Bảo đảm tính khả thi trong triển khai việc khám sức khỏe toàn dân miễn phí

Nhiều thách thức trong triển khai khám sức khỏe toàn dân miễn phí từ năm 2026

Phát biểu thảo luận tại tổ, đại biểu Phạm Thu Xanh (Đoàn thành phố Hải Phòng) nhấn mạnh, việc triển khai khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí theo nhóm đối tượng, lộ trình ưu tiên với nguồn kinh phí từ nhiều nguồn, nếu thực hiện ngay từ năm 2026 có nhiều thách thức do luật chưa có hiệu lực, nghị định hướng dẫn chưa ban hành, trong khi Bộ Y tế còn phải xây dựng đề án tổng thể để triển khai. Hệ thống y tế cơ sở hiện chưa đủ năng lực, đặc biệt là trạm y tế thiếu nhân lực bác sĩ, khó đáp ứng yêu cầu khám sàng lọc diện rộng.

Ngoài ra, hiện chưa có hồ sơ sức khỏe điện tử đồng bộ. Nếu quản lý được hồ sơ sức khỏe, sẽ giảm được chi phí và tạo được bức tranh tổng thể về sức khỏe dân cư để phục vụ điều hành chính sách. Cùng với đó là thiếu đề án tổng thể, quy trình chuẩn toàn quốc về khám sức khỏe tổng thể; ba là cần bộ tiêu chí - một công cụ quan trọng để triển khai.

Về kinh phí, đại biểu tính toán nếu khoảng 500.000 đồng/ca cho 100 triệu dân thì có thể lên tới khoảng 50.000 tỷ đồng, do đó Bộ Y tế cần có đề án rất cụ thể xác định rõ nhóm đối tượng ưu tiên và lộ trình triển khai để tránh quá tải hệ thống, áp lực ngân sách và giảm chất lượng khám.

"Cốt lõi mô hình không chỉ là tổ chức khám miễn phí mà phải xây dựng hệ thống quản lý sức khỏe liên tục, mỗi người dân có một hồ sơ sức khỏe suốt vòng đời, lấy y tế cơ sở làm nền tảng thực hiện", đại biểu Thu Xanh nói.

Đại biểu đề xuất Chính phủ giao Bộ Y tế xây dựng đề án, tham mưu cho Chính phủ ban hành nghị định hướng dẫn Luật Phòng bệnh, đồng thời thiết kế mô hình triển khai khám sức khỏe miễn phí theo lộ trình cụ thể. Trước 1/7/2026 có mô hình triển khai tuần tự, trong đó, địa phương phải rà soát dân cư theo độ tuổi và nguy cơ bệnh tật để phân nhóm; Bộ Y tế chuẩn hóa gói khám theo nhóm đối tượng, trong đó khoảng 70% thực hiện ở y tế cơ sở, 30% chuyển tuyến trên khi cần thiết, giảm gánh nặng chi phí tài chính của Chính phủ, không là quá tải tuyến trên.

Quy trình triển khai gồm khám theo phân luồng ưu tiên, nhập dữ liệu vào hồ sơ sức khỏe điện tử, liên thông giữa cơ sở y tế và bảo hiểm y tế; phân loại đối tượng theo mức độ nguy cơ để quản lý và điều trị.

Đại biểu cũng nhấn mạnh, muốn quản lý sức khỏe toàn dân yêu cầu bắt buộc xây dựng hồ sơ sức khỏe điện tử, vì thế Chính phủ cần ban hành kiến trúc dữ liệu y tế quốc gia, thống nhất mã định danh sức khỏe gắn với căn cước công dân, kết nối VNEID và bảo hiểm y tế. Đồng thời xây dựng trục liên thông dữ liệu quốc gia, và quy định rõ trách nhiệm các cấp và có chế tài bắt buộc cập nhật, liên thông dữ liệu; gắn với điều kiện thanh toán bảo hiểm y tế.

Về bệnh án điện tử, đại biểu ghi nhận nhiều bệnh viện tuyến trung ương và tư nhân lớn đã triển khai, nhưng tuyến cơ sở còn khó khăn do thiếu kinh phí, chưa có cơ chế tính chi phí công nghệ thông tin vào giá dịch vụ, và thiếu chuẩn dữ liệu dùng chung khiến các phần mềm không liên thông.

Do đó, đại biểu đề nghị cần có chỉ đạo thống nhất, chuẩn hóa dữ liệu, bảo đảm nguồn lực và cơ chế triển khai đồng bộ để thực hiện mục tiêu bệnh án điện tử và khám sức khỏe miễn phí từ năm 2026 theo đúng định hướng của Chính phủ.

Phát biểu thảo luận tại tổ chiều 9/4, đại biểu Trần Thị Nhị Hà (Đoàn Thành phố Hà Nội) cho rằng, báo cáo kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội và ngân sách nhà nước năm 2025 đã có định hướng đúng về lĩnh vực y tế, tuy nhiên mới chỉ dừng ở việc ghi nhận công tác bảo vệ chăm sóc sức khỏe nhân dân. Do đó, cần bổ sung phụ lục tổng hợp chi tiết về các dự án y tế giai đoạn 2026-2030 (số lượng dự án khởi công, khánh thành, nguồn lực ngân sách dự kiến và tiến độ giải ngân), tránh đưa ra các thí dụ đơn lẻ để có bức tranh tổng thể, đánh giá thực chất nỗ lực và chiến lược của ngành y tế.

