Với quan điểm không chạy theo mục tiêu giảm số lượng trường học một cách cơ học, tỉnh đặt trọng tâm vào việc tổ chức lại mạng lưới phù hợp quy mô dân số, điều kiện địa lý, nhu cầu học tập, cơ sở vật chất và đội ngũ, qua đó nâng cao hiệu quả quản trị, sử dụng nguồn lực và tạo thuận lợi cho học sinh.
Không giảm cơ học
Trước khi sắp xếp, tỉnh có 1.063 cơ sở giáo dục công lập, gồm 354 trường mầm non; 279 trường tiểu học; 240 trường trung học cơ sở; 97 trường tiểu học và trung học cơ sở; 47 trường trung học phổ thông; 28 trường trung học cơ sở và trung học phổ thông; 18 trung tâm giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp-giáo dục thường xuyên.
Phương án sắp xếp các cơ sở giáo dục của tỉnh được thực hiện theo hai mô hình: Trường một cấp học quy mô lớn có các phân hiệu, điểm trường; trường phổ thông nhiều cấp học quy mô lớn, gồm điểm trường chính cùng các phân hiệu, điểm trường tại nhiều địa điểm khác nhau.
Theo đồng chí Đỗ Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Tuyên Quang, quan điểm của tỉnh là không đặt nặng việc giảm số lượng trường học một cách cơ học. Việc tổ chức lại mạng lưới cơ sở giáo dục được thực hiện trên cơ sở quy mô dân số, phân bố dân cư, điều kiện địa lý, nhu cầu học tập, cơ sở vật chất và đội ngũ nhà giáo.
Theo đó, tại khu vực đô thị, tỉnh định hướng hình thành các trường có quy mô lớn, khai thác hiệu quả hơn cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên. Đối với các xã vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, biên giới, việc sắp xếp được thực hiện linh hoạt, phù hợp điều kiện thực tế, bảo đảm không làm ảnh hưởng đến việc học tập của học sinh.
Xã Linh Hồ mới được hình thành trên cơ sở sáp nhập ba xã Linh Hồ, Trung Thành, Ngọc Linh. Toàn xã có 10 cơ sở giáo dục công lập, gồm ba trường mầm non, năm trường tiểu học và hai trường trung học cơ sở. Xã xây dựng phương án tổ chức lại 7 trường phổ thông và giữ nguyên 3 trường mầm non.
Cụ thể, thành lập Trường tiểu học và trung học cơ sở Trung Thành trên cơ sở sáp nhập Trường tiểu học Trung Thành và Trường trung học cơ sở Trung Thành; thành lập Trường tiểu học Linh Hồ trên cơ sở sáp nhập Trường tiểu học A Linh Hồ và Trường tiểu học B Linh Hồ; thành lập Trường tiểu học và trung học cơ sở Ngọc Linh trên cơ sở sáp nhập Trường trung học cơ sở Ngọc Linh, Trường tiểu học A Ngọc Linh và Trường tiểu học B Ngọc Linh.
Sau sắp xếp, xã có 6 cơ sở giáo dục công lập, gồm 3 trường mầm non, 1 trường tiểu học và 2 trường tiểu học và trung học cơ sở.
Ông Trần Mạnh Thắng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Linh Hồ cho biết, trên cơ sở điều kiện thực tế, phương án sắp xếp được thực hiện linh hoạt, có mô hình trường tiểu học độc lập, có mô hình trường phổ thông liên cấp. Xã vẫn bảo đảm giảm đầu mối, tạo điều kiện điều phối đội ngũ, cơ sở vật chất, nâng cao hiệu lực quản trị, thuận lợi cho công tác phổ cập, chuyển cấp và theo dõi quá trình học tập của học sinh.
“Việc xã giữ nguyên ba trường mầm non là do các trường cách xa nhau hàng chục km, trong khi đặc thù giáo dục mầm non gắn chặt với nhu cầu chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ nhỏ, khoảng cách đi lại và điều kiện tổ chức bán trú nên cần giữ nguyên để bảo đảm sự ổn định, hạn chế xáo trộn, duy trì các tiêu chí trường chuẩn quốc gia”, ông Trần Mạnh Thắng nhấn mạnh.
