Sau 13 năm triển khai Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật 2012 đã có hơn 8.000 văn bản hành chính được ban hành để hướng dẫn thực hiện tại các cấp, các ngành, các địa phương. Khoảng 3,6 triệu cuộc phổ biến, giáo dục pháp luật được thực hiện với gần 493 triệu lượt người tham dự.
Số liệu trên có thể thấy, hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật trực tiếp vẫn là cách thức phổ biến, được nhiều bộ, ngành, đoàn thể và địa phương lựa chọn khi tổ chức thông tin, phổ biến, giáo dục pháp luật cho người dân.
Bên cạnh đó còn nhiều hình thức phổ biến pháp luật khác cũng được thực hiện để tăng hiệu quả tuyên truyền chính sách đến người dân, nhất là qua các giải pháp công nghệ, các ứng dụng mạng xã hội.
Cùng với những kết quả đạt được, trong 13 năm thực hiện Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật, các bộ, ngành, đoàn thể trung ương, các địa phương cũng đã nhận diện những tồn tại, hạn chế như chưa phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quản lý, triển khai công tác phổ biến, giáo dục pháp luật;
Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật chưa phát huy hiệu quả hoạt động của thiết chế này trên thực tế, nhất là trong bối cảnh vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, cấp xã được tăng thêm thẩm quyền, trách nhiệm và nhiều nhiệm vụ mới;
Quy định về phổ biến, giáo dục pháp luật cho các đối tượng đặc thù chưa phù hợp, chưa bảo đảm tiếp cận công bằng đối với một số nhóm còn gặp khó khăn do bị hạn chế về quyền hoặc điều kiện tiếp cận, ví dụ người lang thang cơ nhỡ, người đang chấp hành án phạt tù nhưng được tại ngoại, người tạm đình chỉ thi hành, người đình chỉ thi hành án.
Đặc biệt, Luật chưa quy định rõ chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật, nhất là cơ chế về nguồn lực và tài chính, cơ chế giáo dục bắt buộc cho một số đối tượng đặc thù với ý nghĩa là biện pháp đủ mạnh trong giáo dục và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, ví dụ đối với người vi phạm pháp luật, thanh thiếu niên hư hỏng, người có hành vi bạo lực gia đình.
Góp ý hoàn thiện hồ sơ chính sách dự thảo sửa đổi luật lần này, đa số các đại biểu đều cơ bản nhất trí với những đề xuất được đưa ra, trong đó nhấn mạnh đến các giải pháp phát huy các nhóm chính sách, nhất là về nguồn lực cũng như cách thức triển khai trong tình hình mới.
Theo đại diện Bộ Công an, đối với việc mở rộng đối tượng đặc thù được phổ biến, giáo dục pháp luật, nên xem xét bổ sung thêm đối tượng tại các vùng nhiều đồng bào theo các tôn giáo khác nhau để có cách tiếp cận đặc thù.
Đối với chính sách về nguồn lực bảo đảm cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, cần có quy định cụ thể, đột phá hơn thu hút chuyên gia các nhà khoa học có kinh nghiệm trong lĩnh vực pháp luật cùng tham gia.
Đồng tình quan điểm này, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng, rất cần quan tâm đến vấn đề kinh phí vì nhu cầu cần thiết, khối lượng văn bản lớn, nguồn lực eo hẹp sẽ hạn chế hiệu quả hoạt động này.
Theo số liệu báo cáo của các bộ, ngành, địa phương, từ năm 2016 đến năm 2022, cả nước bố trí hơn 3.277 tỷ đồng, giai đoạn 2022 đến 2025 bố trí hơn 3.714 tỷ đồng. Nguồn kinh phí từ nguồn xã hội hóa còn rất thấp trung bình khoảng từ 5-8%. Nhiều ý kiến cho rằng, đối với đội ngũ trực tiếp đi phổ biến, tuyên truyền pháp luật ngoài kỹ năng, nhiệt huyết họ cũng cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể về tài chính. Bên cạnh đó, việc phân bổ nguồn lực cần được quản lý thống nhất, tránh tình trạng trùng lắp, chồng chéo.
Theo Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp việc xây dựng, hoàn thiện cơ chế phù hợp về ngân sách, tài chính phục vụ công tác này theo hướng coi công tác phổ biến, giáo dục pháp luật là những hoạt động đặc thù mang tính mục tiêu, chú trọng hướng về cơ sở, các địa bàn khó khăn, vùng sâu, vùng xa; các vấn đề pháp luật cấp bách cần được phổ biến, quán triệt ngay theo nhu cầu của người dân hoặc yêu cầu từ quản lý nhà nước.
Tăng cường đa dạng hóa nguồn lực xã hội tham gia công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; có cơ chế, chính sách hỗ trợ khuyến khích được các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp tham gia; tích cực thực hiện hợp tác quốc tế trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.
Về việc kiện toàn hệ thống Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật, một số ý kiến đề nghị xem xét, rà soát kỹ cho phù hợp mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Hiện 100% địa phương đã kiện toàn Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp tỉnh, có 336 trong tổng số 1.123 đơn vị cấp xã tại 11/34 tỉnh thành đã thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã.
Trước đó, đại diện Sở Tư pháp nhiều tỉnh, thành phố đề xuất kiện toàn Hội đồng cấp xã để hoạt động được thông suốt từ Trung ương đến địa phương.
