Tình trạng lãng phí và thất thoát thực phẩm

Những năm gần đây, trí tuệ nhân tạo (AI) đã chuyển từ phòng thí nghiệm sang chiến trường thực tế với tốc độ chưa từng có. Từ các hệ thống hỗ trợ ra quyết định tại Lầu Năm Góc đến máy bay không người lái (UAV) trên chiến trường Ukraine, AI đang định hình lại cách các quốc gia chuẩn bị, tiến hành và kết thúc xung đột. Đến nay, xu hướng này không còn là dự báo mà đã trở thành hiện thực đang diễn ra, buộc giới lãnh đạo quân sự, chuyên gia và cộng đồng quốc tế phải đối mặt những câu hỏi sâu sắc về bản chất của chiến tranh trong kỷ nguyên máy móc thông minh.

Trong những ngày cuối tháng 9, đầu tháng 10 vừa qua, Kaliningrad - vùng lãnh thổ tách biệt của Nga nằm kẹp giữa Ba Lan và Litva - một lần nữa trở thành tâm điểm của căng thẳng giữa Nga và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Nga đã gửi công hàm ngoại giao tới khối quân sự phương Tây, cảnh báo sẵn sàng sử dụng “toàn bộ kho vũ khí”, bao gồm cả vũ khí hạt nhân, nếu các nước NATO cố gắng cô lập hoặc phong tỏa vùng đất này.

Ngày 1/10/2026, một tên lửa Falcon 9 của SpaceX đã phóng từ căn cứ không quân Vandenberg (bang California, Mỹ), mang theo vệ tinh thử nghiệm của Google mang tên Dự án Suncatcher. Đây không phải là vệ tinh thông thường, khi bên trong chứa bốn bộ xử lý Tensor Processing Unit (TPU) - chip chuyên dụng do Google thiết kế cho các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI). Nhiệm vụ của nó là kiểm tra liệu phần cứng AI có thể sống sót qua lực phóng cực mạnh, chịu đựng bức xạ không gian và hoạt động trong môi trường chân không khắc nghiệt hay không.

Ngày 1/10 hằng năm, cộng đồng quốc tế kỷ niệm Ngày Quốc tế Người cao tuổi. Năm 2026, chủ đề được LHQ chọn là “Thời đại trường thọ: Tư duy lại các hệ thống cho cuộc sống dài hơn”. Đây không chỉ là lời kêu gọi mang tính biểu tượng mà phản ánh một thực tế đang định hình lại cấu trúc kinh tế-xã hội và chính trị toàn cầu: Nhân loại đang sống lâu hơn bao giờ hết, trong khi tỷ lệ sinh tiếp tục giảm mạnh ở hầu hết các khu vực.

Pin lithium-ion đã trở thành “xương sống” của cuộc chuyển đổi năng lượng toàn cầu. Từ xe điện, hệ thống lưu trữ năng lượng tái tạo đến thiết bị điện tử tiêu dùng, công nghệ này quyết định tốc độ giảm phát thải và mức độ an ninh năng lượng của nhiều quốc gia. Trong chuỗi giá trị phức tạp ấy, trải dài từ khai thác khoáng sản, tinh chế hóa chất, sản xuất vật liệu cực dương/cực âm, đến lắp ráp tế bào pin và đóng gói, Trung Quốc hiện nắm giữ vị thế thống trị gần như toàn diện.

Ngày 14/9/2026, Microsoft AI (MAI) - bộ phận phụ trách phát triển các mô hình trí tuệ nhân tạo tiên tiến của Tập đoàn công nghệ Microsoft - chính thức công bố bản dự thảo “Bộ Quy tắc ứng xử AI nhân văn” (Humanist AI Code of Conduct). Tài liệu dài 37 trang này được mô tả như “hiến pháp” định hướng hành vi của các mô hình MAI do Microsoft tự phát triển, với thông điệp xuyên suốt là “Con người quan trọng hơn AI”.

Sáng 26/8/2026, một lượng nước, bùn, đá và băng khổng lồ trên dãy Himalaya bất ngờ đổ sụp và tràn qua hành lang các sông Lhende Khola - Bhote Koshi - Trishuli ở biên giới Nepal - Trung Quốc. Dòng lũ từ núi cao xóa sổ khu dân cư, công trình biên giới, đường sá và nhà máy điện tại Rasuwa, Nuwakot, Dhading. Hình ảnh từ cửa khẩu Gyirong cho thấy con người gần như không có cơ hội thoát khỏi “sóng thần trên núi”. Quy mô tổn thất từ trận lũ thảm họa hiện còn biến động do nhiều địa bàn bị chia cắt.

Báo cáo mới của giới khoa học cho thấy, 7 trong 9 giới hạn thiết yếu cho sự sống bị vượt qua ở mức độ nghiêm trọng nhất. Kết quả này cho thấy những biến đổi đáng lo ngại của hệ thống Trái đất và đặt ra yêu cầu cấp thiết về các giải pháp ở quy mô toàn cầu.

