Sapa O’Chau có nghĩa là “cảm ơn Sa Pa”. Đây là cơ sở du lịch đầu tiên của người Mông tại xã Lao Chải theo mô hình du lịch cộng đồng, do chị Tẩn Thị Su người dân tộc Mông thành lập năm 2007. Khách du lịch khi tham gia các tour của Sapa O’Chau sẽ đến đây tham quan, đồng thời giảng dạy một nghề hoặc ngôn ngữ miễn phí cho người dân địa phương. Tẩn Thị Su cũng thành lập trường học tên Sapa O’Chau, để dạy học cho các em nhỏ người dân tộc thiểu số, đào tạo kỹ năng làm hướng dẫn viên du lịch. Sau hơn 10 năm hoạt động, Sapa O’Chau đã mở rộng từ du lịch thiện nguyện sang kinh doanh đồ uống, hàng thổ cẩm… tại Sa Pa.
Có tất cả 33 học sinh đang theo học tại Sapa O’Chau, chủ yếu là học sinh THPT, độ tuổi khoảng từ 15 đến 17. Các em là người Mông, đến từ Lào Cai, Yên Bái, Hà Giang, Tuyên Quang… được miễn phí ăn, ở và chỉ tập trung vào việc học. Ngoài giờ học trên trường, lớp học kỹ năng mềm, thì lớp học tiếng Anh được mở vào buổi tối, thứ bảy và chủ nhật hằng tuần, do tình nguyện viên là người dân tộc và thầy, cô giáo là người bản xứ dạy, đến từ các nước Australia, Anh, Canada...
Các em giao tiếp bằng tiếng Anh, tiếng Mông của dân tộc mình và tiếng Việt. Sapa O’Chau cũng đã xây dựng thư viện bằng cả ba thứ tiếng cho học sinh dễ dàng tìm hiểu văn hóa của người Mông, Việt Nam và thế giới. Có phòng tin học, nên việc tiếp cận thông tin không phải là điều xa lạ với học sinh. Nhiều bạn mong muốn sẽ trở thành ca sĩ, hướng dẫn viên du lịch, hay sau này muốn trở thành cô giáo như chị Lồ Thùy Dung. Những học sinh lớp 12 xa nhà đang tích cực ôn luyện, chuẩn bị thi vào các trường đại học và cao đẳng trong, ngoài huyện.
Tình nguyện viên - người trực tiếp đứng lớp, chị Lồ Thùy Dung tâm sự: Cũng là người Mông nên chị muốn chia sẻ cho các em biết đến chính văn hóa của dân tộc mình, nhận thức về những hủ tục, mạnh dạn tiếp thu kiến thức văn hóa bên ngoài, không để người Mông thụt lùi. Tuy vật chất không đầy đủ như dưới xuôi nhưng ở đây có môi trường học tập tuyệt vời.
Nhưng nhiều trường hợp thì không được như vậy! Nhiều em nhỏ khác, đang bán hàng ở thị trấn du lịch này, không phải không có nhà, không phải bỏ nhà đi ăn xin, càng không phải không có cha mẹ, anh em, họ hàng. Các em đó có cha mẹ đi cùng và hướng dẫn mua bán hàng ngay từ khi còn đang “đỏ hỏn”, nằm trên lưng chị, lưng mẹ. “Sống theo” du lịch, các em này được chính khách du lịch nước ngoài dạy tiếng, có thể giao tiếp cơ bản bằng tiếng Anh nên dễ dàng bán hàng cho khách du lịch…
Từ quảng trường Sa Pa đến nhà thờ, núi Hàm Rồng đâu cũng có vài em địu các em nhỏ hơn, đeo bám khách du lịch. Con trẻ đi bán rong vòng tay bạc, vòng tay thổ cẩm, móc chìa khóa… Khó ai có thể cầm lòng được khi nhìn thấy cảnh ấy nên lại mua cho vài thứ đồ, hay đơn giản là cho tiền. Nhưng hết em này lại đến em khác vây quanh nài nỉ. Thực tế là đám trẻ này không đến lớp mà hằng ngày chỉ mải đi bán hàng kiếm sống.
Đã có những tờ rơi tuyên truyền hành động bảo vệ trẻ em tại các khách sạn, nhà hàng, được phát đi rộng rãi. Trong đó ghi “Không tiếp cận trẻ em để mua hàng hóa, dịch vụ, không cho tiền trẻ ăn xin”. Nhưng làm được như vậy không đơn giản chút nào. Cô Lưu Thúy Hiền (53 tuổi), khách du lịch từ Chương Mỹ, Hà Nội lên, có nhận xét rằng: Trẻ con trên này vậy cả! Rồi lắc đầu ngán ngẩm.
Cần có cơ chế quản lý, hỗ trợ đối với các em nhỏ bỏ học đi bán hàng ở Sa Pa hoặc mải mê bán hàng phụ giúp gia đình mà bỏ bê việc học. Nên chăng, có hình thức nhân rộng những mô hình đã có hiệu quả nhất định như Sapa O’Chau hoặc những cách làm khác phù hợp. Nếu không, thực trạng trẻ không đi học, đeo bám khách du lịch bán hàng, xin tiền sẽ ngày càng trở nên một “đặc trưng tối mầu” của du lịch Sa Pa!
