Ứng dụng khoa học-công nghệ để nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo thiên tai

Ứng dụng khoa học-công nghệ trong dự báo và cảnh báo sớm thiên tai được xác định là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh thời tiết cực đoan gia tăng.

Ứng dụng khoa học-công nghệ trong dự báo và cảnh báo sớm thiên tai được xác định là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh thời tiết cực đoan. (Ảnh: Báo Nongnghiepmoitruong.vn)
Ứng dụng khoa học-công nghệ trong dự báo và cảnh báo sớm thiên tai được xác định là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh thời tiết cực đoan. (Ảnh: Báo Nongnghiepmoitruong.vn)

Nội dung này được thảo luận tại Diễn đàn “Ứng dụng khoa học, công nghệ trong dự báo và cảnh báo sớm thiên tai”, do Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp các đơn vị tổ chức ngày 25/11 tại Bắc Ninh.

Công nghệ mở ra cơ hội mới cho dự báo và cảnh báo sớm

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, TS Cao Đức Phát, nguyên Bộ trưởng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chủ tịch Hội đồng quản lý Quỹ Cộng đồng Phòng, tránh thiên tai, nhấn mạnh: Những năm gần đây, Việt Nam liên tiếp hứng chịu nhiều trận bão, lũ trên diện rộng với cường độ lớn, xuất hiện nhiều chỉ số thiên tai mang tính lịch sử.

Theo ông, trong ứng phó thiên tai, công tác dự phòng luôn đóng vai trò then chốt. Trước hết là năng lực giám sát, dự báo và cảnh báo sớm để người dân và chính quyền các cấp chủ động ứng phó. Những năm qua, Nhà nước cùng doanh nghiệp, tổ chức xã hội và cộng đồng quốc tế đã tăng đầu tư cho hệ thống quan trắc, dự báo, đặc biệt trong dự báo bão đã đạt nhiều tiến bộ.

"Tuy nhiên, diễn biến thời tiết ngày càng phức tạp và khó lường hơn. Thiên tai xuất hiện với tần suất dày, cường độ lớn, phạm vi rộng, gây áp lực lớn lên hệ thống cảnh báo hiện có. Ở chiều ngược lại, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học-công nghệ, nhất là công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, đang tạo ra cơ hội mới cho ngành dự báo khí tượng thủy văn”, TS Cao Đức Phát đánh giá.

Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học-công nghệ, nhất là công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, đang tạo ra cơ hội mới cho ngành dự báo khí tượng thủy văn”.

TS Cao Đức Phát, Chủ tịch Hội đồng quản lý Quỹ Cộng đồng Phòng, tránh thiên tai

z2-7000.jpg
TS Cao Đức Phát, nguyên Bộ trưởng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chủ tịch Hội đồng quản lý Quỹ Cộng đồng Phòng, tránh thiên tai chia sẻ tại Diễn đàn.

Ông Cao Đức Phát cũng cho biết, ngoài dữ liệu vệ tinh, nhiều thiết bị tự động như máy đo mưa, radar, cảm biến nhiệt độ-gió-mực nước-lưu tốc hay thiết bị đo dịch chuyển đất đá đang được triển khai. Các nguồn dữ liệu này, khi được tích hợp đồng bộ, cho phép mô phỏng tình huống nhanh hơn, chính xác hơn theo từng khu vực nhỏ, hỗ trợ truyền tải thông tin kịp thời đến người dân.

TS Cao Đức Phát đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu phát triển các mô phỏng rủi ro, nhất là mô phỏng ngập lụt theo lượng mưa cụ thể. Với các kịch bản như mưa 300mm, 500mm hay 700mm, cần biết khu vực nào có thể ngập, độ sâu bao nhiêu, thời gian diễn biến ra sao.

“Quan trọng hơn, trong tình huống mất điện, mất sóng, cán bộ cơ sở vẫn phải dựa được vào dữ liệu đầu vào để hướng dẫn người dân chủ động ứng phó”, ông Cao Đức Phát nhấn mạnh.