Ngày 22/9 vừa qua, hai công ty công nghệ OpenAI và Anthropic tung ra các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) mới, được quảng bá là tốt và rẻ hơn. OpenAI đưa GPT-6 Sol và Luna ra thị trường với giá giảm khoảng một nửa so thế hệ trước, trong khi Anthropic ra mắt Claude Opus 5.5 với chi phí thấp hơn Opus 5. Cuộc đua vẫn chạy đúng quy luật, đó là thông minh hơn, nhanh hơn, rẻ hơn và nhiều người dùng hơn.

Ngày 1/9 vừa qua, lãnh đạo các nước thành viên Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) gặp nhau tại Bishkek (Kyrgyzstan) trong hội nghị cấp cao đánh dấu một phần tư thế kỷ tồn tại của SCO. Từ cơ chế gây dựng lòng tin tại những đường biên giới hậu Xô-viết, tổ chức này đã mở rộng thành không gian hợp tác Á-Âu gồm 10 quốc gia, hơn 3,4 tỷ người và khoảng một phần tư GDP toàn cầu.

Điện thoại bỏ quên trong ngăn kéo, máy tính được thay mới hay pin mặt trời hết vòng đời đều thuộc dòng rác thải tăng nhanh nhất thế giới. Trong đó có những chất liệu như chì, thủy ngân… gây nguy hại, song cũng có đồng, vàng, coban và đất hiếm. Rác điện tử vừa là nguy cơ đối với môi trường và sức khỏe, vừa là đáp án cho bài toán an ninh nguyên liệu.

Dưới thời Tổng thống Brazil Lula da Silva, cuộc chiến bảo vệ rừng Amazon đã có những tiến bộ rõ rệt. Tốc độ phá rừng, diện tích rừng trong vùng báo động đỏ, chỉ số suy thoái rừng đều giảm mạnh. Đặc biệt, việc Hội nghị lần thứ 30 các bên tham gia Công ước khung của LHQ về biến đổi khí hậu (COP30), được tổ chức tại thành phố - Belem cửa ngõ dẫn vào Amazon - cuối năm 2025 cho thấy quyết tâm lớn từ nhân loại trong việc bảo vệ “lá phổi xanh” của địa cầu.

Trong vòng 10 ngày của năm 1951, ba hiệp ước đặt nền móng cho kiến trúc đồng minh của Mỹ tại Thái Bình Dương: Hiệp ước Phòng thủ chung Mỹ-Philippines ngày 30/8, Hiệp ước An ninh Australia-New Zealand-Mỹ (ANZUS) ngày 1/9 và Hiệp ước an ninh Mỹ-Nhật Bản ngày 8/9. Hơn 75 năm sau, “chiếc bánh xe” với Mỹ ở trục và các đồng minh ở những nan hoa riêng biệt đan thành mạng lưới nhiều tầng.

Các nhà hoạch định chính sách, nhà khoa học, doanh nghiệp và tổ chức xã hội toàn cầu đã gặp nhau tại Stockholm (Thụy Điển) và trên nền tảng trực tuyến trong Tuần lễ Nước thế giới. Chủ đề “Nước cho con người và tiến bộ” được lựa chọn vào thời điểm nước không còn chỉ là câu chuyện môi trường.

Trong vòng chưa đầy một thế hệ, Thái Lan đi từ thành công nổi bật về kiểm soát mức sinh đến tình trạng số trẻ chào đời thấp nhất sau gần 75 năm. “Làn sóng bạc” không chỉ làm tăng chi phí y tế, hưu trí, mà còn thu hẹp lực lượng lao động, thay đổi cấu trúc gia đình, buộc nền kinh tế tìm động cơ tăng trưởng mới.

Được xây dựng hơn 400 năm trước, Nhà thờ Hồi giáo Sultan Ahmed ở Istanbul, hay được biết tới dưới cái tên “Thánh đường xanh”, là một trong những nhà thờ Hồi giáo nổi tiếng nhất thế giới, đỉnh cao của tôn giáo, kiến trúc và văn hóa thời Ottoman. Nơi đây được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa LHQ (UNESCO) công nhận là Di sản thế giới. Nhà thờ Hồi giáo Sultan Ahmed được xem là một trong số ít công trình đạo Hồi từng được Giáo hoàng tới thăm.

Tác phẩm điện ảnh huyền thoại “Danh sách Schindler” (Schindler's List) là một câu chuyện có thật, kể về doanh nhân Oskar Schindler - người vừa là một thành viên đảng Quốc xã (NSDAP) của Đức Quốc xã, đồng thời là ân nhân của hơn 1.200 người Do Thái. Cuộc đời đầy thăng trầm và thành tựu nhân đạo vĩ đại của ông đã được vinh danh bởi nhiều nước và tổ chức quốc tế khác nhau.

