Tiếp tục tháo gỡ, tạo động lực phát triển khoa học, công nghệ

Xây dựng Luật Công nghiệp công nghệ số và Luật Khoa học, Công nghệ và Ðổi mới sáng tạo bám sát thực tiễn, quán triệt sâu sắc tinh thần chỉ đạo của Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị (Nghị quyết 57) sẽ tiếp tục tháo gỡ nút thắt, tạo động lực phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.
Việc hoàn thiện khung pháp lý cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là yêu cầu cấp bách.
Việc hoàn thiện khung pháp lý cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là yêu cầu cấp bách.

Các quy định pháp luật hiện hành vẫn còn nhiều điểm chưa theo kịp tốc độ phát triển của khoa học, công nghệ, dẫn đến rào cản trong nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa các kết quả nghiên cứu.

Thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp công nghệ số

Công nghiệp công nghệ số Việt Nam hiện có tốc độ tăng trưởng doanh thu gấp đôi tốc độ tăng trưởng GDP, đóng góp khoảng 6-6,5% GDP. Ðây là lĩnh vực có thế mạnh xuất khẩu, phù hợp đặc thù và năng lực của Việt Nam.

Dự án Luật Công nghiệp công nghệ số đang được xây dựng, dự kiến trình Quốc hội khóa XV xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ 9 nhằm giải quyết những tồn tại, bất cập của Luật Công nghệ thông tin; tạo hành lang pháp lý thúc đẩy phát triển công nghiệp công nghệ số thành ngành công nghiệp nền tảng.

Việc xây dựng dự án luật đặt ra yêu cầu rất cao về chất lượng trong bối cảnh ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Triển khai Nghị quyết số 57, Nghị quyết số 193/2025/NQ-QH15 (Nghị quyết số 193) về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã đặt ra vấn đề hỗ trợ tài chính xây dựng nhà máy đầu tiên để phục vụ nghiên cứu, đào tạo và sản xuất chip bán dẫn.

Ðây được coi là những bước đi chiến lược trong quá trình thực hiện mục tiêu chuyển dịch các doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam chủ yếu từ lắp ráp, gia công sang sáng tạo, thiết kế, tích hợp, sản xuất và làm chủ công nghệ lõi.

AI là một lĩnh vực trọng yếu khác mà dự thảo luật quan tâm điều chỉnh. Xây dựng nguyên tắc thúc đẩy, quản lý nhằm hạn chế rủi ro, đồng thời tận dụng tốt những lợi ích mà AI mang lại là yêu cầu bắt buộc.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Quốc hội Nguyễn Phương Tuấn cho rằng: “Dự thảo luật phải xác định rõ đối tượng thúc đẩy phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) là xây dựng hệ thống dữ liệu và hạ tầng cơ sở thông tin; đồng thời cần quản lý theo các cấp độ.

Xem xét thúc đẩy ở mức độ rủi ro thấp nhất như trong các hoạt động gia đình. Rủi ro càng cao phải quản lý càng chặt, nhất là vấn đề liên quan đến sức khỏe, con người, quốc phòng an ninh”.

Một vấn đề đang nhận được sự quan tâm lớn là tài sản số, trong đó có tiền mã hóa. Tài sản số trong dự thảo luật mới nhất đã được tách ra thành một chương riêng và được định hình như một loại tài sản hợp pháp theo quy định của Bộ luật Dân sự, có thể giao dịch, đầu tư.

Ðây là bước tiến quan trọng bởi lâu nay, tiền mã hóa vẫn nằm trong vùng “xám” pháp lý tại Việt Nam. Các nhà làm luật đã tiếp thu nội dung của Nghị quyết số 57 và quan điểm chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm tại cuộc làm việc với Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương ngày 24/2/2025: Không nên chậm trễ, không để mất cơ hội, không tạo khoảng cách hoặc khu biệt với các hình thái tài chính mới cũng như những phương thức giao dịch hiện đại.

TS Ðặng Minh Tuấn, Chủ tịch Liên minh Blockchain Việt Nam cho rằng, về lâu dài cần có dự án luật riêng cho tài sản số, vì đây cũng là một loại tài sản rất mới cần quy định rất cụ thể, chặt chẽ để hạn chế rủi ro cho người dân.

Hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Nghị quyết số 193 của Quốc hội ban hành 12 cơ chế, chính sách thí điểm để thể chế hóa Nghị quyết số 57 vào thực tiễn đối với những vấn đề có thể triển khai sớm, không chờ đến khi Quốc hội thông qua các luật.

Theo GS, TS Hoàng Văn Cường, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường đại học Kinh tế Quốc dân, những cơ chế, chính sách như chấp nhận rủi ro, khoán chi, cấp kinh phí theo cơ chế quỹ đã thật sự xóa bỏ những rào cản từng làm nhiều nhà khoa học chùn bước, nhiều công trình khoa học thui chột từ “trong trứng” bấy lâu nay.

Còn theo ông Nguyễn Phương Tuấn, những cơ chế chính sách về quyền sở hữu quản lý, sử dụng đối với kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ đã mở ra một con đường cho vấn đề thương mại hóa. Quy định này sẽ tháo gỡ nút thắt trong việc định giá trước khi giao quyền.

Dự án Luật Khoa học, Công nghệ và Ðổi mới sáng tạo được kỳ vọng sẽ khắc phục những bất cập của Luật Khoa học Công nghệ năm 2013, tạo cơ sở pháp lý vững chắc, tiếp tục thể chế hóa Nghị quyết số 57.

Theo đó, các cơ chế chính sách đột phá trong Nghị quyết số 193 tiếp tục được kế thừa và quy định chi tiết hơn, bảo đảm triển khai hiệu quả; tiếp cận đẩy mạnh vấn đề phân cấp, phân quyền, cải cách phương thức quản lý, triển khai các nhiệm vụ khoa học và công nghệ phù hợp với từng loại hình nghiên cứu; mở rộng phạm vi điều chỉnh sang khu vực ngoài công lập, cải cách cơ chế quản lý tài chính, đơn giản hóa tối đa các thủ tục hành chính; giao quyền tự chủ trong sử dụng kinh phí nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ theo đúng tinh thần Nghị quyết số 57; bổ sung quy định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) để tạo hành lang pháp lý thử nghiệm các công nghệ mới mà pháp luật chưa có quy định hoặc cấm thử nghiệm.

Trước nguy cơ việc thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao có thể trở thành điểm nghẽn, dự án luật cũng đã xây dựng 1 chương, gồm 8 điều tập trung đưa ra những định hướng giải quyết vấn đề này, thu hút và phát triển nhân tài.

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, việc hoàn thiện khung pháp lý cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là yêu cầu cấp bách. Hai dự án luật đang được thẩm tra không chỉ cụ thể hóa định hướng của Nghị quyết số 57 mà còn giúp Việt Nam định vị lại vai trò, vị thế trên bản đồ khoa học công nghệ toàn cầu.

Có thể bạn quan tâm

[Infographic] Xu hướng vi phạm và các phương thức, thủ đoạn mới trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ

[Infographic] Xu hướng vi phạm và các phương thức, thủ đoạn mới trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, các hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ đang có xu hướng gia tăng với nhiều phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, gây nhiều khó khăn cho công tác phát hiện, xử lý và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng như môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng các nhà khoa học Liên bang Nga khảo sát, thu thập dữ liệu nghiên cứu về Biển Đông. (Ảnh: HIẾU LIÊN)

Tạo dữ liệu DNA, thúc đẩy công nghệ sinh học biển

Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang đầu tư mạnh mẽ vào các cơ sở dữ liệu sinh học biển và nguồn gene bản địa, việc hình thành cơ sở dữ liệu DNA cho sinh vật biển Việt Nam là bước đi quan trọng nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học cơ bản, đồng thời tạo nền tảng cho hướng nghiên cứu liên ngành.

[Video] Còn khoảng 34 triệu thuê bao chưa xác nhận chính chủ

[Video] Còn khoảng 34 triệu thuê bao chưa xác nhận chính chủ

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, việc triển khai Thông tư 08/2026 hướng dẫn việc xác thực thông tin thuê bao di động mặt đất trong tháng 4 vừa qua đã phát hiện có gần 900.000 thuê bao không chính chủ, 60 triệu thuê bao đã xác nhận sử dụng chính chủ và còn khoảng 34 triệu thuê bao vẫn chưa xác nhận.

Lựa chọn ngành nghề ban đầu với học sinh trung học phổ thông có thể đúng, nhưng không còn đủ để định hình một hành trình nghề nghiệp dài hạn.

Chọn nghề giữa làn sóng AI

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang tạo nên những đổi thay mạnh mẽ ở các ngành nghề, trong khi hệ thống giáo dục, đào tạo nghề ở nước ta cũng đang bước vào một giai đoạn cấu trúc lại. Hai “làn sóng” ấy ảnh hưởng không nhỏ đến cách vận hành của thị trường lao động, đặt người học trước nhiều lựa chọn mới và không ngừng biến đổi.

Công tác dự báo và cảnh báo sớm chính là “tuyến phòng thủ” đầu tiên, giữ vai trò quyết định trong bảo vệ tính mạng người dân và tài sản. (Ảnh: TRỌNG TÙNG)

Rút ngắn thời gian phản ứng với thiên tai

Việc cảnh báo thiên tai sẽ chỉ thật sự hiệu quả khi thông tin nguy hiểm đến đúng người, đúng nơi và đúng thời điểm. Các mô hình tháp báo lũ thông minh và mạng quan trắc tự động đang giúp việc đưa dữ liệu về ngập lụt tới cộng đồng nhanh hơn, rút ngắn thời gian phản ứng của người dân khi thiên tai xảy ra.

Tiến sĩ Lê Xuân Huy, Phó Tổng Giám đốc VNSC và ông Yasuo Ishii, Phó Chủ tịch cấp cao JAXA trao thỏa thuận hợp tác. (Ảnh: VNSC)

Trung tâm Vũ trụ Việt Nam ký thỏa thuận hợp tác với Cơ quan Hàng không Vũ trụ Nhật Bản

Ngày 2/5, tại Hà Nội, lãnh đạo Trung tâm Vũ trụ Việt Nam (VNSC) và lãnh đạo Cơ quan Hàng không vũ trụ Nhật Bản (JAXA) đã ký kết, trao đổi “Văn bản Sửa đổi thỏa thuận giữa Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam với Cơ quan Hàng không vũ trụ Nhật Bản về trao đổi dữ liệu vệ tinh”.

Phối cảnh công trình biểu tượng bông lúa Cà Mau.

Giá trị văn hóa từ "Biểu tượng bông lúa" ở Cà Mau

Sự phát triển của một địa phương trong kỷ nguyên mới không chỉ được đong đếm một cách cơ học bằng những con đường rải nhựa, hay những cây cầu bê-tông nối nhịp đôi bờ. Tầm vóc và sức sống của một vùng đất còn được khắc họa đậm nét qua những biểu tượng văn hóa mang tầm nhìn chiến lược.

Đào tạo an ninh mạng tại CyRadar giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực phòng thủ.

Tăng năng lực phòng vệ của doanh nghiệp

Chuyển đổi số đang mở ra nhiều cơ hội tăng trưởng cho doanh nghiệp Việt Nam nhưng cũng kéo theo những rủi ro an ninh mạng phức tạp. Khi dữ liệu trở thành tài sản chiến lược, khả năng bảo vệ hệ thống và thông tin không còn là vấn đề kỹ thuật mà trở thành năng lực phòng vệ quan trọng đối với mỗi doanh nghiệp.

Hoạt động nghiên cứu tại Phòng Thí nghiệm trọng điểm Công nghệ Lọc, Hóa dầu (Viện Hóa học công nghiệp Việt Nam).

Đầu tư hạ tầng nghiên cứu cho công nghệ chiến lược

Phát triển hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia là một trong những giải pháp để hiện thực hóa mục tiêu đột phá về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo Nghị quyết 57-NQ/TW. Thực trạng lạc hậu về công nghệ đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tổ chức lại hạ tầng nghiên cứu theo hướng tập trung, đồng bộ và hiệu quả.

Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an thành phố Đà Nẵng đấu tranh tội phạm trên không gian mạng. (Ảnh: Công Vinh)

Nâng cao ý thức làm chủ, bảo vệ không gian mạng

Tại Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm tiếp tục khẳng định chủ trương của Đảng về bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại, hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới, khi nhấn mạnh yêu cầu: Tự chủ chiến lược, có năng lực kiểm soát rủi ro, có thể chế vững, có trật tự xã hội ổn định, có sự hội nhập quốc tế sâu rộng...

UAV được thử nghiệm phun thuốc cho cây cà-phê tại xã Mường Ảng, tỉnh Điện Biên.

Cơ chế sandbox đã sang giai đoạn triển khai thực tế

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, bên cạnh chuẩn bị cấp phép mô hình thử nghiệm có kiểm soát đầu tiên về phát triển kinh tế tầm thấp, ứng dụng phương tiện bay không người lái (UAV) tại tỉnh Điện Biên, một số địa phương, doanh nghiệp cũng bày tỏ quan tâm đến việc triển khai thử nghiệm mô hình sandbox.