Xây dựng hai trung tâm Toán học và Vật lý được UNESCO bảo trợ

NDĐT - Trung tuần tháng 11-2015, Đại hội đồng UNESCO tại kỳ họp lần thứ 38 tổ chức ở Paris, CH Pháp, đã công nhận và bảo trợ việc thành lập hai Trung tâm dạng II là Toán học và Vật lý của Việt Nam. Đây là niềm vinh dự cho nền khoa học cơ bản nước nhà, song vấn đề đặt ra, cần làm thế nào để phát triển hai trung tâm xứng tầm thế giới này khi hội nhập quốc tế đang diễn ra sâu rộng.

Một buổi báo cáo chuyên đề tại Viện Toán học.
Một buổi báo cáo chuyên đề tại Viện Toán học.

UNESCO là tổ chức về văn hóa, giáo dục và khoa học của Liên hợp quốc mà Việt Nam là một thành viên từ năm 1976. UNESCO triển khai nhiều hoạt động trên các lĩnh vực chuyên môn giáo dục, khoa học (bao gồm khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và nhân văn), văn hóa, thông tin và truyền thông. UNESCO có hệ thống các trung tâm (hay các viện) khoa học hoạt động theo các lĩnh vực chuyên môn, trong đó có hai Trung tâm khoa học dạng I và 98 Trung tâm khoa học dạng II (trong đó, có 49 Trung tâm thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên).

Đầu năm 2014, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp Viện Hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam (VAST) đã tiến hành rà soát tiềm lực của các tổ chức khoa học và công nghệ (KH và CN) trực thuộc, mối quan hệ hợp tác song phương và đa phương, năng lực nghiên cứu khoa học… và đi đến thống nhất chọn hai lĩnh vực Toán học và Vật lý là hai thế mạnh của Việt Nam làm bước mở đầu. Đồng thời, đề xuất thành lập hai Trung tâm khoa học dạng II trên cơ sở Viện Toán học và Viện Vật lý thuộc VAST để được UNESCO công nhận và bảo trợ.

Sở dĩ đề xuất thành lập hai Trung tâm này, bởi những năm qua mức độ phát triển cao của Toán học và Vật lý Việt Nam trong tương quan khu vực và quốc tế. Thông qua những công bố trên các tạp chí khoa học uy tín thế giới, các nhà Toán học và Vật lý Việt Nam đã có mối liên hệ chặt chẽ với các đồng nghiệp tại nhiều quốc gia Tây Âu, Bắc Mỹ và châu Á. Mặt khác, sự hợp tác trao đổi trên các lĩnh vực Toán học, Vật lý giữa Việt Nam và các nước trong khối ASEAN ngày càng mở rộng và phát triển.

Đặc biệt, nhiều năm qua, các Viện Toán học và Vật lý (thuộc VAST) đã có mối quan hệ hợp tác lâu dài, chặt chẽ với khá nhiều viện nghiên cứu và trường đại học danh tiếng trên thế giới. Trong đó, có các cơ quan trực thuộc UNESCO hoặc được bảo trợ bởi tổ chức này như Trung tâm Vật lý lý thuyết A.salam, Trung tâm Vật lý quốc tế UNESCO, Viện Hàn lâm khoa học thế giới thứ 3 (TWAS)…

Viện Toán học, sau hơn 45 năm xây dựng và phát triển, đến nay đã có gần 40 GS và PGS, 56 TSKH và TS, hơn 20 Thạc sĩ; Viện Vật lý có 20 GS và PGS, 58 TSKH và TS và 34 Thạc sĩ. Cho nên việc thành lập hai Trung tâm Toán học và Vật lý dạng II được UNESCO bảo trợ, như hai GS, Viện trưởng Lê Tuấn Hoa (toán) và Lê Hồng Khiêm (vật lý) đều cho rằng, đây là thời cơ thuận lợi để phát huy năng lực nghiên cứu của các nhà khoa học.

Chỉ nói về lĩnh vực Vật lý những năm qua, Viện Vật lý là một trong các đơn vị nghiên cứu có số lượng công trình khoa học được công bố vào loại lớn ở nước ta. Hàng năm, Viện có hơn 100 bài báo khoa học, trong đó khoảng 2/3 được đăng tải trên các tạp chí quốc tế uy tín, đạt chỉ số ISI hoặc SCI-E. 35 năm qua, Viện Vật lý là cơ sở đào tạo sau đại học lớn ở Việt Nam.