Từ tháng 7/2025 thực hiện chuyển đổi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Trạm y tế xã thuộc Ủy ban nhân dân xã quản lý thay vì Trung tâm y tế huyện là một thay đổi rất lớn về cấu trúc. Khi trạm y tế thành đơn vị sự nghiệp thuộc cấp xã, năng lực điều phối các nhiệm vụ chuyên môn (tiêm chủng, phòng dịch, quản lý bệnh không lây nhiễm, cấp cứu ngoại viện...) sẽ gặp thách thức lớn.

Theo đại biểu, mặc dù Chính phủ đã chỉ đạo đưa 1.000 bác sĩ về hỗ trợ cho tuyến cơ sở, tuy nhiên đó chỉ là giải pháp tình thế. Chính phủ cần có cơ chế giám sát vận hành và phương án điều phối chuyên môn xuyên suốt để bảo đảm không có "khoảng trống", tránh đứt gãy trong cung ứng dịch vụ y tế khi thay đổi mô hình tổ chức.

Về nội dung khám sức khỏe định kỳ toàn dân và hồ sơ sức khỏe điện tử, Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân” đã xác định mục tiêu từ năm 2026 người dân được khám sàng lọc miễn phí ít nhất một lần/năm.

Theo đại biểu, đây là tư duy đột phá nhưng tổ chức thực hiện đang có nhiều bất cập. Các địa phương triển khai thực hiện khác nhau, thiếu sự thống nhất, thiếu theo dõi sau khám khiến lãng phí nguồn lực. Vì thế, cần có gói khám cơ bản thống nhất trên toàn quốc, phân loại rõ theo nhóm tuổi và nhóm có nguy cơ; có quản lý, kiểm soát sau khám để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả.

Siết chặt "lỗ hổng" trong quản lý thực phẩm

Phát biểu thảo luận tại tổ về Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Thanh Hải, Chủ nhiệm Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội (Đoàn Thái Nguyên) bày tỏ, vấn đề an toàn thực phẩm hiện nay còn nhiều bất cập do mô hình quản lý phân tán, với trách nhiệm thuộc 3 bộ: Bộ Y tế (Cục An toàn thực phẩm), Bộ Nông nghiệp và Môi trường (khâu sản xuất), Bộ Công thương (khâu phân phối). Việc thiếu phối hợp thống nhất cùng phân cấp mạnh xuống địa phương trong khi năng lực kiểm tra, giám sát còn hạn chế đã tạo ra nhiều khoảng trống quản lý.

Đặc biệt, hệ thống hiện nay còn nặng về “tiền kiểm” (cấp phép) nhưng nhẹ về “hậu kiểm” và quản lý rủi ro. Điều này dẫn đến tình trạng nhiều vi phạm chỉ được phát hiện khi thực phẩm đã lưu thông trên thị trường.

Đại biểu cũng nêu các lỗ hổng trong kiểm soát thương mại điện tử, bán thực phẩm online và chuỗi cung ứng “từ nông trại đến bàn ăn”, trong khi điều kiện bảo quản, kiểm soát và truy xuất nguồn gốc còn yếu.

Hiện nay, phần lớn sản xuất nông nghiệp trong nước là hộ gia đình nhỏ lẻ, nhưng chỉ dừng ở mức cam kết an toàn thực phẩm, chưa bắt buộc áp dụng hệ thống quản lý rủi ro như VietGAP. Điều này dẫn đến nguy cơ tồn dư hóa chất, ngộ độc thực phẩm và rủi ro sức khỏe lâu dài, trong khi hàng xuất khẩu lại được kiểm soát chặt hơn thị trường nội địa.

Đại biểu đặc biệt nhấn mạnh lĩnh vực bếp ăn trường học - nơi có rủi ro cao do phục vụ số lượng lớn học sinh. Tuy nhiên, trách nhiệm quản lý còn phân tán, chưa xác định rõ người đứng đầu, chế tài xử lý còn nhẹ, chủ yếu xử phạt hành chính.

Hiện quy định chủ yếu vẫn tập trung “tiền kiểm” như cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện, kiểm thực ba bước và lưu mẫu thức ăn, nhưng việc “hậu kiểm” gần như chưa được thực hiện thường xuyên. Nhiều nơi chưa áp dụng các hệ thống quản lý tiên tiến như ISO 22000 cho bếp ăn tập thể, đặc biệt ở khu vực ngoài công lập và quy mô nhỏ.

Đại biểu cho biết sẽ tiến hành giám sát thực tế tại các địa phương, tập trung vào việc thực hiện kiểm thực ba bước, truy xuất nguồn gốc và an toàn bếp ăn trường học.

Về chế tài, đại biểu cho rằng cần tăng mức xử phạt theo hướng nghiêm khắc hơn, thậm chí xử lý hình sự đối với hành vi vi phạm nghiêm trọng, đồng thời loại bỏ vĩnh viễn cơ sở vi phạm khỏi hoạt động cung cấp thực phẩm.

Đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường hậu kiểm, quản lý rủi ro, truy xuất nguồn gốc và áp dụng chế tài đủ sức răn đe. Đồng thời, đề xuất tiến tới mô hình quản lý thống nhất một đầu mối chịu trách nhiệm toàn bộ chuỗi an toàn thực phẩm từ sản xuất, chế biến đến tiêu dùng. Đồng thời, tăng tính đột xuất, thực chất và hiệu quả của công tác giám sát.

Đại biểu khẳng định, việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm lần này là cần thiết, nhằm khắc phục các bất cập kéo dài, tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước và bảo đảm an toàn sức khỏe nhân dân.