Trao truyền, bồi đắp và sáng tạo âm nhạc dân tộc trong đời sống đương đại

Tôn vinh và lan tỏa nét độc đáo của từng âm sắc Việt

Cuộc thi hướng tới xây dựng một không gian nghệ thuật nơi mỗi âm sắc truyền thống được trân trọng, mỗi vùng văn hóa được hiện diện và mỗi tài năng có cơ hội khẳng định mình. Để rồi từ đó, những giá trị bền vững của âm nhạc dân tộc Việt Nam tiếp tục được trao truyền, bồi đắp và sáng tạo trong đời sống văn hóa hôm nay.

Theo Cục Nghệ thuật biểu diễn, Cuộc thi Độc tấu và hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc 2026 được tổ chức nhằm tôn vinh những âm sắc đặc trưng của các vùng, miền và cộng đồng dân tộc Việt Nam. Qua đó, tạo không gian gặp gỡ cho nghệ sĩ, đơn vị nghệ thuật và cơ sở đào tạo trên cả nước. Đồng thời, mở ra cơ hội để tài năng, bản lĩnh nghề nghiệp và sức sáng tạo của những người biểu diễn nhạc cụ dân tộc được khẳng định trên sân khấu chuyên nghiệp.

Dự kiến, cuộc thi sẽ diễn ra vào cuối tháng 10, đầu tháng 11/2026 tại Lâm Đồng và Thái Nguyên. Chương trình quy tụ khoảng 33 đơn vị nghệ thuật với 150 tiết mục và gần 800 nghệ sĩ, diễn viên tham gia, mở ra một không gian trình diễn chuyên nghiệp, nơi những thanh âm đặc trưng của ba miền bắc, trung, nam cùng hội tụ và tỏa sáng.

Với quy mô chuyên nghiệp, diễn ra trên toàn quốc, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch giao Cục Nghệ thuật biểu diễn chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị và địa phương liên quan tổ chức cuộc thi này.

Cục trưởng Nghệ thuật biểu diễn Nguyễn Xuân Bắc chia sẻ: "Văn hóa truyền thống, nghệ thuật truyền thống, nhạc cụ truyền thống có sức sống lâu bền. Nhiều người vẫn nói về nguy cơ những loại hình ấy có thể bị mai một, nhưng không, nhìn vào số lượng đăng ký tham dự cuộc thi thì chúng ta thấy rõ rằng, ngọn lửa văn hóa truyền thống vẫn đang âm ỉ cháy trong tim trong mỗi nghệ sĩ, mỗi nhạc công, mỗi diễn viên theo đuổi nghệ thuật truyền thống".

Với số lượng đông đảo đơn vị nghệ thuật trên cả nước tham gia, cuộc thi được tổ chức làm hai đợt. Đợt 1 diễn ra từ ngày 24-30/10 tại Nhà hát Triển lãm và văn hóa nghệ thuật tỉnh Lâm Đồng với 17 đơn vị nghệ thuật tham gia. Đợt 2 diễn ra từ ngày 6-12/11 tại Nhà hát Ca múa nhạc quốc gia Việt Nam chi nhánh Thái Nguyên, Sân khấu Trung tâm Nghệ thuật Việt Bắc với 16 đơn vị nghệ thuật tham gia.

Cuộc thi nhằm tôn vinh và quảng bá các giá trị âm nhạc dân gian, truyền thống, đề cao giá trị độc đáo của âm nhạc dân tộc Việt Nam. Thông qua các tiết mục độc tấu và hòa tấu, giới thiệu rộng rãi sự phong phú, đa dạng các nhạc cụ và loại hình biểu diễn âm nhạc truyền thống đến với công chúng.

Văn hóa truyền thống, nghệ thuật truyền thống, nhạc cụ truyền thống có sức sống lâu bền. Nhiều người vẫn nói về nguy cơ những loại hình ấy có thể bị mai một, nhưng không, nhìn vào số lượng đăng ký tham dự cuộc thi thì chúng ta thấy rõ rằng, ngọn lửa văn hóa truyền thống vẫn đang âm ỉ cháy trong tim trong mỗi nghệ sĩ, mỗi nhạc công, mỗi diễn viên theo đuổi nghệ thuật truyền thống.

Cục trưởng Nghệ thuật biểu diễn Nguyễn Xuân Bắc

Mỗi đơn vị tham dự mang theo một sắc thái nghệ thuật, một phương pháp đào tạo và cách thức thực hành di sản riêng. Khi cùng hiện diện trên một sân khấu chuyên nghiệp, những khác biệt ấy góp phần tạo nên bức tranh âm nhạc Việt Nam thống nhất trong đa dạng.

Nếu như các đơn vị phía bắc mang đến những chương trình gắn với không gian âm nhạc của vùng trung du, miền núi, đồng bằng Bắc Bộ và các loại hình sân khấu truyền thống thì miền trung và Tây Nguyên lại đóng góp những âm sắc cung đình, tuồng, ca kịch, dân ca cùng hệ thống nhạc cụ giàu bản sắc. Trong khi đó, các đơn vị phía nam đem tới không gian cải lương, đờn ca tài tử, âm nhạc Khmer và những sáng tạo hòa tấu mang hơi thở đời sống đương đại.

