Bổ sung chính sách để nâng hiệu quả phòng ngừa tranh chấp

Hoàn thiện chính sách cho đội ngũ phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế

Tham gia thảo luận, các đại biểu khẳng định, Nghị quyết khi được ban hành sẽ tạo hành lang pháp lý thống nhất, đồng bộ để chủ động phòng ngừa, cảnh báo từ sớm nguy cơ tranh chấp. Các đại biểu đã đề nghị mở rộng phạm vi của Nghị quyết sang hỗ trợ bên thứ 3. Các đại biểu đề xuất cần quy định hướng phối hợp rõ ràng giữa các cơ quan liên quan trong giải quyết tranh chấp quốc tế, trong đó nhấn mạnh vai trò chủ trì của Bộ Tư pháp.

Thảo luận tại hội trường, đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh (Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh) đề cập về quy định cụ thể chế độ, chính sách cho người làm công tác phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế được quy định tại Điều 18 của dự thảo Nghị quyết. Theo đại biểu, đây là việc làm cần thiết, thể hiện sự quan tâm và chăm lo đối với đội ngũ này bởi tính chất công việc phức tạp và đòi hỏi chuyên môn cao.

Tuy nhiên, đại biểu Hồng Hạnh có một số ý kiến đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ thêm một số nội dung. Theo đó, trường hợp UBND cấp tỉnh được xác định là cơ quan chủ trì theo quy định tại Điều 12, UBND cấp tỉnh sẽ giao cơ quan đã tham mưu vụ việc bị kiện thực hiện các nhiệm vụ của cơ quan chủ trì theo Điều 12 Nghị quyết này.

Về thời gian hưởng các chế độ chính sách, theo quy định tại khoản 3 Điều 18 thì người không có vị trí việc làm về phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế được giao chủ trì giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế hoặc người tham gia Tổ công tác liên ngành, ngoài chế độ lương, phụ cấp đang hưởng, thì được hưởng phụ cấp tăng thêm hằng tháng bằng 100% mức lương hiện hưởng trong thời gian trực tiếp tham gia giải quyết vụ việc theo quyết định của Cơ quan chủ trì.

Đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh đề xuất, từ thực tiễn tham gia các vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế phát sinh trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, mỗi vụ việc phát sinh thường kéo dài, có khi kéo dài 4-5 năm. Trong tổng thời gian đó, công chức không có vị trí việc làm về phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, dù là người trực tiếp tham gia giải quyết tranh chấp, nhưng không thể dành toàn thời gian cho vụ việc, nhất là khi đã chọn được tổ chức tư vấn luật.

Do đó, theo đại biểu, chế độ chính sách đối với nhóm này cần cân nhắc quy định hợp lý hơn, có thể theo hướng khoán việc (như Nghị quyết 197 về kinh phí cho công tác xây dựng pháp luật, hoặc ở địa phương thì giao cho Hội đồng nhân dân thành phố quy định theo các nguyên tắc quy định trong Nghị quyết này).

Cũng dành sự quan tâm tới cơ chế đặc thù về thu nhập cho người làm công tác phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (Đoàn Quảng Ninh) phát biểu ý kiến: Người trực tiếp làm công tác giải quyết tranh chấp là công chức thuộc bộ, ngành, địa phương. Việc quy định chế độ chính sách đãi ngộ như dự thảo Nghị quyết là chưa hợp lý, do người làm công tác giải quyết tranh chấp của cơ quan đại diện pháp lý (Bộ Tư pháp) làm công tác tư vấn, hỗ trợ giải quyết vụ kiện thì được áp dụng chế độ phụ cấp 300%, trong khi cơ quan chủ trì giải quyết vụ kiện, thành viên Tổ công tác liên ngành, thành viên Ban Chỉ đạo liên ngành là cơ quan chịu trách nhiệm chính lại không được áp dụng.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà, Nghị quyết số 197/2025/QH15 đã quy định về một số đối tượng được hưởng hỗ trợ hằng tháng bằng 100% mức lương theo hệ số lương hiện hưởng (không bao gồm phụ cấp), trong đó bao gồm lãnh đạo, công chức, sĩ quan thuộc lực lượng vũ trang có vị trí việc làm giải quyết tranh chấp quốc tế.

"Đề xuất như dự thảo sẽ dẫn đến việc quy định các mức hỗ trợ khác nhau cho cùng một vị trí việc làm. Theo tôi mức hỗ trợ 100% như Nghị quyết 197 là phù hợp", đại biểu Thu Hà nói.

Bổ sung quy định, nâng hiệu quả phòng ngừa tranh chấp quốc tế

Bày tỏ thống nhất cao với sự cần thiết ban hành Nghị quyết, các đại biểu cho rằng, đây là bước hoàn thiện quan trọng trong khuôn khổ pháp lý của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, góp phần bảo vệ lợi ích quốc gia và củng cố môi trường đầu tư minh bạch, ổn định.

Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) đề xuất, để bảo đảm tính khả thi, các quy định về cơ chế phối hợp tại Điều 6 của dự thảo Nghị quyết cần được cụ thể hóa hơn.

Theo đó, cần xác định rõ cơ quan đầu mối chủ trì trong tham mưu chính sách, trong đó có thể giao Bộ Tư pháp giữ vai trò trung tâm điều phối nhằm bảo đảm tính thống nhất. Đồng thời, cần quy định rõ quy trình phối hợp liên ngành, đặc biệt trong quá trình đàm phán, ký kết các cam kết quốc tế và xử lý tình huống phát sinh.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về thời hạn xử lý các phản ánh, kiến nghị của nhà đầu tư; xây dựng cơ chế phản hồi minh bạch, có tính ràng buộc trách nhiệm để nâng cao hiệu quả phòng ngừa tranh chấp.

