Theo báo cáo của tỉnh với Đoàn giám sát của Quốc hội khóa XV cuối năm ngoái, 100% khu công nghiệp trên địa bàn đã có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt tiêu chuẩn môi trường; hệ thống quan trắc tự động, camera giám sát và thiết bị lấy mẫu cũng được kết nối với cơ quan quản lý. Dù vậy, báo cáo cũng cho thấy thực tế vẫn còn nhiều thách thức: hạ tầng xử lý nước thải đô thị chưa hoàn thiện, tỷ lệ nước thải sinh hoạt được xử lý còn thấp, việc phân loại rác tại nguồn chưa hiệu quả.
Đó cũng là thực trạng chung ở nhiều địa phương hiện nay. Việt Nam đã có quy định người dân trả phí thu gom rác theo lượng phát sinh, song việc đo đếm chính xác còn khó khăn. Trong khi đó, phần lớn rác thải sinh hoạt vẫn được xử lý theo cách chôn lấp hoặc đốt đơn giản, khiến áp lực ô nhiễm ngày càng gia tăng.
Từ thực tế ấy, việc tái cấu trúc Nhà máy xử lý rác Tây Ninh thuộc Công ty cổ phần Công nghệ Môi trường Tây Ninh không chỉ là câu chuyện nâng cấp một cơ sở xử lý chất thải, mà còn gợi mở một hướng tiếp cận mới cho bài toán môi trường.
Điểm đáng chú ý, đây không phải là một dự án mới. Nhà máy đã vận hành thực tế nhiều năm và từng đối mặt với những khó khăn điển hình của ngành xử lý rác. Theo ông Thái Trường Chinh - Giám đốc Nhà máy xử lý rác Tây Ninh, vấn đề hiện nay không đơn thuần là tăng công suất tiếp nhận rác, mà phải thay đổi tư duy xử lý. Nếu tiếp tục sử dụng một công nghệ cho mọi loại chất thải, hiệu quả xử lý sẽ luôn bị giới hạn. “Chúng tôi hướng tới việc phân dòng chất thải ngay từ đầu, tăng cường thu hồi nhựa và vật liệu tái chế, xử lý hữu cơ bằng công nghệ sinh học, đồng thời kiểm soát mùi và thúc đẩy phân hủy bằng giải pháp vi sinh”. Tái cấu trúc cũng không thể chỉ dừng ở xử lý chất thải rắn, mà phải nâng cấp đồng bộ hệ thống xử lý nước theo hướng kết hợp hóa lý, sinh học và tái sử dụng để giảm áp lực môi trường cũng như chi phí vận hành.
Sau quá trình phân loại, tái chế và xử lý sinh học, phần chất thải còn lại mới được đưa vào nghiên cứu áp dụng công nghệ xử lý nhiệt nhằm giảm tối đa lượng chất thải tồn dư cuối cùng. Đây chính là tư duy kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực môi trường: Coi rác là nguồn tài nguyên có thể tái sử dụng thay vì chỉ là thứ cần loại bỏ.
Điều đáng nói, bài toán của Tây Ninh cũng là bài toán của nhiều địa phương trên cả nước. Tốc độ đô thị hóa, phát triển công nghiệp và gia tăng dân số khiến lượng rác phát sinh ngày càng lớn, trong khi nhiều nơi chưa đủ nguồn lực để đầu tư các hệ thống xử lý hiện đại, đồng bộ.
Đề cập vấn đề này, ông Nguyễn Quang Huân - Phó Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn về Khoa học công nghệ và Chuyển đổi số (Mặt trận Tổ quốc Việt Nam), Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Halcom Việt Nam cho rằng, để giải quyết bài toán rác thải sinh hoạt trên cả nước cần có quyết tâm chính trị thật cao, quy rõ trách nhiệm cho các địa phương và người đứng đầu; đồng thời có cơ chế minh bạch lựa chọn nhà đầu tư, có chuyên gia thẩm định và sự giám sát của người dân.
Môi trường không thể tiếp tục là “phần việc phía sau” của phát triển. Nó phải trở thành một phần của chiến lược phát triển ngay từ đầu, không chỉ với Tây Ninh, mà với mọi địa phương trên cả nước.