Hiện nay, một số địa phương miền trung như Quảng Ngãi đã bước đầu triển khai mô phỏng ngập lụt, song cần tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện để phản ánh sát hơn điều kiện thực tế. TS Cao Đức Phát cho rằng, các tỉnh miền bắc cũng cần quan tâm xây dựng mô phỏng rủi ro ngập lụt, sạt lở theo từng vùng, từng cấp độ; đồng thời bảo đảm hệ thống quan trắc và đội ngũ vận hành được duy trì ổn định, lâu dài.

Trong 17 năm qua, Quỹ Cộng đồng Phòng, tránh thiên tai đã huy động nguồn lực xã hội để lắp đặt gần 1.000 trạm đo mưa và cảnh báo lũ tự động; hỗ trợ nhiều địa phương triển khai thiết bị đo mặn, cảnh báo sạt lở, hệ thống cảnh báo số, đồng thời hình thành các đội xung kích phòng, chống thiên tai ở cơ sở.

“Diễn đàn mong muốn tiếp tục lắng nghe ý kiến của nhà khoa học, cơ quan chuyên môn và cộng đồng để tìm giải pháp phù hợp, khả thi, đáp ứng yêu cầu cấp bách của công tác dự báo, cảnh báo sớm thiên tai”, TS Cao Đức Phát chia sẻ.

z1-9617.jpg
Toàn cảnh Diễn đàn.

Địa phương chủ động chuyển đổi tư duy ứng phó dựa trên dữ liệu và công nghệ

Phát biểu tại diễn đàn, ông Đặng Công Hưởng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Bắc Ninh, nhấn mạnh: Cảnh báo sớm là yếu tố then chốt trong bảo đảm an toàn đê điều, phòng chống úng ngập và bảo vệ đời sống người dân. Dưới tác động mạnh của biến đổi khí hậu, nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện dồn dập, vượt xa quy luật lịch sử.

Bắc Ninh nằm ở vùng hạ lưu sông Hồng-Thái Bình, khu vực giao thoa của nhiều dòng sông lớn như sông Cầu, sông Thương, sông Lục Nam, sông Đuống. Địa hình đặc thù giúp tỉnh phát triển mạnh công nghiệp-đô thị, nhưng đồng thời khiến tỉnh luôn đối mặt nguy cơ chịu tác động lớn từ mưa lũ, triều cường và úng ngập.

Theo ông Hưởng, trong các đợt mưa lũ gần đây, nhiều công trình thủy lợi của tỉnh phải vận hành với cường độ cao và liên tục. Một số tuyến đê, kè xuất hiện thẩm lậu, sạt lở; nhiều đê bối bị tràn hoặc vỡ cục bộ; hàng trăm trạm bơm phải hoạt động 24 giờ mỗi ngày để bảo vệ khu dân cư, khu công nghiệp và sản xuất nông nghiệp.

z3-8630.jpg
Ông Đặng Công Hưởng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Bắc Ninh phát biểu tại Diễn đàn.

Những hình thái mưa lũ bất thường, năm sau cao hơn năm trước, cho thấy phương thức ứng phó truyền thống “trông trời, trông nước” không còn đủ. Chúng ta buộc phải chuyển mạnh sang tư duy chủ động, dựa trên hệ thống dữ liệu, công nghệ mô phỏng và cảnh báo sớm.

Ông Đặng Công Hưởng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Bắc Ninh

"Những hình thái mưa lũ bất thường, năm sau cao hơn năm trước, cho thấy phương thức ứng phó truyền thống “trông trời, trông nước” không còn đủ. Chúng ta buộc phải chuyển mạnh sang tư duy chủ động, dựa trên hệ thống dữ liệu, công nghệ mô phỏng và cảnh báo sớm”, ông Hưởng nhấn mạnh.

Theo lãnh đạo tỉnh, khoa học-công nghệ đang trở thành “lực lượng tuyến đầu mới” trong phòng, chống thiên tai. Các mô phỏng mưa lũ, bản đồ ngập sâu theo từng khu vực, cảnh báo sớm nguy cơ vỡ bờ, sạt lở hay úng ngập có ý nghĩa quan trọng đối với công tác chỉ huy, điều hành. Đây là căn cứ để đưa ra quyết định đúng đắn, kịp thời, hạn chế thiệt hại.