Cùng với Linh Hồ, các địa phương trên địa bàn tỉnh cũng đã hoàn thành phương án sắp xếp. Sau sắp xếp, cấp mầm non còn 175 trường, giảm 50,6%; cấp tiểu học còn 93 trường, giảm 66,7%; trung học cơ sở còn 72 trường, giảm 70%; hệ thống giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp được tổ chức lại từ 18 xuống còn 6 cơ sở, giảm 66,7%.
Cùng với việc giảm số trường, mô hình trường liên cấp được mở rộng, góp phần khai thác hiệu quả hơn cơ sở vật chất, đội ngũ, đồng thời tạo sự liên thông trong quản trị nhà trường.
Riêng cấp trung học phổ thông cơ bản được giữ ổn định, sau sắp xếp còn 40 trường, giảm 14,9%. Nguyên nhân là hiện tỷ lệ huy động học sinh trong độ tuổi vào học trung học phổ thông tại tỉnh mới đạt khoảng 64,5%. Vì vậy, thay vì thu hẹp mạnh mạng lưới, tỉnh định hướng duy trì các trường ở những địa bàn cần thiết, sắp xếp một số trường quy mô nhỏ, đồng thời nghiên cứu thành lập các phân hiệu trung học phổ thông tại những nơi đông dân cư, còn dư địa tăng tỷ lệ học sinh đến trường.
Tinh gọn bộ máy
Cùng với việc tổ chức lại mạng lưới trường học, tỉnh Tuyên Quang xác định tinh gọn bộ máy quản lý, sử dụng hiệu quả đội ngũ là một trong những nhiệm vụ quan trọng của quá trình sắp xếp.
Tỉnh có 2.652 cán bộ quản lý và 28.498 giáo viên. So với biên chế được giao, ngành còn thiếu 1.339 cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, trong đó thiếu 1.070 giáo viên. Nếu so với định mức của Bộ Giáo dục và Đào tạo, số cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên còn thiếu lên tới 5.623 người, trong đó thiếu 3.741 giáo viên.
Do đó, việc sắp xếp, tinh gọn cơ sở giáo dục có ý nghĩa quan trọng trong phân bổ lại nguồn nhân lực giữa nơi thừa và nơi thiếu. Các địa phương xác định ưu tiên điều hòa giáo viên đến các cơ sở còn thiếu; sử dụng linh hoạt các hình thức điều động, biệt phái, dạy liên trường giữa các phân hiệu, điểm trường và các cơ sở giáo dục trên cùng địa bàn.
Đối với cán bộ quản lý, việc sáp nhập các trường dẫn đến thay đổi cơ cấu lãnh đạo. Vì vậy, tỉnh định hướng giảm đầu mối quản lý nhưng không làm giảm nguồn lực trực tiếp. Các trường có phân hiệu có thể bố trí một phó hiệu trưởng phụ trách phân hiệu; trường chính bố trí theo định mức, sau đó tiếp tục đánh giá, điều chỉnh trên cơ sở hiệu quả vận hành thực tế. Việc lựa chọn hiệu trưởng, phó hiệu trưởng cũng được các địa phương đặc biệt chú trọng.
Phường Minh Xuân có 22 trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở. Sau khi thực hiện phương án sắp xếp, phường còn 9 trường. Cùng với sắp xếp đơn vị trường học, địa phương cũng thực hiện phương án sắp xếp, bố trí cán bộ quản lý.
Ông Vũ Xuân Quỳnh, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Minh Xuân cho biết, việc lựa chọn cán bộ quản lý được thực hiện dân chủ, khách quan. Trước khi triển khai phương án sắp xếp đội ngũ cán bộ quản lý, phường đã họp với lãnh đạo các trường để tuyên truyền, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của từng người. Khi triển khai phương án, phường thực hiện sắp xếp, lựa chọn theo các tiêu chí về phẩm chất, trình độ, năng lực quản trị, kinh nghiệm, uy tín, khả năng tổ chức nhà trường.
