Việc cắt giảm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện phải bảo đảm thực chất

Chiều 15/7, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư (sửa đổi Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện).

Bổ sung quy định cấm kinh doanh "khí cười" để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, ngoài mục đích y tế

Báo cáo tại phiên họp, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư đã sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư.

Về các nội dung cơ bản, dự thảo Luật bổ sung quy định cấm kinh doanh khí N₂O, còn gọi là "khí cười" để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, ngoài mục đích y tế, trước thực tế thời gian qua, mặc dù đã có quy định quản lý, kiểm soát nhưng hoạt động kinh doanh, sử dụng loại khí này vẫn diễn biến khá phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của người sử dụng.

Dự thảo cũng quy định thay thế Phụ lục IV về Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư năm 2025. Việc xây dựng Danh mục được thực hiện trên cơ sở kế thừa danh mục đã được quy định tại Nghị quyết số 6617/2026/NQ-CP của Chính phủ. Trong đó, cắt giảm 56 ngành, nghề và sửa đổi phạm vi của 14 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện so với Luật Đầu tư năm 2025.

Đồng thời, trên cơ sở đề xuất của Bộ Công thương, danh mục này tiếp tục cắt giảm thêm hai ngành, nghề gồm: "Hoạt động mua bán hàng hóa và các hoạt động liên quan trực tiếp đến hoạt động mua bán hàng hóa của nhà cung cấp dịch vụ nước ngoài tại Việt Nam" và "Hoạt động dầu khí".

Ngoài ra, trên cơ sở đề nghị của Bộ Công an, Danh mục ngành, nghề có bổ sung thêm một ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện là "Kinh doanh dịch vụ thị thực của nhà đầu tư nước ngoài".

Theo báo cáo của Bộ Công an, hoạt động kinh doanh dịch vụ thị thực của nhà đầu tư nước ngoài là lĩnh vực nhạy cảm, liên quan đến việc thu thập, xử lý dữ liệu cá nhân, dữ liệu sinh trắc học của công dân Việt Nam; đồng thời tiềm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh, trật tự và an ninh quốc gia.

Dự thảo Luật dự kiến có hiệu lực kể từ ngày 1/9/2026. Về điều khoản chuyển tiếp, dự thảo bổ sung quy định tại Điều 3 như sau: Đối với các ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện quy định tại Phụ lục IV của Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 nhưng không còn thuộc Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo quy định của Luật này, tổ chức, cá nhân được tiếp tục sử dụng các loại giấy phép, giấy chứng nhận, chứng chỉ, văn bản xác nhận hoặc các hình thức văn bản cho phép đầu tư, kinh doanh khác do cơ quan nhà nước có thẩm quyền đã cấp đến hết thời hạn của văn bản, giấy tờ đó.

Quy định này nhằm tránh tạo ra khoảng trống pháp lý, đồng thời giải quyết đầy đủ những vấn đề phát sinh, vướng mắc, bất cập trong quá trình thực hiện.

Nêu quan điểm thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, đa số ý kiến tán thành sự cần thiết ban hành Luật theo trình tự, thủ tục rút gọn nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, Kết luận số 18 và các nghị quyết của Trung ương về hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh; cắt giảm điều kiện đầu tư, kinh doanh và thủ tục hành chính.

Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát, thuyết minh đầy đủ cơ sở, tính hợp lý và tính thực chất của các phương án cắt giảm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện tại dự thảo luật. Theo đó, việc thực hiện mục tiêu cắt giảm tối thiểu 30% ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện phải đi vào thực chất, góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và giảm chi phí tuân thủ, không chỉ quan tâm đến việc cắt giảm về số lượng.

Đối với việc tăng cường kiểm soát khí N₂O, đa số ý kiến Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhất trí với sự cần thiết tăng cường kiểm soát, ngăn chặn tình trạng lạm dụng khí N₂O nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, trật tự và an toàn xã hội. Nhiều ý kiến cho rằng cách tiếp cận cấm kinh doanh khí N2O dựa trên mục đích sử dụng cuối cùng có thể phát sinh khó khăn trong tổ chức thực hiện và xác định trách nhiệm pháp lý trên thực tế. Hồ sơ dự án Luật cũng chưa làm rõ vì sao các biện pháp quản lý khác, như kiểm soát điều kiện kinh doanh, lưu thông, phân phối hoặc tăng cường hậu kiểm, không còn đáp ứng yêu cầu quản lý.

Một số ý kiến cho rằng khí N₂O hiện vẫn được sử dụng hợp pháp trong một số lĩnh vực như nghiên cứu khoa học, đào tạo, thực nghiệm, kiểm định thực phẩm và một số hoạt động công nghệ khác. Do đó, cần đánh giá đầy đủ tác động của chính sách, phân định rõ giữa các hành vi cần cấm và các trường hợp sử dụng hợp pháp, tránh gây ảnh hưởng không cần thiết đến hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng như các nhu cầu chính đáng của xã hội.