Bắc Ninh đặt mục tiêu tiếp tục rà soát toàn diện hệ thống đê điều, hồ đập, trạm bơm; xác định các điểm xung yếu để ưu tiên đầu tư. Tỉnh cũng thúc đẩy hợp tác với bộ, ngành trung ương, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ để phát triển hệ thống quan trắc, mô phỏng-dự báo-cảnh báo sớm liên hồ chứa và hệ thống tiêu úng.

Bên cạnh đó, tỉnh hướng tới xây dựng mạng lưới kết nối chặt chẽ giữa nhà quản lý-nhà khoa học-doanh nghiệp-cộng đồng nhằm bảo đảm dữ liệu được chia sẻ thông suốt, thông tin cảnh báo được truyền tải nhanh chóng và người dân được tiếp cận sớm nhất các khuyến cáo cần thiết.

Diễn đàn lần này, với sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà khoa học và nhà quản lý trong lĩnh vực khí tượng thủy văn, phòng chống thiên tai, là dịp để các địa phương cùng trao đổi kinh nghiệm, đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả dự báo và cảnh báo sớm, từ đó đóng góp thiết thực vào mục tiêu giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra.

Có thể bạn quan tâm

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 01/5/2026: Không khí lạnh suy yếu, cả nước giảm mưa, miền Trung nắng đẹp, Nam Bộ còn nắng nóng cục bộ

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 01/5/2026: Không khí lạnh suy yếu, cả nước giảm mưa, miền Trung nắng đẹp, Nam Bộ còn nắng nóng cục bộ

Trong đêm nay và ngày mai, khối không khí lạnh đang suy yếu dần, Bắc Bộ và miền Trung duy trì trạng thái khô ráo vào ban ngày, thuận lợi cho các hoạt động ngoài trời; trong khi Nam Bộ vẫn có khả năng xuất hiện mưa dông cục bộ về chiều tối.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 30/4/2026: Ngày nghỉ lễ thời tiết thuận lợi: Bắc Bộ mát mẻ, miền Trung nắng đẹp

[Video] Dự báo thời tiết ngày 30/4/2026: Ngày nghỉ lễ thời tiết thuận lợi: Bắc Bộ mát mẻ, miền Trung nắng đẹp

Trong ngày nghỉ lễ 30/4 hôm nay, thời tiết trên cả nước thuận lợi cho các hoạt động vui chơi, du lịch và di chuyển. Bắc Bộ duy trì trạng thái mát mẻ, ít mưa nhờ ảnh hưởng của không khí lạnh; miền Trung trời đẹp, biển êm; trong khi Nam Bộ tiếp tục nắng nóng ban ngày nhưng cần lưu ý khả năng xuất hiện mưa dông về chiều tối.

Du khách lên đảo Cô Tô được hướng dẫn sử dụng túi đựng thân thiện với môi trường thay cho túi nilon và túi nhựa. (Ảnh: QUANG THỌ)

Giải pháp giảm rác thải nhựa trong du lịch

Tình trạng xả rác thải nhựa trong du lịch đang tạo sức ép ngày càng lớn đối với nhiều địa phương. Nếu không sớm khắc phục, áp lực bảo vệ môi trường tiếp tục gia tăng, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng điểm đến và tính bền vững của ngành du lịch.

Các nhà thầu xuyên đêm thi công các công trình chống ngập tại Hà Nội.

Tăng tốc hoàn thành các dự án chống ngập

Chỉ còn vài ngày nữa là đến 30/4, thời hạn phải hoàn thành các hạng mục chính của các công trình, dự án chống ngập khẩn cấp trên địa bàn thành phố Hà Nội. Những ngày này, các đơn vị đang chạy đua với thời gian, thi công xuyên đêm để hoàn thành công trình đúng tiến độ, kịp thời đưa vào vận hành ngay trong mùa mưa năm 2026.

