Bé L.V (14 tuổi, Nghệ An) mắc bệnh tim bẩm sinh phức tạp - Tứ chứng Fallot, đã được phẫu thuật sửa chữa toàn bộ khi 1,5 tuổi. Sau phẫu thuật, trẻ phát triển ổn định, sinh hoạt bình thường và được theo dõi định kỳ. Thời gian gần đây, trẻ đau ngực, khó thở, mệt mỏi và từng bị ngất. Kết quả siêu âm tim và chụp cộng hưởng từ (MRI) cho thấy, trẻ hở nặng van động mạch phổi, gây trào ngược máu về tâm thất phải.
Hở van động mạch phổi là diễn tiến tự nhiên ở khoảng 40-60% trẻ sửa chữa tứ chứng Fallot sau 10-20 năm. Theo thời gian, van động mạch phối vốn đã bất thường có xu hướng hở dần, dẫn đến giãn và suy giảm chức năng thất phải. Bệnh nhi cần được thay van động mạch phổi để cải thiện tình trạng suy tim, hạn chế nguy cơ rối loạn nhịp và đột tử.
Các bác sĩ hội chẩn, đặt ra 2 phương án phẫu thuật. Đầu tiên là phương án phẫu thuật tim mở để đặt van hoặc thay van qua da. Phẫu thuật tim mở là phương pháp kinh điển, chi phí thấp hơn nhưng là một cuộc đại phẫu cần cưa xương ức, dừng tim tạm thời,…xẻ động mạch phổi để đặt van động mạch phổi mới. Việc bóc tách lại mô sẹo của lần mổ tim trước cũng làm tăng nguy cơ chảy máu, biến chứng và kéo dài thời gian hồi phục.
Phương án thứ hai được đặt ra là thay van động mạch phổi qua da giúp bệnh nhi không trải qua một cuộc phẫu thuật nguy hiểm. Van tim nhân tạo được gắn trên khung kim loại, thu gọn trong ống thông và đưa vào cơ thể qua một mạch máu lớn ở đùi, di chuyển đến vị trí van bị hở, đẩy van nhân tạo ra khỏi ống thông. Sau đó, van nhân tạo bung ra và hoạt động như van tim bình thường.
Tuy nhiên, Tiến sĩ, bác sĩ Cao Việt Tùng, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết, ca bệnh này vẫn tiềm ẩn nguy cơ cao khi động mạch vành trái của trẻ nằm rất gần động mạch phổi. Nguy cơ lớn nhất là van nhân tạo có thể chèn ép động mạch vành sau khi triển khai, gây thiếu máu cơ tim cấp, khiến trẻ có thể gặp nguy hiểm ngay trong quá trình can thiệp.
Để bảo đảm an toàn, ê-kíp đã hội chẩn cùng các chuyên gia Hàn Quốc đến từ Đại học Quốc gia Seoul và tổ chức Children’s Heartlink. Đồng thời, các bác sĩ ứng dụng công nghệ thực tế ảo (Virtual Reality) từ dữ liệu phim chụp cắt lớp vi tính (CT) đa dãy để dựng mô hình 3D của tâm thất phải và động mạch phổi. Mô hình 3D cho phép xoay 360 độ, đánh giá chính xác hình thái giải phẫu, từ đó xác định được vị trí an toàn để đặt van và kích thước van phù hợp với trẻ.
Ca can thiệp kéo dài khoảng 2 giờ. Van động mạch phổi được đưa qua tĩnh mạch đùi, dưới hướng dẫn của hệ thống chụp mạch số hóa xóa nền (DSA) kết hợp công nghệ Roadmapping (bản đồ đường đi), van được đặt chính xác, bung ra và hoạt động ngay lập tức như van tim tự nhiên, không gây chèn ép động mạch vành.
Khoảng 30 phút sau, bệnh nhi đã tỉnh, được cai máy thở và rút ống nội khí quản. Hiện tại, trẻ ổn định, không còn khó thở, tức ngực. Siêu âm tim cho thấy van hoạt động tốt, không ghi nhận biến chứng chèn ép động mạch vành.
Chỉ sau 2 giờ can thiệp, đã được các bác sĩ Bệnh viện Nhi Trung ương thay van động mạch phổi qua da thành công. Khoảng 30 phút sau, trẻ tỉnh táo, được cai máy thở, không phải trải qua cuộc phẫu thuật tim mở với đường cưa xương ức lần thứ hai.
Chỉ sau ít ngày thay van động mạch phổi qua da, bé L.V đã có thể sinh hoạt bình thường, không còn triệu chứng khó thở, mệt mỏi.
Thay van động mạch phổi qua da là xu hướng điều trị hiện đại, giúp giảm gánh nặng phẫu thuật lặp lại cho bệnh nhi sau phẫu thuật sửa chữa toàn bộ Tứ chứng Fallot. Thành công của ca can thiệp không chỉ mang lại kết quả tốt cho riêng bệnh nhi, mà còn cho thấy hiệu quả của việc kết hợp giữa kinh nghiệm lâm sàng, hội chẩn quốc tế và công nghệ hình ảnh tiên tiến trong cá thể hóa điều trị.
Với những bệnh nhi đã từng trải qua phẫu thuật tim từ nhỏ, đây là hướng đi giúp giảm tổn thương, rút ngắn thời gian hồi phục và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Tứ chứng Fallot là dị tật tim bẩm sinh phức tạp, bao gồm 4 bất thường ở cấu trúc tim, thường được gọi là “tim bẩm sinh tím”. Đây là nhóm bệnh đặc trưng bởi việc máu thiếu oxy nuôi cơ thể, khiến trẻ luôn ở trong tình trạng tím tái, mệt mỏi, chậm phát triển. Trẻ cần được phẫu thuật kịp thời để tránh các biến chứng tim mạch hoặc tử vong do cơn tím thiếu oxy cấp. Mỗi năm, Bệnh viện Nhi Trung ương phẫu thuật thành công cho khoảng 100 trẻ mắc Tứ chứng Fallot.
Tuy nhiên, ngay cả sau khi được phẫu thuật sửa chữa toàn bộ tứ chứng Fallot, trẻ vẫn có thể phải đối mặt với những diễn tiến sau đó, như: hở van động mạch phổi, suy chức năng thất phải, rối loạn nhịp tim, hẹp van động mạch phổi tồn lưu hoặc lỗ thông liên thất còn tồn lưu…
