Nhằm giảm tiêu thụ điện, chi phí vận hành và phát thải CO2, góp phần vào mục tiêu cam kết Net Zero vào năm 2050 của Việt Nam.
Định hướng phát triển năng lượng mặt trời cũng đã được cụ thể hóa thông qua nhiều chủ trương, chính sách quan trọng của Đảng và Nhà nước như: Nghị quyết số 70-NQ/TW đã xác định năng lượng tái tạo là một trụ cột trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia với mục tiêu nâng tỷ trọng năng lượng tái tạo lên khoảng 25-30% vào năm 2030; Luật sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả sửa đổi 2025; Quyết định số 768/QĐ-TTg ngày 15/4/2025 phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch điện VIII tiếp tục nhấn mạnh việc phát triển điện mặt trời, đặc biệt là điện mặt trời mái nhà trên diện rộng. Bên cạnh đó, Nghị định số 58/2025/NĐ-CP đã tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho mô hình “tự sản - tự tiêu”, đơn giản hóa thủ tục đầu tư, và gần đây nhất Chỉ thị số 10/CT-TTg, ngày 30/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tiết kiệm điện và sử dụng năng lượng hiệu quả cũng khuyến khích đẩy mạnh ứng dụng năng lượng tái tạo trong chiếu sáng và hạ tầng đô thị.
Hiện thực xanh hóa nguồn năng lượng
Cùng với cơ chế, Việt Nam có tiềm năng lớn trong phát triển năng lượng tái tạo nhờ vào điều kiện tự nhiên thuận lợi. Đó là: Nguồn tài nguyên phong phú: Các nguồn tài nguyên tự nhiên của Việt Nam rất phong phú, tập hợp tất cả những yếu tố giúp khai thác năng lượng hiệu quả. Có khả năng thu hút đầu tư quốc tế: Việt Nam đang trở thành điểm đến hấp dẫn đối với các nhà đầu tư trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, đặc biệt là các doanh nghiệp đến từ châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc. Xu hướng chuyển đổi năng lượng và nhu cầu thị trường: Nhu cầu tiêu thụ điện của Việt Nam tăng trung bình 8-10% mỗi năm, trong khi nguồn cung điện từ nhiên liệu hóa thạch ngày càng cạn kiệt. Cơ hội phát triển công nghệ và nguồn nhân lực: Việt Nam đang từng bước phát triển các công nghệ lưu trữ điện, sản xuất hydro xanh và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.
Những năm gần đây, Việt Nam đã đạt được những bước tiến đáng kể trong phát triển năng lượng tái tạo, nhất là điện mặt trời.
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, các hệ thống sử dụng năng lượng mặt trời từng bước được triển khai trong nhiều lĩnh vực như chiếu sáng dân dụng, tín hiệu giao thông và một số khu vực công cộng. Theo ông Huỳnh Trí Dũng, Tổng Giám đốc Công ty CP Chiếu sáng Công cộng Thành phố Hồ Chí Minh: Hiện nay, trên địa bàn thành phố đang vận hành hệ thống 156 chốt đèn với công suất mỗi bộ đèn 12W, công suất danh định tấm pin NLMT 50W, bình lưu trữ 75Ah, bộ sạc thông minh MPPT 20A,… theo hệ số phát thải lưới điện Việt Nam 0,7221 kg CO2/kWh, hệ thống giúp giảm khoảng 5,92 tấn CO2 mỗi năm.
Trong công viên và khu vực công cộng, Thành phố Hồ Chí Minh đã triển khai một số công trình, trong đó có hai công trình tiêu biểu: Hội trường thành phố với chung quanh khuôn viên sử dụng đèn LED năng lượng mặt trời công suất 20W. Công viên bờ sông Sài Gòn lắp đặt hệ thống “Cây năng lượng mặt trời Hoa hướng dương” - cấu tạo bởi tám tấm quang điện 250Wp/tấm, tổng công suất lắp đặt là 2kWp. Trung bình, mỗi ngày cây solar sản sinh được 8 số điện (mỗi năm có được 2,9MWh). Đây là lượng điện tiết kiệm cho các hoạt động của công viên vào ban ngày như bơm nước, tưới tiêu...
