Việc sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 là nhiệm vụ chính trị quan trọng, cần bảo đảm công khai, minh bạch trong thu hồi đất, bồi thường, tái định cư; nâng cao hiệu quả quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực; hiện đại hóa quản lý thông qua chuyển đổi số để quản lý đất đai...”.
Chủ tịch Quốc hội TRẦN THANH MẪN
Bảo đảm tính đồng bộ và minh bạch
Chia sẻ tại Hội thảo: Góp ý hoàn thiện Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI nhấn mạnh: “Với những thay đổi căn bản tư duy về đất đai, Nghị quyết số 21-NQ/TW xác định đưa đất đai trở thành nguồn lực chiến lược, lợi thế cạnh tranh và động lực phát triển. Nghị quyết đã nêu một quan điểm rất quan trọng, theo tôi, cần được giữ xuyên suốt quá trình soạn thảo luật. Đó là khơi thông nguồn lực đất đai nhưng không buông lỏng quản lý; thúc đẩy phát triển nhưng không để thất thoát tài sản công”.
Theo ông Đậu Anh Tuấn, tinh thần đó đã xác định bốn nội dung then chốt, bao gồm: Thứ nhất, đất đai là yếu tố đầu vào sản xuất. Thứ hai, tính đồng bộ của hệ thống pháp luật. Thứ ba, chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại. Thứ tư, về tính công khai, minh bạch, đây không chỉ là yêu cầu về liêm chính mà còn là điều kiện cạnh tranh công bằng. Do vậy, sáu nhóm vấn đề trọng tâm của Dự thảo Luật Đất đai cần giải quyết, bao gồm: thẩm quyền quản lý; giá đất và nghĩa vụ tài chính; chống đầu cơ và găm giữ đất; tiếp cận đất nông nghiệp; giới hạn của luật khung; điều khoản chuyển tiếp.
Ở góc độ cơ quan soạn thảo, ông Đào Trung Chính, Cục trưởng Quản lý đất đai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Luật Đất đai mới được thiết kế theo hướng “luật khung” quy định các nguyên tắc chung mang tính định hướng, giảm từ khoảng 260 điều xuống còn 110 điều. Các nội dung chi tiết sẽ được giao cho Chính phủ và các bộ, ngành hướng dẫn qua Nghị định và Thông tư. Điều này nhằm bảo đảm tính linh hoạt và tinh gọn của hệ thống pháp luật.
Đơn cử, về giá đất, ông Chính cho biết: Nhà nước sẽ tự xác định giá đất dựa trên bảng giá và hệ số thay vì phụ thuộc vào tư vấn độc lập, mục tiêu là sát giá thị trường nhưng vẫn khuyến khích sản xuất, tránh mức giá quá cao gây khó khăn cho doanh nghiệp và người dân. Về chính sách bồi thường và hỗ trợ tái định cư, theo ông Chính, Dự thảo Luật sẽ chuyển mạnh từ tư duy “bồi thường thiệt hại” sang “tái thiết cuộc sống” cho người bị thu hồi đất. Tập trung vào việc bảo đảm sinh kế, việc làm và chỗ ở ổn định, tạo hành lang pháp lý đồng bộ, động lực mới cho thị trường đất đai phát triển bền vững.
Tháo gỡ dứt điểm điểm nghẽn trong thu hồi đất
Theo PGS, TS Nguyễn Thị Nga, Phó trưởng khoa Pháp luật Kinh tế, Trường đại học Luật Hà Nội, dự thảo đã có sự thay đổi tích cực so các phiên bản ngày 26/7/2026 trở về trước. Song, vẫn có một số đề xuất cần tiếp tục được nghiên cứu và chỉnh sửa nhằm bảo đảm tính hợp lý, thống nhất, đồng bộ, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong quản lý và sử dụng đất đai theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV và Nghị quyết số 21-NQ/TW.
Đơn cử, điểm mới của Điều 35 Dự thảo luật có sự mở rộng các trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế-xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng hơn so quy định tại Điều 79 Luật Đất đai 2024 và Điều 34 Dự thảo Luật Đất đai trình ngày 26/7. Quy định này góp phần mở ra cơ sở thực hiện hoạt động thu hồi đất dành cho các dự án kinh tế-xã hội có quy mô phát triển lớn, mang lại nhiều giá trị cho quốc gia. Mặc dù vậy, bà Nga chỉ rõ, quy định vẫn còn một số điểm nghẽn, nếu không kịp thời sửa đổi có thể tạo ra một số vướng mắc, khó khăn trong quá trình tiếp cận đất đai của doanh nghiệp từ thị trường sơ cấp.
Tương tự, điểm đ khoản 4 Điều 35 về thu hồi đất để tạo quỹ đất thanh toán cho dự án Xây dựng-Chuyển giao (BT), nếu không được quy định một cách cụ thể có thể ảnh hưởng tới quá trình khai thác, sử dụng đất của các chủ thể trên thị trường. Ngoài ra, cơ quan soạn thảo cân nhắc, xem xét một số nội dung liên quan về căn cứ thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế-xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng (Điều 36); giao đất, cho thuê đất; giá đất và định giá đất...
Liên quan nội dung này, đại biểu Lê Văn Thế (đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình) cho rằng: Khi Nhà nước đầu tư một tuyến đường hoặc một công trình hạ tầng lớn, việc thu hồi đất không nên chỉ dừng ở việc lấy đủ diện tích đất cho công trình mà phải đồng thời tính đến hiệu quả sử dụng đất và chất lượng không gian hình thành sau dự án. Luật cần bổ sung tiêu chí khách quan để đánh giá phần đất còn lại ngay trong quá trình lập phương án thu hồi, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Nghĩa là “quyền của từng người sử dụng đất phải được tôn trọng, nhưng bài toán không gian của cả dự án cũng phải được giải quyết bằng một cơ chế pháp lý nhất quán”, ông Lê Văn Thế nhấn mạnh ■
