Tuy nhiên, cho đến nay, kế hoạch phục hồi môi trường vẫn chưa được phê duyệt, đòi hỏi cần phải được triển khai sớm hơn.
Do ảnh hưởng của cơn bão số 3, vào hơn 7 giờ sáng ngày 9/9/2024, đập hồ thải quặng đuôi số 1, xưởng tuyển nổi chì kẽm Chợ Điền của Chi nhánh Kim loại màu Bắc Kạn (thuộc Công ty cổ phần Kim loại màu Thái Nguyên) bị sạt lở một phần thân đập.
Sự cố làm bùn thải quặng đuôi chảy từ trên núi xuống suối Bản Nhượng. Bùn thải theo dòng nước với phạm vi phát tán khoảng 15km. Một phần lớn đọng lại ở chân núi, soi, bãi, ruộng dọc theo suối Bản Nhượng.
Nguyên nhân gây ra sự cố được xác định là mưa bão làm sạt lở đất, đá, chặn dòng suối Khuổi Đeng, làm thay đổi hướng dòng chảy của suối. Nước từ suối vì vậy xói thẳng vào thân đập khiến đập bị sạt lở.
Theo Giám đốc Chi nhánh Kim loại màu Bắc Kạn Nguyễn Đình Hoàng, sau khi sự cố xảy ra, đơn vị đã huy động máy móc, nhân lực “vá” vị trí sạt lở trên thân đập. Sau ba ngày đêm nỗ lực, công ty khắc phục cơ bản vị trí sạt lở thân đập với chiều rộng khoảng 10m.
Tổng số lượng bùn thải quặng đuôi chảy ra môi trường được xác định là hơn 30.000m3. Cho đến nay, chi nhánh đã thu gom được khối lượng 30.100m3.
Phó Giám đốc Công ty cổ phần Kim loại màu Thái Nguyên (VIMICO) Nguyễn Văn Hậu cho biết, việc thu gom gần như triệt để khối lượng bùn thải đã phát tán ra môi trường. Đối với những diện tích ruộng bị ảnh hưởng, công ty triển khai xúc toàn bộ cả lớp đất màu lẫn bùn thải đi sau đó dùng đất màu mới bù lại cho bà con. Bùn thải thu gom về được vận chuyển, đưa về hồ chứa số 3 có lót bạt đáy theo quy định.
Việc hỗ trợ thiệt hại của nhân dân ở các xã thuộc tỉnh Thái Nguyên và Tuyên Quang cũng đã được công ty hoàn thành. Đến ngày 10/12, Ủy ban ứng phó sự cố, thiên tai và tìm kiếm cứu nạn quốc gia (nay là Ban chỉ đạo phòng thủ dân sự quốc gia) công bố kết thúc giai đoạn ứng phó sự cố.
Theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường, với mức độ ảnh hưởng liên tỉnh thì sự cố vỡ đập hồ chứa bùn thải quặng đuôi nói trên là sự cố môi trường quốc gia. Đây là lần đầu tiên ở nước ta xảy ra sự cố này.
Việc ứng phó sự cố sẽ gồm ba giai đoạn: chuẩn bị ứng phó sự cố; tổ chức ứng phó sự cố; phục hồi môi trường sau sự cố. Cho đến nay, hai giai đoạn đầu đã kết thúc. Giai đoạn tổ chức ứng phó sự cố cũng đã được công bố kết thúc từ tháng 12/2024. Tuy nhiên, đến nay, giai đoạn phục hồi môi trường sau sự cố vẫn chưa được phê duyệt kế hoạch.
Phó Giám đốc Công ty cổ phần Kim loại màu Thái Nguyên Nguyễn Văn Hậu cho biết thêm, ngay sau khi kết thúc giai đoạn ứng phó, công ty đã thuê tư vấn lập hồ sơ kế hoạch phục hồi môi trường sau sự cố. Kế hoạch đã xin ý kiến các chuyên gia và đã được các chuyên gia cho ý kiến chỉnh sửa, bổ sung từ ngày 1/8. Công ty đang tích cực hoàn thiện, bổ sung theo ý kiến các chuyên gia để ngày 14/8 tới sẽ trình Bộ Nông nghiệp và Môi trường thẩm định, phê duyệt.
Để phòng ngừa tái diễn sự cố tương tự, Công ty cổ phần Kim loại màu Thái Nguyên đã tiến hành cải tạo, bổ sung rãnh thoát nước mặt tại xưởng tuyển nổi; kè suối Khuổi Đeng.
Công ty cũng thuê đơn vị tư vấn lập dự án kiên cố hóa đập hồ chứa bùn thải quặng đuôi số 1. Thiết kế đã được phê duyệt và sẽ trình đại hội cổ đông của công ty thông qua vào cuối tháng 8/2025.
Cũng theo Công ty cổ phần Kim loại màu Thái Nguyên, công ty đã đầu tư hệ thống quan trắc nước tự động và bổ sung các hạng mục xử lý nước thải. Công ty tiếp tục rà soát để tiếp tục xúc, thu gom bùn thải còn tồn dư ở môi trường, đồng thời nghiên cứu áp dụng trồng một số loại cây trồng có khả năng hút kim loại ở các khu vực đã bị bùn thải chảy qua.
Sự cố vỡ đập bùn thải quặng đuôi này đã gây nhiều thiệt hại cho Công ty cổ phần Kim loại màu Thái Nguyên, người dân và ảnh hưởng tới môi trường, có thể để lại hậu quả lâu dài. Việc sớm triển khai kế hoạch phục hồi môi trường là điều cần thiết để nhân dân trong khu vực yên tâm, ổn định đời sống và sản xuất.
