Từng bước hình thành Cụm công nghiệp sinh thái
Thành phố Hải Phòng hiện quy hoạch 59 cụm công nghiệp; trong đó, 14 cụm đã đi vào hoạt động với tỷ lệ lấp đầy trung bình khoảng 75%, 8 cụm đang thi công xây dựng, 9 cụm đang giải phóng mặt bằng.
Giám đốc Sở Công thương Hải Phòng Nguyễn Hoàng Long cho biết, quá trình hình thành và phát triển các cụm công nghiệp đã đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế-xã hội của thành phố, thể hiện qua nhiều kết quả quan trọng như: Tạo quỹ đất và mặt bằng sản xuất tập trung để thu hút các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại địa phương; hỗ trợ di dời các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, không phù hợp quy hoạch hoặc có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường vào hoạt động trong khu vực tập trung với chi phí phù hợp, qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý môi trường, giảm thiểu ô nhiễm và chỉnh trang đô thị.
Việc phát triển cụm công nghiệp cũng từng bước hình thành các chuỗi liên kết sản xuất, góp phần nâng cao năng suất, hiệu quả và chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp; tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người lao động trên địa bàn; thực hiện hiệu quả chủ trương “ly nông bất ly hương” của Đảng và Nhà nước gắn với xây dựng nông thôn mới. Bên cạnh đó, thúc đẩy phát triển hệ thống hạ tầng kỹ thuật như giao thông, điện, nước, viễn thông và các dịch vụ hỗ trợ chung quanh cụm công nghiệp như nhà ở, thương mại, logistics; đóng góp nguồn thu cho ngân sách địa phương, thúc đẩy kinh tế khu vực nông thôn và giảm chênh lệch phát triển giữa các vùng.
Đơn cử, Cụm công nghiệp làng nghề đúc Thủy Nguyên (phường Lê Ích Mộc) được xây dựng đồng bộ, hiện đại, thân thiện môi trường phục vụ việc di dời các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm hoặc có nguy cơ ô nhiễm cao ra khỏi khu dân cư tại làng nghề Mỹ Đồng và khu vực Kiền Bái (phường Thiên Hương). Đây là bước cụ thể hóa các quy hoạch phát triển cụm công nghiệp của thành phố, góp phần hình thành chuỗi liên kết sản xuất, tạo việc làm cho lao động địa phương và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Lê Ích Mộc Nguyễn Quang Vinh cho rằng, việc hình thành Cụm công nghiệp làng nghề đúc Thủy Nguyên không chỉ giải quyết bài toán mặt bằng sản xuất và ô nhiễm môi trường tồn tại nhiều năm tại các làng nghề truyền thống mà còn mở ra không gian phát triển mới theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại cho ngành đúc của địa phương.
Yêu cầu chuyển đổi từ thực tiễn
Theo các chuyên gia, xu hướng chuyển đổi xanh, tiêu chuẩn môi trường ngày càng cao vừa tạo sức ép thay đổi, vừa mở ra cơ hội thu hút FDI chất lượng cao, phát triển công nghiệp hỗ trợ và logistics xanh. Vì vậy, cụm công nghiệp sinh thái cần được coi là một cấu phần của chiến lược nâng cao chất lượng tăng trưởng công nghiệp, không phải chương trình môi trường đơn lẻ.
Tuy nhiên, theo đánh giá của Sở Công thương Hải Phòng, phần lớn các cụm công nghiệp trên địa bàn thành phố hiện nay chưa đáp ứng đầy đủ các đặc trưng của mô hình cụm công nghiệp sinh thái. Nhiều cụm chưa được đầu tư đồng bộ hệ thống xử lý nước thải tập trung; hạ tầng môi trường còn hạn chế hoặc triển khai chậm. Tỷ lệ lấp đầy tại nhiều cụm còn thấp (khoảng 22% đối với các cụm công nghiệp đã thành lập), dẫn đến chưa hình thành các chuỗi liên kết sản xuất, tái sử dụng nguyên liệu, năng lượng và chất thải giữa các doanh nghiệp trong cùng cụm công nghiệp.
Công tác thu hút đầu tư vào cụm công nghiệp chưa gắn với các tiêu chí “xanh”, chưa ưu tiên ngành nghề có mức phát thải thấp hoặc có khả năng tuần hoàn tài nguyên. Việc áp dụng giải pháp tiết kiệm năng lượng, sử dụng năng lượng tái tạo, tái chế chất thải, chia sẻ hạ tầng kỹ thuật dùng chung giữa các doanh nghiệp còn hạn chế.
Tổng thể cho thấy, các cụm công nghiệp trên địa bàn thành phố hiện vẫn đang trong giai đoạn phát triển theo mô hình truyền thống, tập trung chủ yếu vào mở rộng mặt bằng sản xuất hơn là nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và bảo vệ môi trường; các yếu tố về trách nhiệm xã hội và quản trị bền vững chưa được chú trọng đúng mức.
Thực tế đặt ra yêu cầu cần có sự chuyển đổi mạnh mẽ về cơ chế, chính sách thu hút đầu tư, tiêu chí lựa chọn ngành nghề và định hướng đầu tư hạ tầng kỹ thuật nhằm từng bước hình thành mô hình cụm công nghiệp sinh thái trong thời gian tới.
Do đó, ngành công thương thành phố Hải Phòng đã xây dựng đề án mô hình cụm công nghiệp sinh thái, trước mắt lựa chọn một số địa điểm có khả năng triển khai để thí điểm, đánh giá hiệu quả trước khi nhân rộng. Trong đó, giai đoạn 2026-2030 tập trung hoàn thiện cơ chế, bộ tiêu chí, lựa chọn thí điểm và phấn đấu hình thành 2-3 cụm công nghiệp sinh thái; giai đoạn 2031-2035 tiếp tục hỗ trợ thêm 2-3 cụm đáp ứng điều kiện đánh giá, công nhận; từ năm 2036 đến 2045 hình thành mạng lưới cụm công nghiệp sinh thái gắn kết nội cụm và liên cụm, kết nối với khu công nghiệp, khu kinh tế, cảng biển và trung tâm logistics.
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật theo hướng xanh và hiện đại; ưu tiên hệ thống thu gom, xử lý nước thải tập trung, quan trắc môi trường tự động, các công trình sử dụng năng lượng tiết kiệm, năng lượng tái tạo và hạ tầng phục vụ phân loại, tái chế chất thải. Đồng thời, thúc đẩy ứng dụng công nghệ số trong quản lý hoạt động của các cụm công nghiệp; thu hút đầu tư gắn với định hướng phát triển các ngành công nghiệp sạch, công nghệ cao, có giá trị gia tăng lớn và khả năng tham gia chuỗi cung ứng; chú trọng hiệu quả sử dụng tài nguyên, mức độ phát thải, công nghệ sản xuất và cam kết bảo vệ môi trường.
