Tại Hội nghị Tỏi năm 2026 và Hội nghị Xúc tiến phát triển chất lượng cao ngành tỏi Kim Hương, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc với sự tham dự của đại diện cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp mới đây, Tiến sĩ Đỗ Quang Tùng, Tham tán Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam tại Trung Quốc đã chia sẻ thông tin về sản xuất, tiêu dùng và thương mại tỏi tại Việt Nam, đồng thời đề xuất một số hướng hợp tác giữa doanh nghiệp hai nước.
Theo đó, so với lúa gạo, cà-phê hay trái cây, tỏi là cây trồng có quy mô tương đối nhỏ tại Việt Nam. Tuy nhiên, đây là nguyên liệu thiết yếu trong ẩm thực và đồng thời được sử dụng từ lâu trong y học cổ truyền. Việt Nam có truyền thống trồng tỏi tại một số tỉnh ven biển miền trung và khu vực phía bắc. Nổi tiếng nhất là tỏi Lý Sơn, với hương vị và chất lượng đặc trưng được hình thành từ điều kiện thổ nhưỡng, địa lý của vùng đảo. Trong đó, tỏi một tép có hình dáng đặc biệt, hương vị riêng và giá trị thương mại cao.
Tuy nhiên, Việt Nam chưa có hệ thống số liệu đầy đủ, thống nhất về diện tích trồng, sản lượng, tiêu dùng và nhập khẩu tỏi. Trong khi đó, nhu cầu sử dụng tỏi tại Việt Nam tương đối lớn. Ngoài tỏi tươi dùng trong chế biến món ăn, nước chấm và gia vị, thị trường ngày càng quan tâm đến tỏi đen, tỏi bóc vỏ, tỏi sấy khô, tỏi ngâm, bột tỏi, tỏi nghiền và dầu tỏi. Do sản xuất trong nước còn hạn chế và giá tỏi nhập khẩu có tính cạnh tranh cao, Việt Nam phải nhập lượng lớn tỏi để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng và chế biến.
Theo Tiến sĩ Đỗ Quang Tùng, hợp tác Việt Nam-Trung Quốc trong ngành tỏi không nên chỉ được nhìn nhận dưới góc độ giữa một nước xuất khẩu và một nước nhập khẩu. Hai bên còn nhiều dư địa để hình thành chuỗi giá trị nông nghiệp sâu rộng hơn.
Trước hết là hợp tác trong canh tác, doanh nghiệp Trung Quốc có kinh nghiệm về sản xuất quy mô lớn, cơ giới hóa, tưới tiêu, chọn giống và xử lý sau thu hoạch. Trong khi đó, Việt Nam có nhiều giống tỏi địa phương và điều kiện sinh thái đa dạng. Hai bên có thể nghiên cứu xây dựng các mô hình canh tác thí điểm tại những vùng có điều kiện phù hợp.
Thứ hai là nghiên cứu và phát triển giống, các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp hai nước có thể phối hợp tuyển chọn, bảo tồn và cải thiện giống tỏi theo các tiêu chí về năng suất, hương vị, chất lượng, thời gian bảo quản, khả năng chống chịu sâu bệnh và nhu cầu thị trường.
Thứ ba là chế biến sâu, thay vì chủ yếu tiêu thụ tỏi tươi, hai bên có thể hợp tác phát triển tỏi bóc vỏ, tỏi sấy, bột tỏi, tỏi nghiền, dầu tỏi, tỏi đen và các sản phẩm y dược có nguồn gốc từ tỏi. Công nghệ, nguồn vốn và kinh nghiệm thị trường của Trung Quốc có thể bổ trợ cho nguồn nguyên liệu và năng lực sản xuất tại Việt Nam.
Thứ tư, doanh nghiệp Trung Quốc có thể cung cấp nguồn nguyên liệu phù hợp cho các cơ sở chế biến tại Việt Nam. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp Việt Nam phát triển sản phẩm phục vụ thị trường trong nước và hướng tới xuất khẩu sang nước thứ ba. Cuối cùng, Việt Nam có thể từng bước phát triển tỏi thành sản phẩm xuất khẩu có giá trị, đặc biệt đối với những sản phẩm mang đặc trưng vùng miền như tỏi Lý Sơn.
Tại hội nghị, Đại học Nông nghiệp Sơn Đông cùng một số cơ sở nghiên cứu, đào tạo trong lĩnh vực y dược của Trung Quốc bày tỏ mong muốn hợp tác với Việt Nam về giống, công nghệ sản xuất, hoạt chất và các sản phẩm có nguồn gốc từ tỏi. Nhiều doanh nghiệp cũng quan tâm đến khả năng đầu tư vào vùng trồng, chế biến và nghiên cứu phát triển sản phẩm tại Việt Nam. Một số nhà xuất khẩu mong muốn kết nối với đối tác Việt Nam để thúc đẩy thương mại chính ngạch.
Tiến sĩ Đỗ Quang Tùng đề xuất doanh nghiệp hai nước thiết lập đầu mối liên hệ trực tiếp, trao đổi thông tin về thị trường và sản xuất, đồng thời xác định một số dự án thí điểm cụ thể. Hợp tác cũng cần tập trung vào chế biến, đóng gói, xây dựng thương hiệu, phát triển thị trường; đồng thời bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ quy định của hai nước.
“Ngành tỏi có thể không phải lĩnh vực lớn nhất trong thương mại song phương, nhưng cho thấy khả năng chuyển từ trao đổi hàng hóa đơn thuần sang hợp tác sâu hơn trong toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp. Đại sứ quán Việt Nam tại Trung Quốc sẵn sàng hỗ trợ kết nối nhà đầu tư, doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu của Trung Quốc với những đối tác phù hợp tại Việt Nam, qua đó thúc đẩy hợp tác trong ngành tỏi nói riêng và lĩnh vực nông nghiệp nói chung”, ông Đỗ Quang Tùng nhấn mạnh.
Trung Quốc có khoảng 850.000ha diện tích trồng tỏi, sản lượng hằng năm trên 16 triệu tấn. Kim ngạch xuất khẩu tỏi và các sản phẩm liên quan những năm gần đây đạt trung bình trên 3,5 tỷ USD mỗi năm, duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số. Không chỉ xuất khẩu tỏi tươi, ngành tỏi Trung Quốc đã phát triển nhiều dòng sản phẩm chế biến như tỏi bóc vỏ, tỏi sấy khô, bột tỏi, tỏi nghiền, dầu tỏi, tỏi đen và các sản phẩm phục vụ lĩnh vực thực phẩm, chăm sóc sức khỏe, y dược.
