Xây dựng hai trung tâm Toán học và Vật lý được UNESCO bảo trợ

NDĐT - Trung tuần tháng 11-2015, Đại hội đồng UNESCO tại kỳ họp lần thứ 38 tổ chức ở Paris, CH Pháp, đã công nhận và bảo trợ việc thành lập hai Trung tâm dạng II là Toán học và Vật lý của Việt Nam. Đây là niềm vinh dự cho nền khoa học cơ bản nước nhà, song vấn đề đặt ra, cần làm thế nào để phát triển hai trung tâm xứng tầm thế giới này khi hội nhập quốc tế đang diễn ra sâu rộng.

Một buổi báo cáo chuyên đề tại Viện Toán học.
Một buổi báo cáo chuyên đề tại Viện Toán học.

UNESCO là tổ chức về văn hóa, giáo dục và khoa học của Liên hợp quốc mà Việt Nam là một thành viên từ năm 1976. UNESCO triển khai nhiều hoạt động trên các lĩnh vực chuyên môn giáo dục, khoa học (bao gồm khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và nhân văn), văn hóa, thông tin và truyền thông. UNESCO có hệ thống các trung tâm (hay các viện) khoa học hoạt động theo các lĩnh vực chuyên môn, trong đó có hai Trung tâm khoa học dạng I và 98 Trung tâm khoa học dạng II (trong đó, có 49 Trung tâm thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên).

Đầu năm 2014, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp Viện Hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam (VAST) đã tiến hành rà soát tiềm lực của các tổ chức khoa học và công nghệ (KH và CN) trực thuộc, mối quan hệ hợp tác song phương và đa phương, năng lực nghiên cứu khoa học… và đi đến thống nhất chọn hai lĩnh vực Toán học và Vật lý là hai thế mạnh của Việt Nam làm bước mở đầu. Đồng thời, đề xuất thành lập hai Trung tâm khoa học dạng II trên cơ sở Viện Toán học và Viện Vật lý thuộc VAST để được UNESCO công nhận và bảo trợ.

Sở dĩ đề xuất thành lập hai Trung tâm này, bởi những năm qua mức độ phát triển cao của Toán học và Vật lý Việt Nam trong tương quan khu vực và quốc tế. Thông qua những công bố trên các tạp chí khoa học uy tín thế giới, các nhà Toán học và Vật lý Việt Nam đã có mối liên hệ chặt chẽ với các đồng nghiệp tại nhiều quốc gia Tây Âu, Bắc Mỹ và châu Á. Mặt khác, sự hợp tác trao đổi trên các lĩnh vực Toán học, Vật lý giữa Việt Nam và các nước trong khối ASEAN ngày càng mở rộng và phát triển.

Đặc biệt, nhiều năm qua, các Viện Toán học và Vật lý (thuộc VAST) đã có mối quan hệ hợp tác lâu dài, chặt chẽ với khá nhiều viện nghiên cứu và trường đại học danh tiếng trên thế giới. Trong đó, có các cơ quan trực thuộc UNESCO hoặc được bảo trợ bởi tổ chức này như Trung tâm Vật lý lý thuyết A.salam, Trung tâm Vật lý quốc tế UNESCO, Viện Hàn lâm khoa học thế giới thứ 3 (TWAS)…

Viện Toán học, sau hơn 45 năm xây dựng và phát triển, đến nay đã có gần 40 GS và PGS, 56 TSKH và TS, hơn 20 Thạc sĩ; Viện Vật lý có 20 GS và PGS, 58 TSKH và TS và 34 Thạc sĩ. Cho nên việc thành lập hai Trung tâm Toán học và Vật lý dạng II được UNESCO bảo trợ, như hai GS, Viện trưởng Lê Tuấn Hoa (toán) và Lê Hồng Khiêm (vật lý) đều cho rằng, đây là thời cơ thuận lợi để phát huy năng lực nghiên cứu của các nhà khoa học.

Chỉ nói về lĩnh vực Vật lý những năm qua, Viện Vật lý là một trong các đơn vị nghiên cứu có số lượng công trình khoa học được công bố vào loại lớn ở nước ta. Hàng năm, Viện có hơn 100 bài báo khoa học, trong đó khoảng 2/3 được đăng tải trên các tạp chí quốc tế uy tín, đạt chỉ số ISI hoặc SCI-E. 35 năm qua, Viện Vật lý là cơ sở đào tạo sau đại học lớn ở Việt Nam.

