Mô hình “Địa tầng Trái đất và giới thiệu Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng” của nhóm học sinh Trường THCS Hợp Giang và Trường THPT Chuyên Cao Bằng đã xuất sắc giành giải nhất Cuộc thi Sáng tạo Thanh thiếu niên, Nhi đồng toàn quốc lần thứ 21, vượt qua gần 900 đề tài khác. Năm tác giả gồm Nguyễn Bảo Sơn, Ngọc Tăng Hoàng, Bùi Tiến Minh, Nông Minh Huy, Trịnh Minh Tùng được vinh dự nhận “Huy hiệu Tuổi trẻ sáng tạo” của Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh.
Cùng thời điểm, học sinh Trường THPT Chuyên Cao Bằng hai lần được trao Giải thưởng “Tuổi trẻ sáng tạo” toàn quốc, ghi nhận những thành tích nổi bật trong nghiên cứu và sáng tạo khoa học. Đó là dự án “Hệ thống cảm biến cảnh báo lũ quét sạt lở đất - SAVE AI” do Nông Phương Anh, lớp 12 Anh, đại diện nhóm tác giả; và dự án “Sentinel - Mạng lưới bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và cảnh báo thiên tai theo thời gian thực ứng dụng AI và Machine Learning” do Hoàng Bảo Long, lớp 11 Lý, đại diện.
Những thành tích này khẳng định sức sáng tạo của thanh thiếu niên Cao Bằng, đặc biệt học sinh vùng cao, vùng dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay là cơ sở vật chất phòng thí nghiệm còn rất hạn chế, khiến phần lớn dự án đoạt giải tập trung ở Trường THPT Chuyên - nơi có điều kiện nghiên cứu tốt nhất tỉnh. Học sinh vùng sâu ít có cơ hội tiếp cận phòng máy, internet ổn định hay sự hướng dẫn chuyên môn sâu.
Trong khi đó, nguồn kinh phí hạn hẹp cũng là rào cản lớn. Nhiều học sinh phải tự bỏ tiền mua linh kiện, vật tư thử nghiệm, hoặc nhờ sự hỗ trợ từ gia đình và giáo viên. Môi trường khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tuy đã được khởi động qua Techfest Cao Bằng 2024, song vẫn còn non trẻ và chưa tạo được hệ sinh thái hỗ trợ bền vững. Từ đó dẫn đến việc nhiều học sinh đoạt giải cao sau khi thi đỗ đại học đã lên các thành phố lớn học tập và ở lại lập nghiệp.
Trước những thách thức đó, sự vào cuộc của các cơ quan, tổ chức và chính quyền địa phương là yếu tố then chốt để tiếp sức cho các tài năng trẻ. Theo bà Hoàng Thị Bình, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh, đơn vị rất tự hào khi được đồng hành và sẽ tiếp tục hỗ trợ thế hệ trẻ của tỉnh hoàn thiện, phát triển sản phẩm trước khi dự thi quốc tế. Liên hiệp Hội sẽ phối hợp với các chuyên gia, nhà khoa học để tư vấn, bổ sung kiến thức, nâng cao tính ứng dụng và khả năng trình bày cho các em trước khi bước vào cuộc thi lớn.
Với những thành tích đạt được cùng sự đồng hành của các cấp, các ngành đang củng cố niềm tin về một thế hệ trẻ Cao Bằng đủ sức vươn xa, gặt hái thêm nhiều thành tựu trong tương lai.
Phong trào nghiên cứu khoa học đang được đẩy mạnh tại Cao Bằng với việc tổ chức thường niên Cuộc thi Sáng tạo dành cho thanh thiếu niên, nhi đồng cấp tỉnh. Năm 2025, cuộc thi đã thu hút 257 mô hình sản phẩm thuộc 5 lĩnh vực, cho thấy sự lan tỏa sâu rộng của tinh thần sáng tạo trong các nhà trường.