Đến nay, Viện đã đào tạo được gần 200 tiến sĩ và 400 thạc sĩ (có cả học viên các nước trong khu vực ASEAN). Các chuyên ngành đào tạo tiến sĩ tại Viện Vật lý bao gồm Vật lý lý thuyết và Vật lý toán, Vật lý hạt nhân nguyên tử, Vật lý năng lượng cao, Vật lý kỹ thuật…

Đáng chú ý, khoảng mười năm trở lại đây, Viện đã và đang tích cực, chủ động hợp tác với không ít cơ sở nghiên cứu và đào tạo tiên tiến ở châu Âu và Bắc Mỹ (như Nga, Anh, Pháp, Đức, Mỹ, Hà Lan, Canada) cũng như các quốc gia khu vực châu Á (Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ). Viện Vật lý, lâu nay đang là đại diện của Việt Nam tại nhiều tổ chức KH và CN lớn của thế giới như Viện liên hợp nghiên cứu hạt nhân Đúp Na (Nga), Trung tâm Vật lý châu Á - Thái Bình Dương (APCTP), Trung tâm Vật lý lý thuyết quốc tế (ICTP - Italia), Viện Hàn lâm khoa học thế giới thứ 3 (TWAS)…

Thời gian qua, Viện Vật lý cũng là một trong số ít đơn vị thuộc VAST đi đầu trong nghiên cứu ứng dụng, triển khai công nghệ dựa trên các thành tựu về quang học, quang tử, điện tử, lade, vật liệu tiên tiến, vật lý hạt nhân. Các sản phẩm do cán bộ của Viện nghiên cứu, chế tạo là những thiết bị và công nghệ được ứng dụng rộng rãi trong đời sống.

Chẳng hạn, hệ thiết bị xử lý tự động quả lọc máu trong điều trị thận nhân tạo, các nguồn chuẩn kỹ thuật số trong kiểm chuẩn và đo lường thiết bị điện, thiết bị chẩn đoán tự động cho sửa chữa ô tô, các hệ LIDAR phục vụ nghiên cứu sol khí và vật lý khí quyển…

Nhờ có những đóng góp trong nghiên cứu và sáng tạo mà không ít nhà khoa học của Viện đã được bầu là Viện sĩ Viện Hàn lâm cũng như thành viên của các tổ chức khoa học quốc tế uy tín (trong đó, phải kể đến các GS Nguyễn Văn Hiệu, Đào Vọng Đức, Nguyễn Đại Hưng, Trần Đức Thiệp, Lê Hồng Khiêm, Nguyễn Bá Ân…).

GS Lê Hồng Khiêm, Viện trưởng Viện Vật lý.

Việc thành lập hai Trung tâm Toán học và Vật lý dạng II (thuộc VAST) được UNESCO công nhận và bảo trợ sẽ trở thành các Trung tâm đào tạo sau đại học đạt trình độ quốc tế về Toán học và Vật lý; góp phần nâng cao vị thế của KH và CN Việt Nam trong Hiệp hội các quốc gia Đông - Nam Á cũng như mở rộng hợp tác nghiên cứu và đào tạo Vật lý, Toán học giữa nước ta với các nước trong khu vực và trên thế giới.

Vấn đề đặt ra là người đứng đầu của hai trung tâm biết tranh thủ thời cơ, quy tụ được các chuyên gia có năng lực thật sự không chỉ của hai viện Vật lý và Toán học(thuộc VAST) mà còn ở các cơ sở nghiên cứu và đào tạo đại học khác trong cả nước, cũng như các nhà khoa học người Việt ở nước ngoài cùng tham gia xây dựng, phát triển hai Trung tâm được UNESCO bảo trợ…

Với cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm cao trong hoạt động, theo GS Lê Hồng Khiêm, Viện trưởng Viện Vật lý, hai Trung tâm Toán học và Vật lý dạng II được UNESCO bảo trợ sẽ tổ chức đào tạo Thạc sĩ và Tiến sĩ đẳng cấp quốc tế (theo chế độ đồng hướng dẫn, một GS trong nước và một GS nước ngoài) cho các công dân thuộc các nước trong khu vực ASEAN và vùng lân cận.

Mặt khác, hàng năm, bên cạnh tổ chức các hội nghị, hội thảo quốc tế về khoa học và công nghệ, ban điều hành của các trung tâm này khuyến khích việc hợp tác, liên kết trong nghiên cứu và công bố chung các công trình khoa học trên tạp chí chuyên ngành quốc tế có uy tín…

Thành lập hai Trung tâm Toán học và Vật lý dạng II được UNESCO công nhận và bảo trợ là sự cụ thể hóa mục tiêu chiến lược phát triển khoa học và công nghệ giai đoạn 2011 - 2020; trong đó, có việc xây dựng các tổ chức nghiên cứu cơ bản đạt trình độ khu vực và thế giới. Đồng thời, thực hiện định hướng đưa VAST trở thành một trong các tổ chức khoa khọc hàng đầu khu vực Đông - Nam Á khi hội nhập quốc tế đang diễn ra sâu rộng.