Tại miền trung, theo Công ty CP Chiếu sáng công cộng Đà Nẵng, điển hình cho việc chuẩn hóa hạ tầng kỹ thuật là dự án hệ thống điện chiếu sáng sử dụng năng lượng mặt trời trên đoạn đường Võ Chí Công, con đường ven biển trọng điểm phía nam thành phố hoặc tuyến đường du lịch, dịch vụ núi Sơn Trà, đã giải quyết được bài toán chiếu sáng cho trục đường lớn mà không cần phụ thuộc vào lưới điện quốc gia.
Tại Gia Lai, bên cạnh các dự án hạ tầng giao thông lớn, năng lượng tái tạo còn khẳng định vai trò thiết yếu trong bảo đảm an ninh vùng biên giới. Điển hình là dự án “Sao sáng buôn làng” với 126 bộ đèn trải dài 5,8km tại xã biên giới Ia Boòng. Dự án này không chỉ giải quyết bài toán hạ tầng cho vùng sâu, vùng xa mà còn là mắt xích quan trọng trong việc xây dựng môi trường sống an toàn, văn minh cho đồng bào dân tộc thiểu số.
Một số tỉnh phía nam như Vĩnh Long, Cà Mau, An Giang đã triển khai hiệu quả hệ thống chiếu sáng năng lượng mặt trời tại một số tuyến đường nông thôn. Mô hình này phù hợp với khu vực có không gian thoáng, ít bị che chắn và có điều kiện bức xạ tốt.
Về các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chiếu sáng, Công ty CP Bóng đèn phích nước Rạng Đông có các “Giải pháp chiếu sáng thông minh sử dụng kết hợp đèn LED và năng lượng mặt trời” mang lại hiệu quả tiết kiệm năng lượng vượt trội so với các loại đèn chiếu sáng truyền thống. Trong chu kỳ 10 năm, một hệ thống đèn LED - năng lượng mặt trời có công suất 30-100W có thể giúp tiết kiệm khoảng 1.000-2.500 kWh điện năng mỗi vị trí chiếu sáng (tùy công suất đèn truyền thống được thay thế), tương đương giảm 800-2.000 kg CO₂ phát thải ra môi trường. Như vậy, việc ứng dụng đèn LED năng lượng mặt trời không chỉ mang lại hiệu quả tiết kiệm năng lượng rất cao mà còn có tác động tích cực đối với chi phí vận hành lâu dài và mục tiêu giảm phát thải carbon.
Tương tự, Signify Việt Nam là một trong những đơn vị dẫn đầu trong việc thúc đẩy sử dụng năng lượng mới tại Việt Nam, đặc biệt là năng lượng mặt trời và các giải pháp chiếu sáng thông minh (IoT). Chiến lược sử dụng năng lượng mới của Signify Việt Nam tập trung vào 3 trụ cột chính: Chiếu sáng năng lượng mặt trời (Solar Lighting); Hệ thống chiếu sáng kết nối (IoT) và Tiết kiệm năng lượng; Cam kết Phát triển Bền vững.
Công ty CP Tập đoàn Điện Quang chủ động đầu tư vào nguồn năng lượng tái tạo, trong đó có năng lượng mặt trời, nhằm giảm sự phụ thuộc vào nguồn điện truyền thống. Nhằm các mục tiêu phát triển bền vững gắn liền với tiêu chí an toàn - tiết kiệm - thân thiện môi trường, Điện Quang đã phát triển mảng kinh doanh cung cấp trọn gói dịch vụ thiết kế, thi công, lắp đặt, vận hành và bảo trì hệ thống điện năng lượng mặt trời áp mái. Đây là lĩnh vực đang có nhu cầu rất cao và được dự báo sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh trong những năm tới. Đồng thời Điện Quang chú trọng phát triển các sản phẩm sử dụng năng lượng tái tạo, điển hình là năng lượng mặt trời, nhằm giảm phát thải carbon và hỗ trợ quá trình chuyển đổi sang nguồn năng lượng xanh.
