Theo kế hoạch, Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 sẽ được thông qua trong năm 2025 để đưa ASEAN bước vào kỷ nguyên mới, hướng tới một cộng đồng đoàn kết, thống nhất trong đa dạng, tự cường, đổi mới sáng tạo, lấy người dân làm trung tâm.
Có thể trở thành hình mẫu và biểu tượng
Tại diễn đàn, các đại biểu thống nhất nhận định, thế giới đang ở một thời điểm quan trọng, đặt ra nhiều câu hỏi chưa có lời giải về tương tác trong tương lai giữa các cường quốc và trật tự quốc tế sau Chiến tranh thế giới thứ hai, đặc biệt là vai trò và chức năng của Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế. Các nhà quan sát quốc tế đặc biệt lưu ý đến việc ông Donald Trump trở lại Nhà trắng - coi đây là một biến số quan trọng tác động đến ASEAN, nhất là về kinh tế, đặc biệt với những nước có thặng dư thương mại với Mỹ. Trong bối cảnh những căng thẳng địa chính trị có thể làm thay đổi dòng chảy thương mại, ASEAN cần có chiến lược ứng phó khéo léo và hiệu quả; cụ thể là tiếp tục cam kết thực hiện các hiệp định thương mại tự do với các cường quốc và đa dạng hóa đối tác thương mại nhằm giảm rủi ro từ căng thẳng địa chính trị và tăng cường sự ổn định kinh tế. Cùng với đó, hợp tác nội khối là một yếu tố quan trọng giúp ASEAN trở nên tự cường hơn, giảm sự phụ thuộc các đối tác bên ngoài.
Gửi thông điệp tới diễn đàn, Thủ tướng Thái Lan Paetongtarn Shinawatra nhấn mạnh, giữa bối cảnh đầy bất định và những biến đổi to lớn của thế giới, ASEAN càng cần tăng cường sự hợp tác, đoàn kết, bao trùm và kiên cường hơn bao giờ hết. “Cách chúng ta quản lý những thách thức này sẽ quyết định vận mệnh và tương lai của ASEAN”, Thủ tướng Thái Lan khẳng định.
Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn cũng bày tỏ lo ngại trước những diễn biến nhanh chóng của tình hình địa chính trị toàn cầu trong thời gian qua. Theo Phó Thủ tướng, trong bối cảnh đó, điều quan trọng là các tổ chức khu vực như ASEAN phải khẳng định vai trò và năng lực của mình trong việc bảo đảm tính bền vững của các quy tắc và chuẩn mực đã được thiết lập.
Ba ưu tiên chiến lược và ba đột phá hành động
“Sự phát triển của khu vực là rất đáng kinh ngạc. Vượt qua đói nghèo, bất ổn chính trị và nhiều thách thức khác, ASEAN đã trở thành một nền kinh tế ổn định, năng động, đóng vai trò quan trọng trên trường quốc tế hiện nay”, Tổng thống Timor-Leste José Ramos-Horta nhận định với tư cách đại diện nước quan sát viên lần đầu tham gia Diễn đàn. Tổng thống Timor cũng một lần nữa khẳng định những thành quả đã đạt được và thách thức tương lai đang đặt ra cho ASEAN trong một thế giới đầy biến động.
Trong giai đoạn phát triển mới, ASEAN được dự báo sẽ trở thành nền kinh tế lớn thứ ba thế giới với GDP vượt 10.000 tỷ USD, có thị trường tiêu dùng hơn 800 triệu dân; đồng thời sẽ là trung tâm công nghệ, kinh tế số và đổi mới sáng tạo, với nền kinh tế số dự kiến đạt 1.000 tỷ USD vào năm 2030.
Tuy nhiên, để dự báo trên trở thành hiện thực, ASEAN không chỉ cần sự đoàn kết, nhất trí, đồng lòng mà còn cần có tư duy đột phá, chiến lược sắc bén, lộ trình khả thi, nguồn lực tập trung và hành động quyết liệt. Thủ tướng Phạm Minh Chính - cũng chính là người khởi xướng Diễn đàn này - đề xuất ba ưu tiên chiến lược và ba đột phá hành động.
Về chiến lược, thứ nhất là củng cố một ASEAN tự chủ thông qua tăng cường đoàn kết và khẳng định vai trò trung tâm của khối. Thứ hai, xây dựng một ASEAN tự cường về kinh tế thông qua đổi mới động lực tăng trưởng truyền thống, đồng thời thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới như: khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Thứ ba, giữ vững giá trị và bản sắc của ASEAN với tinh thần đồng thuận, hài hòa, thống nhất, tôn trọng sự đa dạng và khác biệt.
Ba đột phá hành động, theo người đứng đầu Chính phủ Việt Nam, trước hết là xây dựng cơ chế ra quyết định linh hoạt, hiệu quả, trách nhiệm hơn, bảo đảm vừa giữ nguyên tắc đồng thuận vừa có cơ chế đặc thù cho các sáng kiến chiến lược, tạo đột phá. Thứ hai, đẩy mạnh hợp tác công - tư , huy động mọi nguồn lực phát triển khu vực, nhất là các dự án trọng điểm; khuyến khích khu vực tư nhân tham gia nhiều hơn vào đầu tư xã hội; loại bỏ rào cản thương mại và phát triển môi trường kinh tế số an toàn thông minh. Thứ ba, tăng cường kết nối, đặc biệt là hạ tầng giao thông, giao lưu nhân dân và hài hòa thể chế, rút ngắn thời gian ra quyết định, đơn giản hóa các thủ tục hành chính.
“ASEAN phải thích ứng linh hoạt, phù hợp, hiệu quả với tình hình, huy động được nguồn lực cho phát triển, lấy đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư nhân và kích hoạt mọi nguồn lực trong xã hội cho đầu tư phát triển; kết nối trong ASEAN và kết nối ASEAN với các khu vực và thế giới thông qua hạ tầng, thể chế và nhân lực; thể chế phải thông thoáng, hạ tầng phải thông suốt, quản trị và nhân lực phải thông minh”, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh.
Đó cũng chính là phương châm hành động mà các thành viên ASEAN đã đạt được sự đồng thuận cao tại Diễn đàn lần này.
Phát biểu tại Diễn đàn, Thủ tướng Việt Nam PHẠM MINH CHÍNH nêu rõ, ra đời cách đây gần 60 năm với chỉ năm thành viên sáng lập, ASEAN ngày nay đã trở thành một cộng đồng 10 quốc gia thống nhất trong đa dạng; là nền kinh tế lớn thứ năm thế giới với tốc độ tăng trưởng hàng đầu; là trung tâm của các tiến trình liên kết khu vực và toàn cầu; là cầu nối của đối thoại, hợp tác vì hòa bình và phát triển ở khu vực, góp phần tích cực vào định hình trật tự thế giới.