"Trung tâm dạng II là một loại hình các viện chuyên môn trong các lĩnh vực thuộc thẩm quyền của UNESCO: giáo dục, khoa học, văn hoá, thông tin của các nước thành viên UNESCO được UNESCO công nhận và bảo trợ vì tầm nhìn và sứ mệnh nghiên cứu và đào tạo chuyên ngành cho khu vực và quốc tế phù hợp với các chính sách và chiến lược của UNESCO; góp phần thực hiện các mục tiêu, chương trình phát triển của tổ chức này và phát huy sự hợp tác quốc tế trong lĩnh vực chuyên môn giữa các nước thành viên".

(Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam)

Có thể bạn quan tâm

Bí thư Tỉnh ủy Đắk Lắk Lương Nguyễn Minh Triết phát biểu tại hội thảo.

Đắk Lắk đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp bền vững

Trong khuôn khổ chuỗi sự kiện công bố điều chỉnh quy hoạch tỉnh Đắk Lắk thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 và xúc tiến đầu tư năm 2026, sáng 26/6, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Đắk Lắk phối hợp các cơ quan, đơn vị tổ chức Hội thảo chuyên đề “Chuyển đổi số và phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp bền vững”.

Hội thảo Việt Nam-Lào về phát triển hạ tầng tin cậy số và ứng dụng chữ ký số trong các lĩnh vực.

Việt Nam-Lào hợp tác về phát triển hạ tầng tin cậy số và ứng dụng chữ ký số

Chiều 25/6, tại thủ đô Vientiane (Lào), Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia Việt Nam (NEAC), Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp Trung tâm Internet quốc gia Lào (LANIC), Bộ Công nghệ và Truyền thông Lào tổ chức Hội thảo Việt Nam-Lào về phát triển hạ tầng tin cậy số và ứng dụng chữ ký số trong các lĩnh vực.

Nhóm nghiên cứu của Viettel AI xây dựng mới bộ dữ liệu các khuôn mặt bị che khuất để huấn luyện mô hình AI. (Ảnh: Quỳnh Trang)

Giải pháp Viettel AI được bảo hộ tại Hoa Kỳ nhờ bài toán nhận diện khuôn mặt bị che khuất

Ngày 26/6, Tập đoàn Công nghiệp-Viễn thông Quân đội Viettel cho biết, năng lực nghiên cứu công nghệ lõi của Viettel AI được khẳng định khi Văn phòng Sáng chế và Nhãn hiệu Hoa Kỳ (USPTO) vừa cấp bằng sáng chế hữu ích cho phương pháp “Nhận diện khuôn mặt có đeo khẩu trang qua hình ảnh sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo”.

Diễn đàn đối thoại chiến lược 2026 tại Hà Nội bàn cách xác lập mô hình tăng trưởng mới dựa trên công nghệ chiến lược, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Phát huy công nghệ chiến lược, xác lập mô hình tăng trưởng mới

Ngày 25/6, tại Hà Nội, Bộ Ngoại giao phối hợp Phòng Thương mại Hoa Kỳ tại ASEAN, Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) cùng các đối tác tổ chức Diễn đàn đối thoại chiến lược với chủ đề “Xác lập mô hình tăng trưởng mới: Phát huy các công nghệ chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng trưởng bền vững”. 

Triển lãm Quốc tế Vietnam ICTCOMM 2026 diễn ra từ 24-26/6 tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Doanh nghiệp vận hành trên nền tảng AI – Tương lai của chuyển đổi số

Diễn ra từ ngày 24-26/6/2026 tại Thành phố Hồ Chí Minh, Vietnam ICTCOMM 2026 quy tụ hàng trăm doanh nghiệp công nghệ trong các lĩnh vực ICT, AI, IoT, Cloud, Data Center và Cybersecurity. Theo Ban tổ chức, ngày khai mạc đã thu hút hơn 2.000 lượt khách tham quan cùng nhiều hội thảo chuyên đề về chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo.

