Sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 80 năm thành lập UNESCO (1945-2025) và hướng tới kỷ niệm 50 năm Việt Nam chính thức gia nhập cơ quan Liên hợp quốc này (1976-2026), cũng thể hiện vị thế và vai trò chủ động của Việt Nam trong không gian hợp tác văn hóa toàn cầu.
Trong khuôn khổ chương trình, các đại biểu tập trung thảo luận về những vấn đề có tính thời sự và chiến lược, như vai trò của tinh thần UNESCO trong bảo tồn di sản văn hóa, những cơ hội mới cho công nghiệp văn hóa sáng tạo, cùng như cách thức đóng góp thiết thực vào tiến trình thực hiện các Mục tiêu phát triển bền vững toàn cầu.
Tại hội nghị, ông Lianggeng Dong, Ủy viên thường trực Ban Thư ký Liên hiệp các Hội UNESCO Thế giới (WFUCA), đọc thông điệp chào mừng Hội nghị đến từ ông Bolat Akchulakov, Chủ tịch WFUCA.
Trong đó, ông Bolat Akchulakov đánh giá cao những đóng góp của Việt Nam, là một trong những thành viên năng động, tận tâm nhất của WFUCA. Những sáng kiến của Việt Nam là một hình mẫu về cam kết và sáng tạo trong khuôn khổ WFUCA.
Ông cũng khẳng định tầm quan trọng của hội nghị trong củng cố hợp tác quốc tế đối với lĩnh vực bảo tồn di sản, góp phần tạo nên những động lực cho đổi mới và phát triển bền vững, đồng thời thúc đẩy các giải pháp thực tiễn nhằm bảo vệ di sản văn hóa và thiên nhiên của nhân loại.
Nhân dịp này, Chủ tịch WFUCA đánh giá cao cam kết và vai trò dẫn dắt của Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam trong việc tổ chức hội nghị này. Những nỗ lực này khẳng định sự phù hợp và giá trị của các nguyên tắc UNESCO trong việc giải quyết những thách thức đang tồn tại hiện nay.
Phát biểu tại sự kiện, ông Trần Văn Mạnh, Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng Thư ký Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam (VFUA), trích dẫn Tuyên bố Hạ Long tháng 8/2024, một tuyên ngôn tập thể được thông qua bởi hơn 80 quốc gia thành viên WFUCA: “Không thể có phát triển bền vững nếu thiếu vắng sự hòa hợp về văn hóa, sự cộng tác trong xã hội và sự sẻ chia trong kinh tế”.
Việt Nam có 9 di sản văn hóa và thiên nhiên, 16 di sản văn hóa phi vật thể và 10 di sản tư liệu đã được UNESCO ghi danh, từ Hoàng thành Thăng Long, đến không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, hay như Ca trù và Tín ngưỡng thờ Mẫu.
Cùng với đó, Việt Nam là một trong những quốc gia tiên phong triển khai Bộ chỉ số Văn hóa 2030 - công cụ của UNESCO nhằm đo lường đóng góp thực chất của văn hóa đối với các Mục tiêu phát triển bền vững của Liên hợp quốc.
Văn hóa không còn chỉ là những chứng tích, ký ức sống, mà trở thành nền tảng để phát triển kinh tế sáng tạo, thúc đẩy sự hiểu biết toàn cầu và kết nối từ những thách thức toàn cầu.
Phó Chủ tịch thường trực VFUA cho biết, sự kiện là dịp để chia sẻ những mô hình tốt, từ ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn, đến những sáng kiến phát triển các ngành công nghiệp văn hóa sáng tạo từ nền tảng truyền thông.
Ông Trần Văn Mạnh nhấn mạnh sứ mệnh cốt lõi của UNESCO: Xây dựng hòa bình trong tâm trí con người thông qua tri thức, đối thoại và văn hóa.
Đối với những thách thức trong bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể tại các cộng đồng thiếu nguồn lực, ông Đinh Đức Hoàng, Phó Tổng giám đốc Trung tâm thông tin UNESCO, đã đề cập tới hiện trạng xuất hiện trong công tác bảo tồn di sản: một số di sản phi vật thể hiện nay chỉ còn một nghệ nhân duy nhất thực hành. Phải kể tới như tranh Hàng Trống ở Hà Nội, mặt nạ mèo của người Tày ở Lạng Sơn, hay nghề làm giấy dó.