Đồng hành xanh hóa nông nghiệp: Từ giấc mơ đến hiện thực

Đồng hành xanh hóa nông nghiệp: Từ giấc mơ đến hiện thực

Từ những vùng đất từng bị xem là chai cứng, khó canh tác, các mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ sinh học đang từng bước tạo nên sự thay đổi rõ rệt. Không chỉ giúp giảm chi phí, tăng năng suất và nâng cao giá trị nông sản, những vườn chanh leo, dâu tây, cà chua… còn mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp xanh, bền vững.

(Ảnh: THÀNH ĐẠT)

Khu vực Nam Bộ nắng nóng gay gắt tới hết tháng 4

Ngày 27/4, ở khu vực Nam Bộ có nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt với nhiệt độ cao nhất ngày phổ biến 35-37 độ C. Cơ quan khí tượng dự báo, ngày 28-29/4 tới, khu vực Nam Bộ tiếp tục duy trì nắng nóng gay gắt và tình hình nắng nóng tại đây có khả năng kéo dài đến khoảng ngày 30/4.

(Ảnh minh họa: THÀNH ĐẠT)

Từ chiều tối 28/4, khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ có mưa to đến rất to, trời chuyển mát

Dự báo, do ảnh hưởng không khí lạnh, từ chiều tối 28/4, khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ có mưa dông, cục bộ có nơi mưa to đến rất to, trời chuyển mát. Tàu thuyền trên biển khu vực phía bắc vịnh Bắc Bộ và vùng biển phía bắc khu vực bắc Biển Đông đề phòng gió mạnh cấp 5-6, giật cấp 7, biển động, sóng biển cao 1,5-2,5m.

Mỏ than Khánh Hòa, tỉnh Thái Nguyên. (Ảnh NGỌC LINH)

Bài 2: Xử lý đồng bộ các điểm nghẽn

Sau bước chuyển về thể chế, điều cần thiết là tiếp tục tháo gỡ những vướng mắc trong tổ chức thực hiện. Từ mặt bằng, thủ tục, nhân lực đến cơ chế tài chính và chế tài xử lý, nhiều điểm nghẽn vẫn cần được xử lý đồng bộ để nguồn lực khoáng sản được khai thác hiệu quả, minh bạch và bền vững.

Các bạn học sinh thích thú khi được trực tiếp trải nghiệm “Trạm Nghe chim kể chuyện” ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Độc đáo “Trạm Nghe chim kể chuyện”

Trong khuôn khổ Lễ hội “Sắc Sưa Hương Trà - Đà Nẵng 2026”, sáng 26/4, Ủy ban nhân dân phường Hương Trà, thành phố Đà Nẵng tổ chức lễ khánh thành “Trạm Nghe chim kể chuyện”. Đây là một hoạt động ý nghĩa, giàu tính nhân văn và gắn kết cộng đồng.

Hoạt động khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường tại Tuyên Quang. (Ảnh: KHÁNH TOÀN)

Quản lý, khai thác bền vững nguồn lực khoáng sản

Những đổi mới trong pháp luật về địa chất và khoáng sản đang tạo điều kiện cho khai thác, sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, nhất là đáp ứng nhu cầu vật liệu cho xây dựng hạ tầng. Tuy nhiên, để nguồn lực này phát huy hiệu quả, vẫn cần tiếp tục tháo gỡ vướng mắc, quản lý chặt và khai thác bền vững.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 26/4/2026: Bắc Bộ có mưa dông trở lại, Trung Bộ giảm mưa, ngày có nắng, nhiệt độ tăng dần

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 26/4/2026: Bắc Bộ có mưa dông trở lại, Trung Bộ giảm mưa, ngày có nắng, nhiệt độ tăng dần

Thời tiết trên cả nước có xu hướng ổn định hơn ở nhiều khu vực, mưa giảm dần và nắng xuất hiện trở lại. Tuy nhiên, vùng núi Tây Bắc vẫn cần đề phòng mưa dông kèm các hiện tượng thời tiết cực đoan, trong khi khu vực Nam Bộ và Cao nguyên Trung Bộ bắt đầu xuất hiện nắng nóng cục bộ vào ban ngày.