Thăm cụ bàng vuông 150 tuổi được công nhận là cây di sản, chúng tôi nghe câu chuyện 43 đoàn viên, thanh niên xung phong (TNXP) ra đảo năm 2002, là những người tiên phong “xanh hóa” nơi này.
Thiếu điện, nước, điện thoại, dần dà, trên đảo đã có tiếng cười và lửa ấm reo vui của sáu gia đình TNXP trụ lại năm 2005. 15 năm sau, thêm 10 gia đình với 34 nhân khẩu ra định cư lâu dài. Tỉnh Quảng Trị có chính sách hỗ trợ vốn cho các hộ đánh bắt thủy hải sản. Tập đoàn Điện lực Việt Nam bảo đảm dòng điện liên tục 24/24 giờ cho đảo, xây dựng hai tổ máy 1.000KVA. Điện cho cột cờ Tổ quốc cao 38,8 m sáng rực trong đêm; điện thắp trên ngọn hải đăng; điện tăng cường phát triển kinh tế biển đảo, trong đó, du lịch được xác định là mũi nhọn.
Tôi được biết, Tiểu đoàn hỗn hợp Cồn Cỏ không chỉ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và cơ động thực hiện các nhiệm vụ cấp bách, phòng chống, khắc phục hậu quả thiên tai, hỗ trợ, giúp đỡ nhân dân và chính quyền địa phương khi cần thiết, mà còn tham gia phát triển kinh tế-văn hóa-xã hội. Toàn bộ đường ven đảo đã bê-tông hóa quanh chu vi đảo 5 km. Nhiều tuyến đường bê-tông phẳng lỳ, thuận tiện cho xe điện chở du khách tham quan. Cầu cảng có âu thuyền chắn sóng cho tàu thuyền cập bến an toàn. Tiểu đoàn còn đẩy mạnh chăn nuôi, trồng trọt, sản lượng thu được đứng nhất, nhì các đơn vị trong tỉnh đội. Nước ngọt khan hiếm, phải xây bể chứa nước mưa, và đất đảo khô cằn… Thế nhưng “vượt nắng thắng mưa”, các chiến sĩ đã trồng được đủ các loại rau quả: bầu, bí, dưa hấu, dứa, khoai môn…; nuôi bò, cừu, gà… để cải thiện.
Nhìn những chú dê lông dày mượt và đàn bò đủng đỉnh đi trong thung xanh về chuồng, mừng vui khi cuộc sống của người dân dần sinh sôi. Hiện đã có 21 hộ gia đình an tâm sống nơi đây. Cô giáo Nguyễn Thị Bé, giáo viên Trường mầm non-tiểu học Hoa phong ba đã nên duyên với cán bộ của Trạm ra-đa 540 là anh Trần Hoàng Nam.
Sinh hoạt văn hóa được quan tâm hơn trong những năm gần đây. Cán bộ trên đảo cho biết: Hiện, trung tâm y tế (quân-dân-y) mới có 2 bác sĩ, một số y sĩ, dược sĩ. Trong đó, Tỉnh đội cử 6 y, dược sĩ ra đảo, có đủ máy móc y cụ thiết yếu để khám, chữa bệnh cho quân dân. Nhà văn hóa Thanh niên là tên gọi để kỷ niệm đội TNXP ra đảo năm 2002, đây là nơi diễn ra các lễ kỷ niệm của đất nước, của quân đội và các cuộc gặp mặt với các đoàn đại biểu ra thăm đảo. Nghe tiếng phát thanh viên, bỗng thấy ấm áp lạ giữa cõi trời nước mênh mông khi hoàng hôn buông xuống xanh tím trên những ngọn đồi lô xô với thông reo và bạt ngàn cây phong ba xanh thẫm.
Đã có những người như anh Nguyễn Quang Thành ở trong gia đình mà cha anh là dân quân Vĩnh Linh thời chiến, bị thương khi chèo thuyền, tiếp tế cho bộ đội trên đảo. Bản thân anh là TNXP ra đảo năm 2002. Và đến 2022, con anh lại theo gương cha ra đảo. Những câu chuyện cảm động đó truyền lửa cho lớp trẻ hôm nay.
