ quốc.