Sự hiện diện đông đảo của các đơn vị nghệ thuật ba miền không chỉ cho thấy sức hút và uy tín của một cuộc thi chuyên nghiệp toàn quốc. Điều đó còn phản ánh sự quan tâm ngày càng rõ nét của các địa phương đối với việc bảo tồn, kế thừa và phát huy giá trị âm nhạc truyền thống.

Mở ra sân chơi chuyên nghiệp dành cho tài năng âm nhạc truyền thống

Tinh thần "Âm sắc Việt-hội tụ-tỏa sáng" được thể hiện trước hết qua chính sự đa dạng của các loại hình nghệ thuật, nhạc cụ, tác phẩm và phong cách biểu diễn. Nếu âm sắc Việt là sự kết tinh của bản sắc vùng miền, thì hội tụ là cuộc gặp gỡ giữa những người đang trực tiếp thực hành, giảng dạy và sáng tạo âm nhạc truyền thống. Từ cuộc gặp gỡ ấy, tài năng và khát vọng sáng tạo có thêm cơ hội tỏa sáng.

Cuộc thi góp phần phát hiện và khuyến khích những tài năng nghệ thuật, đồng thời tạo động lực để đội ngũ nghệ sĩ tiếp tục nghiên cứu, thử nghiệm những phương thức biểu đạt mới. Đây cũng là cơ hội để nghệ sĩ, giảng viên, học viên, sinh viên và các đơn vị nghệ thuật quan sát, trao đổi kinh nghiệm, từ đó nâng cao chất lượng các chương trình âm nhạc dân tộc.

Thông qua các phần thi độc tấu và hòa tấu, các nghệ sĩ có cơ hội giới thiệu kỹ thuật biểu diễn, khả năng làm chủ nhạc cụ và tư duy sáng tạo trên nền tảng giá trị truyền thống.

Ở phần độc tấu, nghệ sĩ không chỉ đứng trước yêu cầu thể hiện kỹ thuật cá nhân mà còn phải chuyển tải được sắc thái, đặc trưng và tinh thần của tác phẩm. Với hòa tấu, thử thách nằm ở khả năng kết nối các nhạc cụ, tổ chức âm thanh, xử lý tác phẩm và phối hợp giữa các thành viên trong nhóm hoặc dàn nhạc.

Không chỉ hướng đến những giải thưởng, cuộc thi còn đặt ra yêu cầu bảo đảm tính kế thừa và phát triển. Những nghệ sĩ trẻ có cơ hội được thử sức trong môi trường chuyên môn nghiêm túc, trong khi các nghệ sĩ nhiều kinh nghiệm tiếp tục giữ vai trò truyền nghề, định hướng thẩm mỹ và tạo động lực cho thế hệ kế cận.

Nội dung Cuộc thi Độc tấu và hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc 2026 được chia thành 4 bảng. Bảng 1 là nội dung độc tấu dành cho các đơn vị kịch hát dân tộc. Bảng 2 là nội dung hòa tấu dành cho các đơn vị kịch hát dân tộc. Bảng 3 là nội dung độc tấu dành cho các đơn vị ca, múa, nhạc và cơ sở đào tạo nghệ thuật chuyên nghiệp. Bảng 4 là nội dung hòa tấu dành cho các đơn vị ca, múa, nhạc và cơ sở đào tạo nghệ thuật chuyên nghiệp.

Các chương trình dự thi khai thác bài bản cổ nhạc, làn điệu trong các loại hình kịch hát dân tộc, dân ca truyền thống, tác phẩm cải biên, chỉnh lý, phát triển hoặc sáng tác mới trên cơ sở phong cách âm nhạc dân tộc. Các tác phẩm được trình diễn trực tiếp bằng nhạc cụ dân tộc.

Đối với nội dung độc tấu, mỗi thí sinh trình diễn hai tác phẩm, với tổng thời lượng từ 8-14 phút. Ở nội dung hòa tấu, mỗi nhóm hoặc dàn nhạc trình diễn ba tác phẩm, tổng thời lượng từ 12-21 phút.

Một số bảng thi cho phép sử dụng tác phẩm âm nhạc nước ngoài được chuyển soạn, phối khí cho nhạc cụ dân tộc Việt Nam. Quy định này góp phần mở rộng khả năng đối thoại giữa truyền thống âm nhạc Việt Nam với tinh hoa âm nhạc thế giới, đồng thời thử thách năng lực chuyển soạn, phối khí và khai thác tính năng của nhạc cụ dân tộc.

Cấu trúc bốn bảng thi vừa bảo đảm đặc trưng của âm nhạc trong các loại hình kịch hát dân tộc, vừa mở ra không gian cho các đơn vị ca, múa, nhạc và cơ sở đào tạo thể hiện những tìm tòi mới. Nhạc cụ dân tộc qua đó không chỉ được nhìn nhận như di sản cần bảo vệ, mà còn cho thấy khả năng tham gia tích cực vào đời sống nghệ thuật hiện đại.

Đón xem cuộc thi, công chúng có cơ hội thưởng thức những chương trình độc tấu, hòa tấu được đầu tư nghiêm túc. Bên cạnh đó, khám phá sự đa dạng về cấu tạo, âm sắc, kỹ thuật và không gian văn hóa của các nhạc cụ truyền thống Việt Nam.