Trong bối cảnh đó, sức chống chịu và năng lực tự cường của một quốc gia phụ thuộc phần lớn vào nhãn quan dự báo chiến lược và năng lực quản trị thực tiễn của đảng cầm quyền. Đối với Việt Nam, thực tiễn đã và đang chứng minh bản lĩnh của Đảng Cộng sản Việt Nam trong nhận diện, hóa giải các nguy cơ trên để hướng tới một mục tiêu duy nhất: bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng và không gian sinh tồn của dân tộc.
Sự dịch chuyển trên toàn cầu
Bước vào thập niên thứ ba của thế kỷ 21, nhân loại đối diện một nghịch lý về sự phát triển vượt bậc của khoa học-công nghệ và kinh tế toàn cầu hóa đi kèm với mức độ rủi ro, đứt gãy cao chưa từng có. Thực tế cho thấy, an ninh quốc gia ngày nay là một khái niệm đa chiều, bao trùm các yếu tố từ an ninh kinh tế, an ninh năng lượng, an ninh lương thực, an ninh mạng cho đến an ninh môi trường…
Tính chất nguy hiểm của các mối đe dọa an ninh phi truyền thống nằm ở việc khó định hình, có thể lan truyền nhanh và khả năng cộng hưởng mạnh. Ở nước ta, biến đổi khí hậu không đơn thuần là hiện tượng thời tiết cực đoan, mà đang trực tiếp đe dọa sinh kế của hàng chục triệu người dân ở Đồng bằng sông Cửu Long, tạo ra nguy cơ bất ổn xã hội và hiện tượng di cư. Cách đây chỉ vài năm, đại dịch Covid-19 đã làm lộ rõ tính chất dễ đứt gãy của các chuỗi cung ứng toàn cầu và hệ thống an sinh xã hội.
Đáng chú ý nhất, trong sự vận hành của "chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số", môi trường Internet đã trở thành một miền không gian chiến lược mới. Dữ liệu cá nhân, hành vi và nhận thức của con người trở thành mục tiêu thường xuyên được nhắm đến bởi các thuật toán xuyên biên giới. Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, công nghệ deepfake hay các chiến dịch tung tin giả đang làm bùng lên những cuộc chiến tranh nhận thức ngay trong tư tưởng mỗi người dân, gây xói mòn niềm tin của công chúng vào các thiết chế Nhà nước.
Đây là những rủi ro mang tính hệ thống, không thể giải quyết bằng các công cụ quân sự hay hành chính đơn thuần. Trái lại, chúng đòi hỏi một phương thức quản trị quốc gia toàn diện, linh hoạt và có chiều sâu.
Phép biện chứng trong dự báo chiến lược
Nhận thức về an ninh phi truyền thống của Đảng Cộng sản Việt Nam không phải sự phản ứng thụ động, mà là kết quả của quá trình tư duy lý luận xuyên suốt, liên tục được cập nhật. Từ Đại hội XI, XII, XIII và đặc biệt là Đại hội XIV vừa qua, Đảng ta đã chính thức đưa vấn đề ứng phó với an ninh phi truyền thống trở thành một trong những trọng tâm của chiến lược bảo vệ Tổ quốc.
Sự sắc bén trong năng lực lãnh đạo của Đảng thể hiện ở việc áp dụng thế giới quan, phương pháp luận mác-xít để bóc tách bản chất của các cuộc khủng hoảng. Đảng nhận thức rõ rằng, đằng sau những vấn đề như biến đổi khí hậu hay dịch bệnh, luôn tiềm ẩn những mâu thuẫn về lợi ích kinh tế và sự bất bình đẳng trong phân bổ nguồn lực toàn cầu.
Do đó, định hướng giải quyết mà Đảng đã chỉ rõ không dừng ở việc "chữa cháy", mà thực tế hướng đến cấu trúc lại nền kinh tế, chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia.
Sự chủ động này còn được thể hiện rõ trong việc sớm ban hành các nghị quyết của Bộ Chính trị về định hướng xây dựng chính sách phát triển công nghiệp quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 hay Chiến lược an toàn, an ninh mạng quốc gia.
Nói cách khác, Đảng ta không nhìn nhận công nghệ số chỉ như một công cụ kỹ thuật, mà coi đây là một hạ tầng kiến tạo, nơi chủ nghĩa xã hội có thể vận dụng để tối ưu hóa quản trị xã hội, minh bạch hóa bộ máy và phục vụ tốt hơn nhu cầu của nhân dân.
Chiến lược chống phá và những biến thể an ninh phi truyền thống
Rủi ro phi truyền thống, khi được rắp tâm cộng hưởng với âm mưu chính trị sẽ tạo ra những "cú sốc" có sức công phá trực tiếp đến chế độ. Bằng chứng là, hiện các thế lực thù địch, phản động đang tích cực chuyển hướng chiến lược chiến tranh tâm lý, lợi dụng triệt để các vấn đề an ninh phi truyền thống hòng thực hiện “diễn biến hòa bình”.
Thủ đoạn của chúng thường tinh vi và luôn mang tính cơ hội. Bất cứ một sự cố môi trường, một sai sót trong quản lý dịch bệnh hay biến động của giá cả năng lượng đều bị cắt ghép, thổi phồng và chính trị hóa. Thông qua mạng xã hội, chúng sử dụng các thủ thuật tạo “buồng vang thông tin” (echo chambers) để liên tục lan truyền sự hoài nghi, kích động tâm lý đám đông.
