Những cành đào bích, đào phai đã sớm len lỏi khắp các phố phường, báo hiệu một mùa xuân mới đang về. Phố cổ Hà Nội là nơi lắng đọng nhiều nét văn hóa truyền thống nhất và là nơi tổ chức nhiều hoạt động đón Tết hơn cả.
Trong sảnh chính của Trung tâm Triển lãm nghệ thuật số 22 phố Hàng Buồm, không chỉ một mà nhiều dãy nhà cổ được tái dựng một cách chân thật. Ở chính giữa trung tâm, một ngôi nhà ba gian được tái dựng gần như nguyên vẹn, với đầy đủ hệ thống cột kèo, những câu đối sơn son thếp vàng nhuộm màu thời gian. Gian chính giữa được bố trí gian thờ gia tiên, với mâm ngũ quả, cành đào đỏ thắm trong lọ lộc bình, khiến mỗi người cảm thấy Tết xưa như đang trở về.
Cũng rất độc đáo là không gian viết thư pháp, một ngôi nhà gỗ nhỏ được dựng ở chính giữa sảnh. Nơi đó có ông đồ bên mực tàu, giấy đỏ. Những không gian chung quanh là hàng loạt gian hàng đồ thủ công mỹ nghệ. Người ta bắt gặp những bức tranh Tết, tranh vẽ những con ngựa biểu trưng của năm Bính Ngọ bằng nhiều chất liệu khác nhau. Đương nhiên, không thể thiếu những mặt hàng Tết, nhất là các loại bánh, mứt cổ truyền... Một không khí Tết xưa đậm đặc trong phố.
Ngoài địa chỉ số 22 phố Hàng Buồm, hàng loạt không gian khác trong phố cổ, hồ Hoàn Kiếm cũng trở thành không gian đón Tết truyền thống. Tại Ngôi nhà Di sản (87 phố Mã Mây), không gian sinh hoạt đón Tết của một gia đình Hà Nội xưa được tái hiện, đồng thời giới thiệu nghệ thuật gọt, tỉa hoa thủy tiên - thú chơi tao nhã của người Tràng An mỗi độ xuân về.
Trong khi đó, Trung tâm Thông tin văn hóa Hồ Gươm (số 2 phố Lê Thái Tổ), Trung tâm Giao lưu Văn hóa Phố cổ Hà Nội (số 50 phố Đào Duy Từ) là nơi tổ chức các hoạt động triển lãm, biểu diễn nghệ thuật... Được chờ đợi nhất là sự kiện sáng 8/2, chuỗi nghi lễ truyền thống được phỏng dựng trang trọng tại đình Kim Ngân và trên các tuyến phố cổ, gồm lễ mở cửa Ô Quan Chưởng, nghi lễ rước hoa - loan báo tin mừng chào Xuân Bính Ngọ, lễ Cáo yết Thành Hoàng và lễ dựng cây nêu... Các nghi lễ được kết hợp trình diễn kỵ xạ và trang phục truyền thống, tạo nên một bức tranh văn hóa sống động giữa lòng đô thị hiện đại.
Họa sĩ, nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Mạnh Đức, thành viên ban tổ chức chia sẻ: “Nhiều người thường cho rằng truyền thống và đương đại tách biệt. Nhưng thực tế không phải như vậy. Đương đại phải được phát triển từ truyền thống. Chúng tôi không đặt truyền thống vào đương đại, mà tạo sức sống của truyền thống với các hoạt động nghệ thuật, làng nghề... làm cho sản phẩm văn hóa Việt lan tỏa vào đời sống, đem lại cảm xúc cho mỗi người, nhất là cho giới trẻ”.
Tết đến, trang trí nhà cửa là một hoạt động không thể thiếu, nhất là cành đào, cây quất. Những ngày cuối tháng 1, UBND phường Hồng Hà đã khai mạc Lễ hội “Đào Nhật Tân-sắc xuân Hồng Hà”. Toàn địa bàn có hơn 750 hộ dân trực tiếp sản xuất, chăm sóc và kinh doanh đào cảnh. Các hộ gia đình trên địa bàn đã đem những cây đào đẹp nhất để tham gia trưng bày, giới thiệu, trong đó có những cây đào thất thốn, hay bích đào cổ được người dân giữ giống qua nhiều năm tháng. Những cây đào tham gia vừa phải có dáng thế đẹp, tuổi đời cao, hoa to, nụ lớn, cân đối hài hòa.
Cách Nhật Tân một quãng không xa, lễ hội “Tinh hoa nghệ thuật quất cảnh Tứ Liên” cũng được tổ chức. Hiện nay, toàn phường Hồng Hà có khoảng 30 ha trồng quất, hơn 450 hộ dân tham gia sản xuất, kinh doanh, giá trị thương mại của quất cảnh đạt trên 60 tỷ đồng mỗi năm. Nhiều sản phẩm quất cảnh đã được công nhận OCOP.
Dù hiện nay có nhiều địa phương trồng quất cảnh, nhưng quất cảnh Tứ Liên vẫn khẳng định vị thế số 1 về tinh hoa, do kinh nghiệm tích lũy lâu đời. Những cây quất cảnh được đánh giá cao phải là những cây có dáng, thế đẹp, phải có đủ tứ quý, gồm: Quả xanh, quả chín, hoa, lộc, trong đó, lộc phải ở thế vươn lên. Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam ông Trịnh Quốc Đạt nhận định: “Quất cảnh Tứ Liên là một trong những làng nghề tiêu biểu của Hà Nội, hội tụ đầy đủ các giá trị kinh tế, văn hóa và nghệ thuật. Việc tổ chức lễ hội không chỉ góp phần tôn vinh bàn tay tài hoa của các nghệ nhân mà còn thể hiện quyết tâm giữ nghề, yêu nghề và phát triển nghề trong điều kiện mới”.
Dù còn gần một tháng nữa mới đến Tết Nguyên đán, nhưng nhiều hoạt động hướng đến Tết cổ truyền đã được tổ chức đem mùa xuân đến sớm với mọi người, kèm theo đó là ý thức về gìn giữ văn hóa truyền thống, niềm tin và hy vọng về một năm mới bình an, đủ đầy.