Đến nay, Viện đã đào tạo được gần 200 tiến sĩ và 400 thạc sĩ (có cả học viên các nước trong khu vực ASEAN). Các chuyên ngành đào tạo tiến sĩ tại Viện Vật lý bao gồm Vật lý lý thuyết và Vật lý toán, Vật lý hạt nhân nguyên tử, Vật lý năng lượng cao, Vật lý kỹ thuật…

Đáng chú ý, khoảng mười năm trở lại đây, Viện đã và đang tích cực, chủ động hợp tác với không ít cơ sở nghiên cứu và đào tạo tiên tiến ở châu Âu và Bắc Mỹ (như Nga, Anh, Pháp, Đức, Mỹ, Hà Lan, Canada) cũng như các quốc gia khu vực châu Á (Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ). Viện Vật lý, lâu nay đang là đại diện của Việt Nam tại nhiều tổ chức KH và CN lớn của thế giới như Viện liên hợp nghiên cứu hạt nhân Đúp Na (Nga), Trung tâm Vật lý châu Á - Thái Bình Dương (APCTP), Trung tâm Vật lý lý thuyết quốc tế (ICTP - Italia), Viện Hàn lâm khoa học thế giới thứ 3 (TWAS)…

Thời gian qua, Viện Vật lý cũng là một trong số ít đơn vị thuộc VAST đi đầu trong nghiên cứu ứng dụng, triển khai công nghệ dựa trên các thành tựu về quang học, quang tử, điện tử, lade, vật liệu tiên tiến, vật lý hạt nhân. Các sản phẩm do cán bộ của Viện nghiên cứu, chế tạo là những thiết bị và công nghệ được ứng dụng rộng rãi trong đời sống.

Chẳng hạn, hệ thiết bị xử lý tự động quả lọc máu trong điều trị thận nhân tạo, các nguồn chuẩn kỹ thuật số trong kiểm chuẩn và đo lường thiết bị điện, thiết bị chẩn đoán tự động cho sửa chữa ô tô, các hệ LIDAR phục vụ nghiên cứu sol khí và vật lý khí quyển…

Nhờ có những đóng góp trong nghiên cứu và sáng tạo mà không ít nhà khoa học của Viện đã được bầu là Viện sĩ Viện Hàn lâm cũng như thành viên của các tổ chức khoa học quốc tế uy tín (trong đó, phải kể đến các GS Nguyễn Văn Hiệu, Đào Vọng Đức, Nguyễn Đại Hưng, Trần Đức Thiệp, Lê Hồng Khiêm, Nguyễn Bá Ân…).

GS Lê Hồng Khiêm, Viện trưởng Viện Vật lý.

Việc thành lập hai Trung tâm Toán học và Vật lý dạng II (thuộc VAST) được UNESCO công nhận và bảo trợ sẽ trở thành các Trung tâm đào tạo sau đại học đạt trình độ quốc tế về Toán học và Vật lý; góp phần nâng cao vị thế của KH và CN Việt Nam trong Hiệp hội các quốc gia Đông - Nam Á cũng như mở rộng hợp tác nghiên cứu và đào tạo Vật lý, Toán học giữa nước ta với các nước trong khu vực và trên thế giới.

Vấn đề đặt ra là người đứng đầu của hai trung tâm biết tranh thủ thời cơ, quy tụ được các chuyên gia có năng lực thật sự không chỉ của hai viện Vật lý và Toán học(thuộc VAST) mà còn ở các cơ sở nghiên cứu và đào tạo đại học khác trong cả nước, cũng như các nhà khoa học người Việt ở nước ngoài cùng tham gia xây dựng, phát triển hai Trung tâm được UNESCO bảo trợ…

Với cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm cao trong hoạt động, theo GS Lê Hồng Khiêm, Viện trưởng Viện Vật lý, hai Trung tâm Toán học và Vật lý dạng II được UNESCO bảo trợ sẽ tổ chức đào tạo Thạc sĩ và Tiến sĩ đẳng cấp quốc tế (theo chế độ đồng hướng dẫn, một GS trong nước và một GS nước ngoài) cho các công dân thuộc các nước trong khu vực ASEAN và vùng lân cận.

Mặt khác, hàng năm, bên cạnh tổ chức các hội nghị, hội thảo quốc tế về khoa học và công nghệ, ban điều hành của các trung tâm này khuyến khích việc hợp tác, liên kết trong nghiên cứu và công bố chung các công trình khoa học trên tạp chí chuyên ngành quốc tế có uy tín…

Thành lập hai Trung tâm Toán học và Vật lý dạng II được UNESCO công nhận và bảo trợ là sự cụ thể hóa mục tiêu chiến lược phát triển khoa học và công nghệ giai đoạn 2011 - 2020; trong đó, có việc xây dựng các tổ chức nghiên cứu cơ bản đạt trình độ khu vực và thế giới. Đồng thời, thực hiện định hướng đưa VAST trở thành một trong các tổ chức khoa khọc hàng đầu khu vực Đông - Nam Á khi hội nhập quốc tế đang diễn ra sâu rộng.