Theo đó, trước khi sắp xếp, phường Minh Xuân có 49 cán bộ quản lý, trong đó có 22 hiệu trưởng, 27 phó hiệu trưởng; sau sắp xếp, phường còn 32 cán bộ quản lý, dôi dư 17 cán bộ so với trước khi sắp xếp. Sau khi công bố thành lập trường và đội ngũ cán bộ quản lý, đến nay đội ngũ cán bộ, giáo viên trên địa bàn phường yên tâm công tác.
Hiện nay, các địa phương tại tỉnh Tuyên Quang đang triển khai phương án sắp xếp cơ sở giáo dục, công bố thành lập các trường và công bố công tác nhân sự. Do chủ động trong công tác tuyên truyền, vận động, đội ngũ cán bộ lãnh đạo, giáo viên trên địa bàn đã xác định tư tưởng. Nhiều trường hợp cán bộ quản lý tự viết đơn xin nghỉ hoặc xin không giữ cương vị lãnh đạo nhằm tạo điều kiện cho việc lựa chọn nhân sự chủ chốt của các trường.
Cũng tại phường Minh Xuân, một số cán bộ quản lý sau khi được tuyên truyền và đối chiếu các tiêu chí đã có nguyện vọng hoặc viết đơn xin thôi giữ vị trí lãnh đạo cao nhất, tạo điều kiện để phường thực hiện phương án bố trí, sắp xếp cán bộ quản lý.
Điển hình là trường hợp cô giáo Nghiên Lan Thanh, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Trung Môn. Là nhà giáo có nhiều thành tích trong công tác giảng dạy và quản lý, đến nay cô Thanh đã có 36 năm công tác trong ngành giáo dục. Trong quá trình công tác, cô nhiều năm đạt danh hiệu chiến sĩ thi đua cơ sở, chiến sĩ thi đua cấp tỉnh và nhận được nhiều bằng khen của tỉnh và Bộ Giáo dục và Đào tạo; năm 2023, cô được phong tặng danh hiệu Nhà giáo Ưu tú.
Cô giáo Nghiên Lan Thanh cho biết, đối chiếu với các tiêu chuẩn về phẩm chất chính trị, trình độ chuyên môn, năng lực, uy tín của cá nhân và người thân trong gia đình, cô có đủ tiêu chuẩn để được bổ nhiệm vào vị trí hiệu trưởng sau sắp xếp. Tuy nhiên, do thời gian công tác còn ít, cô viết đơn đề nghị xã bố trí giữ chức vụ phó hiệu trưởng, tạo điều kiện cho công tác sắp xếp của phường và nhất là tạo điều kiện cho thế hệ trẻ.
Một trong những yêu cầu tỉnh đặt ra đối với các địa phương và ngành giáo dục là không để việc sắp xếp làm gián đoạn hoạt động dạy học. Hồ sơ, tài sản, cơ sở vật chất, học sinh và đội ngũ phải được bàn giao, tiếp nhận theo nguyên tắc ổn định. Các phân hiệu, điểm trường tiếp tục được duy trì khi còn nhu cầu thực tế, qua đó hạn chế tối đa việc học sinh phải đi xa hơn để đến trường.
Tỉnh cũng định hướng xây dựng hệ thống dữ liệu thống nhất về học sinh, đội ngũ, tài chính, tài sản và cơ sở vật chất; tăng cường họp, sinh hoạt chuyên môn trực tuyến; xây dựng bảng điều hành số để người đứng đầu có thể theo dõi quy mô học sinh, chuyên cần, tiến độ chương trình, chất lượng giáo dục và tình hình đội ngũ tại từng phân hiệu.
Tỉnh Tuyên Quang đặt mục tiêu hoàn tất toàn bộ việc sắp xếp trước ngày 30/8/2026.
