Bao quát, toàn diện để không ai bị bỏ lại phía sau

Dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) dự kiến có 6 nhóm chính sách cơ bản, cụ thể: Phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quản lý nhà nước, thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật; Hoàn thiện cơ chế tổ chức và hoạt động của Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật; Điều chỉnh đối tượng và hoàn thiện chính sách về phổ biến, giáo dục pháp luật cho các đối tượng đặc thù, yếu thế để không ai bị bỏ lại phía sau; Đưa nội dung pháp luật vào chương trình bồi dưỡng cán bộ, công chức; đổi mới công tác giáo dục pháp luật trong cơ sở giáo dục, cơ sở giáo dục nghề nghiệp; Gắn kết truyền thông chính sách với phổ biến, giáo dục pháp luật; đổi mới phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; Hoàn thiện quy định về nguồn lực phổ biến, giáo dục pháp luật đáp ứng yêu cầu đổi mới công này trong bối cảnh hiện nay.

Có nên thành lập Hội đồng Phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã?

Đối với việc hoàn thiện cơ chế tổ chức và hoạt động của Hội đồng Phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật, giải pháp thành lập Hội đồng ở các cấp (Trung ương, cấp tỉnh, cấp xã) đang nhận được nhiều ý kiến khác nhau.

Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật, Văn phòng Chính phủ Phạm Thúy Hạnh cho rằng, cần xin ý kiến các địa phương về sự cần thiết thành lập Hội đồng Phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã. “Phải cân nhắc kỹ, vì ở tỉnh, trung ương mới cần sự phối hợp liên ngành, cấp xã là cấp thực hiện, không phải cấp ngồi bàn nữa, cần bảo đảm tính thực hiện cao nhất. Họ là cấp thực thi, liệu có cần thực sự Hội đồng Phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật hay không, điều này cần bàn sâu thêm”, bà Hạnh nói.

Tuy nhiên, bà Vũ Thị Thanh Tú, Trưởng Phòng Phổ biến, giáo dục pháp luật, Sở Tư pháp thành phố Hà Nội, lại đề nghị nên có Hội đồng Phối hợp phổ biến giáo dục pháp luật ở cấp xã. Bà Tú nhấn mạnh: “Thực sự, tại các cấp chính quyền địa phương hiện nay, nếu các cấp đảng ủy quan tâm lĩnh vực gì thì lĩnh vực ấy sẽ triển khai rất tốt. Chúng tôi cũng rất mong muốn cấp xã phải có Hội đồng ngay để bảo đảm công tác chỉ đạo được xuyên suốt vì trong Hội đồng sẽ có yếu tố đảng trong đó”.

Theo ý kiến của nhiều địa phương, nhất là các địa bàn vùng sâu, vùng xa còn nhiều khó khăn như Đắk Lắk, Điện Biên…, việc thành lập các Hội đồng Phối hợp phổ biến giáo dục cấp xã là hết sức cần thiết. Hiện nay, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, có tới 90/99 nhiệm vụ của cấp huyện (chiếm hơn 90%) được chuyển xuống cấp xã, do đó việc thành lập Hội đồng cấp xã trên cơ sở kế thừa mô hình Hội đồng cấp huyện là phù hợp yêu cầu hiện nay. Quy định Hội đồng được thành lập ở cấp xã để giúp Ủy ban nhân dân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã triển khai công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và nhiệm vụ khác được giao hiệu quả hơn.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Minh Đoan, Trường đại học Luật Hà Nội, thời gian qua, hiệu quả phổ biến, giáo dục pháp luật chưa cao vì chủ thể đa dạng dẫn tới việc chồng chéo, lãng phí, thậm chí nhàm chán. Do đó, phải nhấn mạnh yếu tố tiếp nối, liên thông không trùng lặp của các chủ thể khác nhau.

Mở rộng đối tượng đặc thù, yếu thế

Dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) lần này đã hoàn thiện quy định về các đối tượng đặc thù phù hợp điều kiện thực tế, theo hướng bổ sung một số đối tượng có hạn chế về điều kiện tiếp cận pháp luật.

Đặc biệt, bổ sung quy định về thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật mang tính bắt buộc đối với một số đối tượng có hành vi vi phạm pháp luật hành chính, tập trung vào nhóm vi phạm pháp luật trong một số lĩnh vực trọng điểm hoặc nhóm vi phạm nhiều lần, tái phạm, qua đó, nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành, tuân thủ pháp luật của người dân, doanh nghiệp.

Theo đó, ngoài các nhóm đối tượng đặc thù theo quy định hiện hành như: người khuyết tật, người dân ở vùng dân tộc thiểu số, miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới, ven biển, hải đảo, vùng có điều kiện kinh tế-xã hội đặc biệt khó khăn và ngư dân..., những người lang thang cơ nhỡ, người đang thi hành án phạt tù nhưng được tại ngoại, hoãn thi hành án, đình chỉ thi hành án; người đang chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ, người bị tước một số quyền công dân, cấm đi khỏi nơi cư trú, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định; người được tha tù có điều kiện, đặc xá, chấp hành xong án phạt tù, nạn nhân bạo lực khác được ưu tiên phổ biến, giáo dục pháp luật.

Đối với người đang bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn, việc giáo dục pháp luật mang tính bắt buộc, góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành, tuân thủ pháp luật và phòng ngừa vi phạm của nhóm này.

Theo ý kiến nhiều chuyên gia, quy định mở rộng này sẽ tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, toàn diện để thực hiện hiệu quả, thực chất công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đối với các đối tượng đặc thù, yếu thế. Cùng với đó, tạo điều kiện thuận lợi cho các đối tượng đặc thù, yếu thế tiếp cận pháp luật bình đẳng, công bằng với các đối tượng khác trong xã hội, góp phần thực hiện mục tiêu “không ai bị bỏ lại phía sau”.

Đánh giá về giải pháp mở rộng đối tượng phổ biến, giáo dục pháp luật theo hướng bao quát, toàn diện, thống nhất với các nhóm đối tượng được trợ giúp pháp lý, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật, Văn phòng Chính phủ, cho rằng, cần có quy định cụ thể hơn về các đối tượng phổ biến, giáo dục pháp luật là bắt buộc hay ưu tiên vì bắt buộc đã có cơ chế bảo đảm, ưu tiên thì phải căn cứ vào nguồn lực về nhân sự, tài chính.

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Minh Đoan cho rằng, cần phân loại kỹ các nhóm đối tượng để phổ biến giáo dục pháp luật thực sự đặc thù. Nên chia thành hai loại, đặc thù về điều kiện phổ biến giáo dục pháp luật như ưu tiên kinh phí, thời gian, địa điểm với nhóm người có công, người yếu thế, đồng bào dân tộc thiểu số. Với người có nguy cơ vi phạm pháp luật cao thì yếu tố đặc thù phải nhấn vào nội dung khi tiến hành phổ biến, tuyên truyền pháp luật.