"Trung tâm dạng II là một loại hình các viện chuyên môn trong các lĩnh vực thuộc thẩm quyền của UNESCO: giáo dục, khoa học, văn hoá, thông tin của các nước thành viên UNESCO được UNESCO công nhận và bảo trợ vì tầm nhìn và sứ mệnh nghiên cứu và đào tạo chuyên ngành cho khu vực và quốc tế phù hợp với các chính sách và chiến lược của UNESCO; góp phần thực hiện các mục tiêu, chương trình phát triển của tổ chức này và phát huy sự hợp tác quốc tế trong lĩnh vực chuyên môn giữa các nước thành viên".

(Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam)

Có thể bạn quan tâm

Giới thiệu thiết bị công nghệ của các startup tại sự kiện Demo Day 2026. (Ảnh: VIỆT LAN)

Tạo không gian thử nghiệm cho đổi mới sáng tạo

Từ phát triển sản phẩm mẫu, thử nghiệm trong môi trường thực tế đến kết nối thị trường, một số chương trình và chính sách hỗ trợ khởi nghiệp đang chú trọng hơn tới khâu kiểm chứng công nghệ. Điều này đặt ra yêu cầu hình thành những không gian giúp ý tưởng được thử nghiệm, hoàn thiện và từng bước đi vào thực tiễn.

Phiên thảo luận “Giải pháp tăng cường bảo vệ người dùng trên không gian mạng”.

Cảnh báo về an ninh nhận thức với người dùng mạng xã hội

Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục A05, Bộ Công an đề cập đến khái niệm bảo vệ "an ninh nhận thức", đồng thời cảnh báo nguy cơ người dùng bị các nền tảng xã hội "trói" trong vòng điều hướng thông tin của các thuật toán, từ đó tác động tiêu cực đến nhận thức và hành vi.

Tổ hợp robot logistics thông minh và camera giám sát lái xe ứng dụng AI đến từ Viettel Post. (Ảnh: Viettel cung cấp)

Viettel đứng số một thế giới tại Giải thưởng kinh doanh quốc tế danh giá IBA 2026

Vượt qua hàng nghìn tổ chức đến từ 78 quốc gia, vùng lãnh thổ, với 17 giải Vàng, 8 giải Bạc và 3 giải Đồng, Tập đoàn Công nghiệp-Viễn thông Quân đội Viettel là doanh nghiệp giành nhiều giải thưởng nhất tại International Business Awards 2026 (IBA 2026), trong đó riêng giải Vàng gần gấp đôi số lượng đơn vị xếp thứ hai.

Trung tướng Vũ Ngọc Thiềm, Trưởng ban Cơ yếu Chính phủ phát biểu khai mạc hội thảo. (Ảnh: TRÀ MY)

AI4CRIS 2026: Thúc đẩy ứng dụng AI an toàn trong mật mã và an toàn thông tin

Trí tuệ nhân tạo đang mở rộng khả năng phát hiện, cảnh báo và ứng phó nguy cơ an ninh mạng, đồng thời đặt ra yêu cầu mới về dữ liệu, năng lực tính toán, nhân lực và quản trị an toàn. Đây là trọng tâm của Hội thảo khoa học quốc gia “Trí tuệ nhân tạo cho mật mã và an toàn thông tin” (AI4CRIS 2026) diễn ra ngày 14/8 tại Hà Nội.

Kỹ thuật viên VNPT khảo sát nhu cầu sử dụng Internet của từng gia đình và tư vấn giải pháp phù hợp. (Ảnh: VNPT)

Xóa những “điểm mù” trong ngôi nhà hiện đại

Một căn nhà có thể vẫn có Internet, có WiFi nhưng chưa chắc mọi không gian đều được kết nối và kiểm soát như gia chủ mong muốn. Có nơi WiFi yếu khi ở cuối hành lang, tín hiệu chập chờn ở tầng trên. Những bất tiện này thường không đủ lớn để người dùng lập tức thay đổi hệ thống, nhưng lại dễ xuất hiện đúng lúc cần kết nối nhất.

BiboWatch là sự kết hợp giữa đồng hồ thông minh đeo tay và SIM điện thoại tích hợp dữ liệu di động. (Ảnh: VNPT)

Làm sao để luôn biết con an toàn khi không ở bên?