Về cắt giảm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo Nghị quyết 6617/2026/NQ-CP của Chính phủ, nhiều ý kiến trong Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị đánh giá đầy đủ năng lực và khả năng kiểm soát rủi ro của cơ chế hậu kiểm, cũng như hiệu quả của các công cụ quản lý thay thế. Đồng thời, cần làm rõ các trường hợp bãi bỏ điều kiện kinh doanh nhưng vẫn tiếp tục áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật bắt buộc, tránh phát sinh các điều kiện kinh doanh trá hình.

Đề nghị tiếp tục rà soát, thuyết minh cụ thể và đánh giá tác động đối với từng ngành, nghề dự kiến bãi bỏ, đặc biệt là các ngành, nghề có mức độ rủi ro cao, ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh và sức khỏe cộng đồng... Cụ thể như kinh doanh khí; thiết bị phát tín hiệu của xe được quyền ưu tiên; vận tải biển; khai thác cảng biển; kinh doanh nước sạch; kinh doanh hóa chất, chế phẩm diệt côn trùng, diệt khuẩn trong lĩnh vực gia dụng và y tế.

Về việc bổ sung ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện đối với hoạt động kinh doanh dịch vụ thị thực của nhà đầu tư nước ngoài, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đang đẩy mạnh cải cách thể chế, cắt giảm thực chất các điều kiện đầu tư, kinh doanh và hạn chế phát sinh ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện mới, đề nghị tiếp tục hoàn thiện hồ sơ chính sách. Trong đó, cần làm rõ khái niệm, đối tượng quản lý, phạm vi điều chỉnh, tên gọi ngành, nghề, mối quan hệ với pháp luật chuyên ngành và khả năng sử dụng các công cụ quản lý khác trước khi bổ sung ngành, nghề này vào Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

Dự án Luật đủ điều kiện trình Quốc hội tại Kỳ họp không thường lệ tháng 8/2026

Phát biểu kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất với sự cần thiết ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư, nhằm kịp thời thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh...

Phó Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, Luật Đầu tư có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến quyền tự do đầu tư, kinh doanh của doanh nghiệp và người dân; đồng thời liên quan chặt chẽ đến yêu cầu bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trên nhiều lĩnh vực. Vì vậy, việc sửa đổi Luật cần quán triệt tư duy đổi mới nhưng phải hết sức thận trọng, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu kiến tạo phát triển với quản lý rủi ro; giữa mở rộng không gian đầu tư, kinh doanh với bảo vệ lợi ích công cộng, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, sức khỏe cộng đồng và yêu cầu phát triển bền vững.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị các cơ quan đánh giá toàn diện cơ sở thực tiễn, căn cứ pháp lý và tác động chính sách của việc bổ sung ngành, nghề "kinh doanh khí N₂O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, ngoài mục đích y tế" vào Danh mục ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh. Cần làm rõ phạm vi điều chỉnh, bảo đảm phân định rõ các hành vi cần cấm với các trường hợp sử dụng hợp pháp; bảo đảm tính khả thi trong tổ chức thực hiện và không gây ảnh hưởng đến các hoạt động kinh doanh, nghiên cứu, thử nghiệm, đào tạo và các mục đích chuyên môn hợp pháp khác.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên lưu ý, việc thực hiện mục tiêu cắt giảm tối thiểu 30% số ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện phải bảo đảm thực chất, đúng trọng tâm, góp phần cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh; tránh cách làm cơ học, chỉ nhằm đạt tiêu chí về số lượng.

Đối với việc bãi bỏ các ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, cần đánh giá đầy đủ mức độ rủi ro, yêu cầu quản lý nhà nước và khả năng kiểm soát bằng các công cụ quản lý thay thế, nhất là đối với những lĩnh vực liên quan đến quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, sức khỏe cộng đồng và quản lý tài sản công.

"Kiên quyết tránh tình trạng bãi bỏ điều kiện đầu tư kinh doanh nhưng lại chuyển hóa thành các yêu cầu quản lý dưới hình thức khác, làm giảm hiệu quả cải cách và gia tăng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp", Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị tiếp tục hoàn thiện hồ sơ chính sách, làm rõ cơ sở pháp lý, phạm vi điều chỉnh, mức độ rủi ro, căn cứ thực tiễn và sự cần thiết của đề xuất bổ sung ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện đối với "kinh doanh dịch vụ thị thực của nhà đầu tư nước ngoài". Đồng thời, đánh giá khả năng sử dụng các công cụ quản lý khác trước khi bổ sung ngành, nghề mới vào Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

Bên cạnh đó, đề nghị tiếp tục rà soát các quy định chuyển tiếp, thời điểm có hiệu lực thi hành và những nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết, bảo đảm đầy đủ, rõ ràng, khả thi, thuận lợi cho quá trình tổ chức thực hiện. Nghiên cứu bổ sung các quy định chuyển tiếp tương ứng đối với những ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh và ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện được đề xuất bổ sung tại dự thảo Luật.

Trên cơ sở kết quả phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI (tháng 8/2026).