Mục tiêu cuối cùng của tất cả những chiêu trò này đơn giản chỉ là đánh tráo khái niệm: quy chụp những hậu quả của biến đổi khí hậu toàn cầu hay khủng hoảng kinh tế khách quan thành thứ gọi là “sự yếu kém của thể chế”, nhằm phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng và hạ thấp tính chính danh của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Đáng lo ngại hơn, trong những kịch bản phức tạp hơn, dưới chiêu bài “xã hội dân sự”, bảo vệ môi trường, dân chủ nhân quyền trên không gian số…, các nhóm cơ hội chính trị còn tìm cách hình thành các tổ chức đối lập trá hình.
Đây là hình thái tấn công phi truyền thống nhắm thẳng vào an ninh chính trị, đòi hỏi các cơ quan chức năng cần một nhãn quan nhạy bén để phân biệt rõ đâu là ý kiến phản biện tâm huyết của nhân dân và đâu là những luận điệu phá hoại có chủ đích.
Cương quyết và khôn khéo trong quản trị khủng hoảng
Trong công tác bảo vệ an ninh Tổ quốc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại một tư tưởng chỉ đạo có giá trị vượt thời đại: "Đối với địch, phải cương quyết, khôn khéo". Trước sự phức tạp của tình hình nêu trên, nguyên tắc chỉ đạo của Đảng đã cho thấy sự bảo đảm tính nguyên tắc, thể hiện sự linh hoạt trong khâu ban hành chiến lược. Sự cương quyết ngày nay được Đảng và Nhà nước cụ thể hóa bằng việc thượng tôn pháp luật.
Bất cứ hành vi lợi dụng không gian mạng để tung tin giả, bóp méo sự thật, gây hoang mang dư luận, mưu đồ phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc đều bị xử lý nghiêm minh. Việc ban hành và thực thi Luật An ninh mạng chính là một công cụ pháp lý sắc bén để xác lập chủ quyền quốc gia trên môi trường Internet, không cho phép bất kỳ tổ chức, cá nhân nào đứng trên pháp luật, mượn danh nghĩa “tự do ngôn luận” để xâm phạm an ninh quốc gia.
Song song với đó, sự khôn khéo đã được thể hiện qua nhiều phương thức tuyên truyền hiện đại, có độ mở cao hơn. Đảng ta chủ trương đẩy mạnh “lấy xây để chống”, “lấy cái đẹp dẹp cái xấu”. Việc chủ động cung cấp thông tin chính thống, công khai minh bạch các quyết sách của Chính phủ trong những giai đoạn khủng hoảng như đại dịch Covid-19 hay khắc phục hậu quả thiên tai đã triệt tiêu môi trường phát sinh tin đồn.
Sự khôn khéo còn được thể hiện rõ nét trong phương thức đối thoại, đàm phán với các tập đoàn công nghệ đa quốc gia mà Nhà nước ta đang triển khai rất hiệu quả. Theo đó, yêu cầu họ tuân thủ nghiêm pháp luật Việt Nam, hướng tới cùng xây dựng một môi trường mạng an toàn, lành mạnh.
Cội nguồn của sức mạnh tự cường
Mọi giải pháp công nghệ, hành chính hay pháp luật sẽ chỉ có thể giải quyết phần ngọn của vấn đề nếu thiếu đi một nền tảng xã hội vững chắc. Suy cho cùng, đối tượng chịu tác động nặng nề nhất của an ninh phi truyền thống là người dân, và chủ thể có khả năng hóa giải những nguy cơ đó một cách bền vững nhất cũng chính là người dân.
Đây là lúc chúng ta cần thấm nhuần sâu sắc quan điểm của Bác Hồ về vai trò của quần chúng: “Khi nhân dân giúp đỡ ta nhiều thì thành công nhiều, giúp đỡ ta ít thì thành công ít, giúp đỡ ta hoàn toàn thì thắng lợi hoàn toàn”. Quả thật, không một rào cản kỹ thuật nào kiên cố bằng niềm tin của nhân dân. Sự đồng thuận xã hội chính là minh chứng sinh động nhất cho việc thực hành lời dạy năm xưa của Bác: “Gốc có vững cây mới bền. Xây lầu thắng lợi trên nền nhân dân”.
Hành trình hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030 và 2045 còn nhiều biến số khó lường từ các rủi ro an ninh phi truyền thống. Những thách thức này không tự mất đi hay triệt tiêu, mà trái lại luôn thay đổi hình thái, ngày càng trở nên phức tạp và khốc liệt.
Thế nhưng, thực tiễn đã chứng minh rằng, một Đảng cầm quyền có năng lực dự báo lý luận sắc bén, có tư duy quản trị linh hoạt bám sát thực tiễn, và đặc biệt là luôn dựa vào sức mạnh to lớn của nhân dân, sẽ luôn tìm ra con đường vượt qua khủng hoảng.
Có thể vững tin rằng, Đảng Cộng sản Việt Nam sẽ chèo lái, đưa con thuyền đất nước vượt qua mọi nguy cơ, thách thức an ninh phi truyền thống, kiến tạo những nền tảng cấu trúc vững chắc để dân tộc ta tự tin tiến vào kỷ nguyên mới trong tư thế ngẩng cao đầu của một đất nước độc lập, tự cường và phát triển bền vững.