Xã hội hiện đại tạo cho trẻ nhiều cơ hội học tập, vui chơi và khám phá, nhưng cũng đặt ra không ít mối quan tâm đối với cha mẹ. Khi con bắt đầu tự đến trường, tham gia các lớp học ngoại khóa hay vui chơi cùng bạn bè, điều phụ huynh mong muốn nhất là biết con đang ở đâu, an toàn hay không và có thể kết nối với con bất cứ lúc nào.

Quang cảnh hội nghị. (Ảnh: ITPC)

Ba điểm nghẽn cản trở doanh nghiệp ứng dụng AI

Mặc dù làn sóng AI đang thúc đẩy cuộc đua đầu tư công nghệ mạnh mẽ nhưng phần lớn doanh nghiệp vẫn chưa thể chuyển hóa lợi thế này thành kết quả thực chất. Nguyên nhân do vướng ba điểm nghẽn: dữ liệu phân mảnh trên nhiều hệ thống, thông tin thiếu chuẩn xác, sự mất kết nối giữa khâu phân tích và thực thi hành động.

Lễ ký kết giữa Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Vĩnh Long và MobiFone Vĩnh Long. (Ảnh: BÁ DŨNG)

Mặt trận truyền thông số ở Vĩnh Long

Phát huy vai trò nòng cốt của Mặt trận Tổ quốc trong công cuộc chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, đưa công nghệ số phục vụ đời sống nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Vĩnh Long đã chủ động tiên phong, đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng phát biểu chỉ đạo tại lễ ký kết. (Ảnh: FPT)

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng: Hợp tác quốc tế giúp Việt Nam chủ động tham gia chuỗi giá trị trí tuệ nhân tạo toàn cầu

FPT và Mila - Viện nghiên cứu trí tuệ nhân tạo (AI) hàng đầu thế giới vừa ký kết hợp tác nghiên cứu, đào tạo nhân lực và chuyển giao tri thức. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng kỳ vọng hợp tác góp phần tạo giải pháp thiết thực, giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và định hình quy chuẩn quản trị AI toàn cầu.

Đại diện Viện VPI và Beicip-Franlab Asia ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác nghiên cứu, ứng dụng công nghệ trong thăm dò, khai thác dầu khí. (Ảnh: VPI)

Tăng cường hợp tác nghiên cứu công nghệ trong thăm dò, khai thác dầu khí

Ngày 13/8, tại Hà Nội, Viện Dầu khí Việt Nam (VPI) thuộc Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) và Beicip Technology Solutions Sdn. Bhd. (Beicip-Franlab Asia) đã ký kết Biên bản ghi nhớ tăng cường hợp tác trong nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ phục vụ hoạt động thăm dò, khai thác dầu khí.

PILA (Việt Nam) ký kết hợp tác chiến lược cùng TOTM Technologies (Singapore). (Ảnh: NGỌC ANH)

Thúc đẩy hạ tầng niềm tin số xuyên biên giới trong khu vực ASEAN

Trong tiến trình chuyển dịch sang môi trường số, việc xác thực danh tính, chứng từ và dữ liệu đã trở thành điều kiện tiên quyết nhằm thúc đẩy thương mại xuyên biên giới. Bên cạnh hạ tầng kết nối và hạ tầng dữ liệu, các giao dịch số đòi hỏi một cơ chế kiểm chứng độc lập, nhanh chóng và bảo đảm tính tin cậy giữa các bên.

Các đại diện hai bên Việt Nam-Nhật Bản ký kết các biên bản ghi nhớ hợp tác tại diễn đàn. (Ảnh: MINH ĐỨC)

Đưa hợp tác Việt Nam-Nhật Bản trong đổi mới sáng tạo ngày càng đi vào chiều sâu, kiến tạo các giá trị mới

Các nhà quản lý, các doanh nghiệp, các viện nghiên cứu, trường đại học và đại biểu tham dự diễn đàn đều bày tỏ tin tưởng, hợp tác Việt Nam-Nhật Bản trong khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ ngày càng đi vào chiều sâu, từ kết nối sang hợp tác, từ hợp tác sang cùng phát triển và cùng tạo ra những giá trị mới.

Techpro Corp., SongHan Incubator, Hội Tự động hóa Đà Nẵng ký Biên bản ghi nhớ hợp tác triển khai sáng kiến trong giai đoạn khởi động.

Đà Nẵng: Khởi động sáng kiến Tech Circle thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ tại miền trung

Chiều 12/8, tại Đà Nẵng, Techpro Corp., SongHan Incubator, Hội Tự động hóa Đà Nẵng đã phối hợp khởi động sáng kiến Tech Circle thông qua chương trình Tech Circle #01. Đây là sáng kiến hướng tới việc tạo lập một không gian trao đổi thường xuyên, kết nối doanh nghiệp, chuyên gia, trường đại học, start-up và các tổ chức công nghệ.