Về trách nhiệm tham mưu xây dựng chính sách và thu hút đầu tư (Điều 7 dự thảo Nghị quyết), đại biểu cho rằng dự thảo chưa xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm chính, có thể dẫn đến khó khăn trong việc xác định trách nhiệm khi phát sinh tranh chấp. Do đó, cần làm rõ vai trò của từng bộ, ngành, nhất là các cơ quan quản lý chuyên ngành và Bộ Tài chính.

Đối với quy định về xác định cơ quan chủ trì giải quyết tranh chấp (Điều 12 dự thảo Nghị quyết), đại biểu cơ bản đồng tình với cách tiếp cận của dự thảo, song cho rằng cần bổ sung các tiêu chí cụ thể theo thứ tự ưu tiên, bao gồm: cơ quan ban hành hoặc đề xuất biện pháp bị khiếu kiện; cơ quan quản lý chuyên ngành; cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư nước ngoài; và chỉ báo cáo Thủ tướng Chính phủ khi không thể xác định theo các tiêu chí này. Cách tiếp cận này sẽ góp phần nâng cao tính linh hoạt và chủ động trong xử lý.

Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) cũng đề nghị ban soạn thảo làm rõ hơn căn cứ xác định mức phụ cấp, điều kiện được hưởng, cũng như nguồn kinh phí chi trả. Đồng thời, cần cụ thể hóa tiêu chí đầu tư trang thiết bị, tránh tình trạng quy định chung chung dẫn đến lãng phí hoặc khó triển khai.

Bên cạnh đó, các quy định về miễn, giảm trách nhiệm cần được thiết kế chặt chẽ, có tiêu chí rõ ràng và cơ chế giám sát phù hợp, nhằm tránh bị lạm dụng, đồng thời vẫn bảo đảm khuyến khích cán bộ chủ động, sáng tạo trong thực thi nhiệm vụ.

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn Đồng Nai) đề xuất cần thiết phải đánh giá, nghiên cứu kỹ lại phạm vi điều chỉnh của Luật; đề nghị mở rộng ra phạm vi đối với lại một số nội dung khác.

Theo đại biểu, đối với lại cơ quan Nhà nước Việt Nam mà khi chúng ta chủ động khởi kiện hoặc là phản tố nhà đầu tư nước ngoài trong tranh chấp đầu tư, hợp đồng đầu tư, đây là vấn đề mà ta hết sức quan tâm.

Đại biểu đề xuất phải mở rộng ra đối với một trường hợp nữa, đó là mở rộng hỗ trợ cho bên thứ ba mà thường các doanh nghiệp nhà nước của ta khi đầu tư ra nước ngoài bị liên quan, bị lôi kéo vào các vụ kiện mà chúng ta đang phải chấp nhận.

"Nghị quyết này mới chỉ giải quyết được vấn đề, đó là trước và trong những vụ tranh chấp nhưng sau giải quyết tranh chấp thì chúng ta chưa có cơ chế. Sau giải quyết tranh chấp, nếu phán quyết chúng ta thắng thì không sao nhưng chúng ta thua thì liên quan đến tài sản, liên quan đến trách nhiệm. Tôi chưa thấy quy định này trong nghị quyết.

Do vậy, tôi rất mong chúng ta nghiên cứu bổ sung phạm vi vì nội dung này lớn nên khi trình lên Quốc hội cần phải cho cơ chế và cho phạm vi rộng hơn, để chúng ta rộng đường xử lý những tình huống trên thực tế. Với tinh thần như vậy, trong kỹ thuật, chúng tôi thấy Chương II, Chương III đang quy định về cơ chế phối hợp thì chúng ta sẽ phải quy định những nội dung phối hợp rõ, đâu là cơ quan chủ trì, đâu là cơ quan chịu trách nhiệm chính, đâu là cơ quan tham gia", đại biểu Trịnh Xuân An nói.

Đối với cơ chế phối hợp quy định tại Chương II và Chương III, đại biểu đề nghị xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan chịu trách nhiệm chính và cơ quan tham gia; đồng thời, Quốc hội chỉ nên quy định các nguyên tắc chung, còn các nội dung cụ thể như trình tự, thủ tục, thành lập đoàn công tác, thuê luật sư nên giao Chính phủ quy định để bảo đảm tính linh hoạt.

Về chế độ, chính sách, cần rà soát tính hợp lý của các mức chi; đồng thời quy định rõ ràng, cụ thể các nội dung liên quan đến tổ chức bộ máy, nhân lực, ngân sách, việc thành lập trung tâm và thuê luật sư nhằm bảo đảm tính khả thi.

Phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, thay mặt Cơ quan soạn thảo, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng tiếp thu các ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của đại biểu Quốc hội; đồng thời cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo Nghị quyết trên cơ sở các ý kiến thảo luận tại hội trường, bảo đảm phù hợp với thực tiễn Việt Nam và thông lệ quốc tế trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.

Bộ trưởng cũng nhấn mạnh, việc xây dựng cơ chế phối hợp nhằm chuyển đổi căn bản từ tư duy phòng thủ, đối phó sang chủ động phòng ngừa và xử lý hiệu quả các tranh chấp đầu tư quốc tế, qua đó góp phần bảo vệ lợi ích quốc gia trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và thu hút đầu tư chất lượng cao.