Trong kỷ nguyên số, sức mạnh của một quốc gia không chỉ được đo bằng quân đội, tiềm lực kinh tế hay khả năng kiểm soát lãnh thổ, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng duy trì hoạt động của xã hội trước những “cú đánh vô hình” trên không gian mạng. Estonia là một trong những quốc gia sớm nhận ra thực tế ấy. Cuộc tấn công mạng quy mô lớn vào mùa xuân năm 2007 đã biến quốc gia Baltic nhỏ bé này thành một “phòng thí nghiệm thực tế” về an ninh mạng, đồng thời mở đầu cho quá trình hình thành một mô hình phòng thủ mạng toàn xã hội.

Trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra với tốc độ thuộc nhóm nhanh nhất thế giới, Singapore không lựa chọn cách ứng phó theo hướng mở rộng phúc lợi đơn thuần. Thay vào đó, đảo quốc này từng bước chuyển đổi tư duy, coi người cao tuổi là nguồn lực phát triển và “nền kinh tế bạc” là một động lực tăng trưởng mới.

Châu Âu đang hướng tới một mùa đông với bài toán năng lượng khó hơn nhiều so những năm trước. Các kho chứa khí đốt của Liên minh châu Âu (EU) đang ở mức thấp nhất vào thời điểm này trong 15 năm qua, trong khi nguồn cung khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu ngày càng chịu sức ép bởi cạnh tranh gia tăng và những bất ổn địa - chính trị.

Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump gắn thêm điều kiện mà thực chất là nhằm “bác” thỏa thuận hạt nhân dân sự trị giá hàng tỷ USD đạt được giữa Mỹ và Saudi Arabia, không chỉ là cú “quay xe” vào phút chót mà còn là đòn giáng mạnh vào quốc gia Hồi giáo Trung Đông này.

Trong hành trình hướng tới nền “kinh tế tuần hoàn”, thủy tinh được xem là một trong những vật liệu có nhiều tiềm năng nhất. Được sản xuất chủ yếu từ các nguyên liệu tự nhiên như cát silic, đá vôi và soda, thủy tinh không chỉ an toàn trong bảo quản thực phẩm mà còn có thể tái chế nhiều lần và gần như không bị suy giảm chất lượng. Thế nhưng trên thực tế, mỗi năm thế giới vẫn có hàng triệu tấn chai lọ, kính xây dựng và kính ô-tô bị chôn lấp do hệ thống thu gom thiếu đồng bộ, chi phí vận chuyển lớn hoặc khâu phân loại chưa hiệu quả.

Mỗi mùa hè, Thủ đô New Delhi của Ấn Độ lại bước vào một vòng tuần hoàn quen thuộc nhưng đầy bất an: Nhiệt độ tăng vọt, nhu cầu tiêu thụ nước leo thang, nguồn cung suy giảm và những chiếc xe bồn chở nước trở thành hình ảnh xuất hiện dày đặc trên các tuyến phố đông đúc của thành phố hơn 30 triệu dân này.

Hộp đen Trái đất là dự án xây dựng một công trình thu thập và lưu trữ dữ liệu xuyên thời gian, một nỗ lực để bảo vệ các thông tin về Trái đất bất chấp biến đổi môi trường, thiên tai, thảm họa trong tương lai. Công trình này được khởi động từ năm 2021 và có thể khánh thành cuối năm nay tại miền nam Australia, hứa hẹn mang tới một tấm “lá chắn” mới, bảo vệ tri thức nhân loại cho tương lai.

Mùa hè năm 2026 bắt đầu được hơn một tháng nhưng một phần rộng lớn của châu Âu đã bị bao phủ bởi những đợt nắng nóng cực đoan chưa từng có. Từ bán đảo Iberia đến quần đảo Anh, từ miền nam nước Pháp tới đồng bằng bắc Italy, nhiệt độ liên tục vượt ngưỡng 40OC, thậm chí có nơi chạm hoặc vượt 44OC.

Những năm tháng gian khó ban đầu của Đảng, Tổng Bí thư Trường Chinh trực tiếp chỉ đạo, lo toan công việc in báo và các tài liệu, văn kiện Đảng. Trong đó có báo Cờ Giải Phóng (số đầu tiên ra ngày 10/10/1942) - một trong những tiền thân của Báo Nhân Dân.

Mô hình xóa đói, giảm nghèo của Thái Lan là sự kết hợp giữa phát triển kinh tế bao trùm, triết lý kinh tế tự cung tự cấp và các gói an sinh xã hội. Nhờ các chiến lược linh hoạt, quốc gia này đã giảm mạnh tỷ lệ nghèo từ 65% (1988) xuống dưới mức một con số.

Trong vài năm trở lại đây, trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh và đặc biệt là mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) trở thành tâm điểm của cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu. Nếu internet từng làm thay đổi cách con người tiếp cận thông tin, thì LLM đang tạo ra bước chuyển sâu sắc hơn khi tác động trực tiếp tới quá trình tư duy, lao động trí óc và khả năng sáng tạo của con người. Từ giáo dục, y tế, tài chính, truyền thông cho tới quản trị nhà nước, hầu như không lĩnh vực nào đứng ngoài làn sóng chuyển đổi do AI tạo ra.