Nhân dịp này, ông Đinh Đức Hoàng kêu gọi tích cực đẩy mạnh hơn nữa các hợp tác quốc tế và trao đổi nguồn lực, bao gồm cả nguồn lực tài chính và nguồn lực con người trong cộng đồng UNESCO.
Mỗi quốc gia và liên hiệp thành viên của WFUCA cần chú trọng thúc đẩy bảo tồn các thực hành của con người và do con người thực hiện, giữa muôn vàn các lựa chọn giải pháp dễ dàng hơn, như là sử dụng máy móc hay công nghệ AI.
Bà Suzanne Ogge, Giám đốc dự án Bảo tàng và Di sản của studio Milou Singapore, đã có hơn hai thập kỷ kinh nghiệm trong quản lý các dự án văn hóa quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực bảo tàng và bảo tồn di sản.
Trong bài phát biểu của mình, bà Suzanne Ogge nhấn mạnh rằng di sản sống không chỉ là yếu tố nhận diện văn hóa mà còn là nguồn lực kinh tế, gắn bó mật thiết với các ngành công nghiệp sáng tạo.
Bà cũng phân tích thêm: Việc bảo tồn di sản phi vật thể không thể tách rời khỏi quá trình truyền dạy và sự tham gia chủ động của cộng đồng, ở đó vừa có sự gìn giữ, sự tiếp nối và sự sáng tạo.
Bằng những nghiên cứu điển hình tại một số quốc gia như Bangladesh, Brazil, Campuchia hay Kyrgyzstan, bà Suzanne Ogge nhấn mạnh tầm quan trọng của việc trao quyền cho cộng đồng, cũng như tích hợp tri thức, kỹ năng và biểu đạt truyền thống vào các ngành công nghiệp văn hóa, góp phần tạo ra cơ hội kinh tế đồng thời duy trì bản sắc văn hóa.
Một ví dụ điển hình trong thúc đẩy giao lưu văn hóa là dự án Toucher Arts của Hiệp hội Art Space, kết nối thành công thanh thiếu niên Việt Nam trong nước và con em kiều bào trên toàn thế giới.
Tại hội nghị, bà Hoàng Thu Trang, nhà sáng lập Hiệp hội Art Space, cho biết: Khoảng 60 hoạt động, sự kiện giáo dục và nghệ thuật đã được Toucher Arts tổ chức, từ cuộc thi vẽ tranh quốc tế, triển lãm, hòa nhạc, sản xuất phim tài liệu, workshop trong các trường học, thư viện hay tòa thị chính ở nhiều thành phố của Pháp.
Thông qua các sự kiện do chính thế hệ trẻ người Việt Nam và gốc Việt thực hiện, công chúng Pháp hiểu hơn về một đất nước Việt Nam năng động, sáng tạo, giàu bản sắc.
Cũng từ đó, các sản phẩm văn hóa làng nghề truyền thống Việt Nam dần quen thuộc trong đời sống của người dân Pháp, góp phần kích thích chuỗi giá trị của công nghiệp văn hóa, mở ra tiềm năng kết nối thương mại và xuất khẩu sản phẩm thủ công mang thương hiệu Việt Nam.
Điểm nhấn của hội nghị là màn trình diễn bộ sưu tập Áo dài mang tên “Lúa” của nhà thiết kế Lê Thanh Danh, với sự tham gia của các thành viên Hội Phụ nữ Việt Nam tại châu Âu.
Họa tiết và màu sắc của bộ sưu tập được lấy cảm hứng từ hình ảnh bông lúa chín vàng và chiếc nón lá, thể hiện được những giá trị văn hóa gắn liền với đời sống người Việt.
Nhìn chung, các đại biểu nhất trí rằng, di sản không chỉ là đối tượng cần gìn giữ, mà còn là nền tảng cho các hoạt động sáng tạo văn hóa, động lực tăng trưởng kinh tế và yếu tố góp phần định vị quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa.
Hội nghị cho thấy Việt Nam một lần nữa khẳng định sự chủ động trong công tác gìn giữ di sản, phát triển công nghiệp văn hóa, biến di sản thành một nguồn lực để hướng tới các mục tiêu phát triển bền vững và định hình tương lai.