Báo chí thế giới tái định vị giữa "gọng kìm" của AI và người sáng tạo nội dung

Báo chí thế giới tái định vị giữa "gọng kìm" của AI và người sáng tạo nội dung

Sự trỗi dậy của các “bộ máy trả lời bằng AI” làm bốc hơi lưu lượng truy cập truyền thống. Làn sóng người sáng tạo nội dung đang cướp đi sự chú ý cũng như nhân tài của báo chí chính thống. Phản ứng chiến lược được nhiều cơ quan báo chí lựa chọn là tập trung vào những thứ máy móc không thể sao chép.

Tăng cường bảo mật ngân hàng. (Đồ họa: HỒNG ANH)

Chống lừa đảo AI trong ngành ngân hàng

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra nhiều cơ hội cho ngành ngân hàng trong việc nâng cao hiệu quả vận hành, quản trị rủi ro và cải thiện trải nghiệm khách hàng. Tuy nhiên, chính công nghệ này cũng đang bị tội phạm mạng lợi dụng để tạo ra các hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi.

Hội nghị sơ kết công tác quản lý lĩnh vực thông tin điện tử 6 tháng đầu năm 2026.

Tăng cường xử lý vi phạm trên không gian mạng

Chiều 24/6, tại Hà Nội, Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức Hội nghị sơ kết công tác quản lý lĩnh vực thông tin điện tử 6 tháng đầu năm 2026.

Hoạt động nghiên cứu, thí nghiệm thực hành của sinh viên Trường đại học Việt Nhật. (Ảnh: DIỆP NGỌC)

Chuyển đổi số trong quản trị đại học: Đột phá đào tạo song hành và lực lượng lao động kỷ nguyên mới

Giáo dục nước ta đang đứng trước bước ngoặt mang tính cách mạng về cấu trúc thể chế, triết lý vận hành thích ứng kỷ nguyên số. Áp lực toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã định hình hệ thống giáo dục đại học và nghề nghiệp theo hướng song hành thực học, thực nghiệp thay thế mô hình hàn lâm truyền thống.

Các đồng chí Thường trực Tỉnh ủy Cà Mau chủ trì hội nghị.

Cà Mau đẩy mạnh chuyển đổi số, đột phá công nghệ để định hình tương lai

Tỉnh Cà Mau vừa tổ chức hội nghị sơ kết 1 năm 6 tháng thực hiện Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Những kết quả bước đầu cho thấy tư duy và hành động mạnh mẽ của địa phương trong việc đi tắt đón đầu để định hình tương lai.

Việc phối hợp đào tạo nhân lực theo nhu cầu của thị trường sẽ góp phần “tạo nguồn” để cơ cấu lại lao động.

AI định hình thế hệ lao động mới

Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn chuyển đổi rất mạnh của thị trường lao động: Dân số bắt đầu già hóa, lao động giá rẻ không còn là lợi thế, trí tuệ nhân tạo (AI) đã đi vào mọi ngành nghề...

Nhiều bài toán lớn vẫn chờ "nhạc trưởng"

Nhiều bài toán lớn vẫn chờ "nhạc trưởng"

Cùng với việc trao quyền mạnh mẽ hơn cho các tổng công trình sư, vẫn còn một câu hỏi khác: đâu là những bài toán thật sự cần mô hình này? Nếu danh mục nhiệm vụ được mở rộng quá mức, trong khi nguồn nhân lực dẫn dắt còn hạn chế, nguy cơ phân tán nguồn lực và chồng lấn trách nhiệm là điều khó tránh khỏi.

Đào tạo những kỹ năng AI không thể thay thế

Đào tạo những kỹ năng AI không thể thay thế

Khi khả năng viết tin, biên tập văn bản, dựng hình ảnh, sản xuất video hay phân tích dữ liệu của trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng vượt trội, câu hỏi đặt ra với các cơ sở đào tạo báo chí trở nên trực diện và cũng thiết thực hơn - đó là “đào tạo điều gì để phóng viên trẻ không bị đào thải bởi chính AI?”.

Sáng 15/6, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì buổi làm việc với ngành giáo dục và đào tạo, các cơ quan liên quan về công tác chuẩn bị năm học mới 2026-2027, kết quả thực hiện nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục đào tạo. (Ảnh: ĐĂNG KHOA)

Phát triển đại học tinh hoa và công nghệ chiến lược: Lời giải cho những "điểm nghẽn" nguồn nhân lực

Tại buổi làm việc với ngành giáo dục mới đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy 'quản lý giáo dục' sang 'quản trị phát triển giáo dục'. Giáo dục phải đi trước một bước trong chuẩn bị nguồn nhân lực cao, nhất là nhân lực khoa học công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI).