Thuyết minh làm rõ hơn cơ chế phòng ngừa sớm các tranh chấp đầu tư quốc tế

Tiếp tục chương trình Phiên họp thứ nhất, sáng 15/4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, bổ sung quy định về phạm vi áp dụng

Trình bày tóm tắt báo cáo giải trình, tiếp thu và chỉnh lý dự thảo Nghị quyết, Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Tú cho biết, về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, dự thảo Nghị quyết chỉ áp dụng cho việc phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế. Tuy nhiên, Nghị quyết cũng mở ra việc cho phép áp dụng một số quy định có thể áp dụng chung cho việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của Nhà nước, Chính phủ, cơ quan nhà nước Việt Nam.

Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, đặc biệt là ý kiến của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao về việc áp dụng Nghị quyết không ảnh hưởng đến tính độc lập của cơ quan tư pháp trong hoạt động xét xử, cơ quan chủ trì soạn thảo đã thống nhất với cơ quan chủ trì thẩm tra bổ sung quy định tại dự thảo Nghị quyết như sau: "Nghị quyết này không áp dụng đối với cơ quan tài phán Việt Nam có thẩm quyền khi giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế theo khoản 1 Điều 3 của Nghị quyết này."

Đề cập tính hợp lý của các chế độ, chính sách đặc thù cho người làm công tác phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú nêu rõ, các mức Chính phủ đề xuất đều là những mức đã được quy định trong các Nghị quyết hiện hành như Nghị quyết số 250/2025/QH15 và trên cơ sở xác định người trực tiếp làm công tác phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế là các chuyên gia, người có trình độ cao tham gia vào công tác hội nhập quốc tế.

Do khối lượng công việc của các cơ quan, tổ chức là khác nhau nên dự thảo Nghị quyết đã phân chia thành các nhóm chế độ, chính sách áp dụng cho từng nhóm đối tượng khác nhau để bảo đảm tính hợp lý và tính khả thi.

Liên quan đến mức độ đầy đủ của các chính sách đặc thù và để bảo đảm công bằng, tránh chênh lệch giữa các đối tượng được hưởng, tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội, dự thảo Nghị quyết được chỉnh lý theo hướng người trực tiếp tham gia giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế tại cơ quan đại diện pháp lý và cơ quan chủ trì được hỗ trợ hằng tháng không quá 300% mức lương theo hệ số lương hiện hưởng (không bao gồm phụ cấp) đối với thời gian tham gia trực tiếp giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế.

Quy định này nhằm bảo đảm thu hút, giữ chân, động viên những người thường xuyên làm công tác giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế.

Về Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, Thứ trưởng Tư pháp nhấn mạnh, để giảm dần sự phụ thuộc vào luật sư nước ngoài trong giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, cần phải có một Trung tâm đủ mạnh để thu hút và đào tạo được đội ngũ nhân lực, hướng tới mục tiêu là trực tiếp tranh tụng trực tiếp tại các cơ quan tài phán quốc tế như yêu cầu của Chỉ thị 33-CT/TW năm 2024 của Ban Bí thư.

Vì vậy, dự thảo Nghị quyết giao Chính phủ quy định về việc thành lập và cơ chế hoạt động của Trung tâm. Điều này là phù hợp với ý kiến chỉ đạo của Bộ Chính trị tại Công văn 1532 ngày 5/4/2026 của Văn phòng Trung ương Đảng.

Bên cạnh đó, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội về việc không giao Chính phủ quy định cơ chế, chính sách đặc thù cho người lao động của Trung tâm khác về luật, nghị quyết của Quốc hội, khoản 4 Điều 19 của dự thảo Nghị quyết đã được chỉnh lý theo hướng “Chính phủ quy định cơ chế, chính sách đặc thù cho người lao động và hoạt động của Trung tâm nhưng không vượt quá các cơ chế, chính sách đặc thù đã được quy định tại luật, nghị quyết của Quốc hội”.

Rà soát, tiếp thu và giải trình đầy đủ, thuyết phục các ý kiến xác đáng của đại biểu Quốc hội

Báo cáo tóm tắt ý kiến về việc tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Nghị quyết, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính thống nhất với nhiều nội dung đã được Chính phủ nghiên cứu tiếp thu và chỉnh lý tại dự thảo Nghị quyết. Tuy nhiên, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, nghiên cứu tiếp thu và giải trình đầy đủ, thuyết phục các ý kiến xác đáng của đại biểu Quốc hội.

Về phạm vi và đối tượng áp dụng, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành với việc loại trừ đối tượng áp dụng của Nghị quyết đối với cơ quan tài phán Việt Nam có thẩm quyền để bảo đảm nguyên tắc độc lập xét xử. Tuy nhiên, đề nghị báo cáo làm rõ hơn phạm vi tiếp cận của Nghị quyết để bao quát các trường hợp Nhà nước Việt Nam, doanh nghiệp nhà nước Việt Nam là bên khởi kiện hoặc có quyền phản tố trong mối quan hệ với đối tác nước ngoài.

Liên quan đến chế độ, chính sách cho người làm công tác phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, đa số ý kiến Thường trực Ủy ban tán thành với việc chỉnh lý tại khoản 3 Điều 18 của dự thảo Nghị quyết nhằm bảo đảm tính công bằng, phù hợp với thực tiễn và đúng đối tượng, đúng mức độ tham gia thực tế.

Tuy nhiên, có ý kiến không đồng ý việc mở rộng đối tượng được hưởng phụ cấp tăng thêm hằng tháng 300% mức lương như tại dự thảo Nghị quyết. Việc áp dụng các chính sách này cần được sự cho phép của cấp có thẩm quyền và đánh giá tác động cụ thể đến chi ngân sách nhà nước và công bằng với các ngành, lĩnh vực khác.

Về Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, Thường trực cơ quan thẩm tra tán thành với việc tiếp thu, chỉnh lý tại khoản 4 Điều 19 của dự thảo Nghị quyết. Song, nội dung này các đại biểu Quốc hội còn có ý kiến khác nhau, do đó đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục thuyết minh, làm rõ hơn mô hình, chức năng, nguồn lực và hiệu quả hoạt động của Trung tâm để Quốc hội có cơ sở xem xét, quyết định.

Trên cơ sở ý kiến kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát, hoàn thiện dự thảo Nghị quyết để trình Quốc hội xem xét, biểu quyết thông qua tại đợt 2 Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.

Kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nêu rõ, về phạm vi áp dụng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất với dự thảo Nghị quyết là không áp dụng đối với cơ quan tài phán Việt Nam có thẩm quyền khi giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế nhưng cũng chưa mở rộng ra các đối tượng khác.

Bên cạnh đó, đề nghị Chính phủ thuyết minh làm rõ hơn một số nội dung như: xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp và trách nhiệm của từng cơ quan, đặc biệt là vai trò của Cơ quan đại diện pháp lý; cơ chế phòng ngừa sớm, đánh giá rủi ro, khuyến nghị, phối hợp và hỗ trợ giải quyết tranh chấp đối với doanh nghiệp nhà nước; chính sách, chế độ đối với người tham gia giải quyết tranh chấp, bảo đảm hợp lý, thống nhất với quy định hiện hành; mô hình, chức năng, nguồn lực và hiệu quả hoạt động của Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế…

Để bảo đảm tiến độ theo chương trình đợt 2 Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội sẽ xem xét, thông qua dự thảo Nghị quyết này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo và các cơ quan hữu quan nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ý kiến của Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính, rà soát, hoàn thiện dự thảo Nghị quyết.

Đồng thời, giao Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính chủ trì cùng Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội trên cơ sở ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, tiếp tục phối hợp với cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan hữu quan tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo Nghị quyết trình Quốc hội xem xét, thông qua.