Tìm giải pháp thúc đẩy phát triển mạnh mẽ hơn
Dù tiềm năng lớn, việc ứng dụng năng lượng mặt trời tại Việt Nam vẫn tồn tại nhiều hạn chế như chất lượng sản phẩm không đồng đều, hệ thống lắp đặt thiếu đồng bộ, thiết kế chưa phù hợp điều kiện năng lượng bức xạ tại Việt Nam dẫn đến hiệu suất chưa cao và chất lượng pin lưu trữ nhanh xuống cấp. Bên cạnh đó, nhiều hệ thống chưa được tích hợp công nghệ điều khiển thông minh, thiếu khả năng tự động giám sát, tối ưu vận hành và cảnh báo sự cố. Không ít dự án cũng chưa bảo đảm vận hành ổn định trong mùa mưa hoặc vào ban đêm, trong khi dịch vụ hậu mãi và công tác giám sát còn hạn chế, làm giảm hiệu quả đầu tư.
Để thúc đẩy việc sử dụng năng lượng tái tạo cho chiếu sáng, các tổ chức, cơ quan, doanh nghiệp cần tập trung vào việc thực hiện đồng bộ các giải pháp về công nghệ thông minh, hoàn thiện chính sách khuyến khích đầu tư và nâng cao nhận thức cộng đồng để giảm dần sự phụ thuộc vào điện lưới, đặc biệt trong chiếu sáng công cộng và dân dụng. Các giải pháp có thể là:
Thứ nhất, giải pháp công nghệ và kỹ thuật tập trung vào chiếu sáng thông minh (IoT/AI); tích hợp công nghệ AI và Internet vạn vật (IoT) để quản lý, điều chỉnh độ sáng đèn năng lượng mặt trời tự động, tối ưu hóa năng lượng; lưu trữ năng lượng (BESS): Đẩy mạnh phát triển pin lưu trữ (BESS) để bảo đảm chiếu sáng ổn định vào ban đêm hoặc những ngày không nắng; nội địa hóa thiết bị: Khuyến khích sản xuất trong nước để giảm giá thành đèn LED và pin năng lượng mặt trời; cải tạo hệ thống chiếu sáng công cộng hiện có sang LED và tích hợp năng lượng mặt trời từng phần.
Thứ hai, giải pháp về chính sách và tài chính: Xây dựng cơ chế đặc thù, hỗ trợ tài chính, giảm thuế cho các doanh nghiệp, hộ gia đình đầu tư hệ thống đèn năng lượng mặt trời; thúc đẩy điện mặt trời mái nhà: khuyến khích phát triển điện mặt trời áp mái tự sản tự tiêu, đặc biệt trong khu công nghiệp, công sở; khuyến khích sử dụng đèn năng lượng mặt trời trong các dự án công viên, đường phố, chiếu sáng công cộng mới; xây dựng các tiêu chuẩn chất lượng đối với đèn năng lượng mặt trời nhập khẩu và sản xuất trong nước.
Thứ ba, giải pháp về tuyên truyền và nâng cao nhận thức: Tiếp tục phổ biến tuyên truyền về lợi ích của việc tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường và giảm khí thải carbon; Nhân rộng các mô hình chiếu sáng dùng năng lượng mặt trời tại các đô thị.
Để khai thác hiệu quả nguồn năng lượng tái tạo và giải quyết các thách thức hiện tại, chúng ta cần một chiến lược phát triển tổng thể, bao gồm cải thiện chính sách hỗ trợ, giảm chi phí đầu tư, đẩy mạnh phát triển công nghệ, xây dựng hệ thống truyền dẫn, đào tạo phát triển nguồn nhân lực và tiếp tục tuyên truyền, nâng cao nhận thức sử dụng tiết kiệm năng lượng.
