Thúc đẩy xuất khẩu tăng trưởng hai con số

Tuy nhiên, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới, xuất khẩu cần bứt phá mạnh mẽ hơn, nhất là trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang chịu nhiều sức ép.

Xuất khẩu của Việt Nam vẫn phụ thuộc vào một số thị trường và nhóm hàng chủ lực nên dễ chịu tác động từ biến động kinh tế và chính sách thương mại quốc tế; giá trị gia tăng trong nước của nhiều mặt hàng xuất khẩu còn hạn chế do phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu.

Áp lực bủa vây

Xuất khẩu thủy sản sáu tháng đầu năm ghi nhận điểm sáng với kim ngạch ước đạt 5,7 tỷ USD, tăng 11% so với cùng kỳ năm 2025. Tuy nhiên, đà tăng trưởng bắt đầu chững lại từ quý II do biến động tại thị trường trọng điểm Hoa Kỳ (lượng xuất khẩu cá ngừ giảm 8-10%). Nhận định về thách thức sắp tới, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) Nguyễn Hoài Nam chia sẻ, xu hướng gia tăng bảo hộ thương mại đang làm phai nhạt lợi thế từ các Hiệp định thương mại tự do (FTA).

Tại Mỹ, ngoài các biện pháp phòng vệ thương mại như thuế chống bán phá giá, chống trợ cấp với tôm, còn xuất hiện nhiều quy định và đạo luật mới có xu hướng hạn chế nhập khẩu. Cùng với đó, ba “điểm nghẽn” nội tại gồm thiếu lao động, khó tiếp cận vốn và áp lực chi phí đang cản trở nỗ lực phát triển của phần lớn doanh nghiệp trong bối cảnh Chính phủ quyết tâm đạt mức tăng trưởng kinh tế hai con số.

Là một trong những trụ cột xuất khẩu của Việt Nam, dệt may sáu tháng đầu năm ghi nhận kim ngạch ước đạt gần 19 tỷ USD. Tuy nhiên, đằng sau con số khả quan đó là áp lực bủa vây các doanh nghiệp khi chi phí đầu vào, logistics và chi phí tuân thủ tiếp tục leo thang, bào mòn biên lợi nhuận. Bối cảnh cạnh tranh quốc tế cũng đang chuyển dịch và ngày càng gay gắt hơn: Lao động giá rẻ không còn là lợi thế cốt lõi, thay vào đó là năng lực đáp ứng tốc độ giao hàng, khả năng truy xuất nguồn gốc nguyên liệu và tiêu chuẩn ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị).

Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) Trương Văn Cẩm thừa nhận, việc phụ thuộc nguồn nguyên phụ liệu ngoại nhập (chiếm 60-70%) đang làm khó ngành dệt may trong việc hưởng ưu đãi từ EVFTA hay CPTPP. Chỉ từ đầu năm đến nay, ngành dệt may đã chi hơn 13 tỷ USD nhập khẩu nguyên phụ liệu, trong đó riêng nhập vải từ Trung Quốc là 5,53 tỷ USD.

Xuất khẩu sáu tháng đầu năm tiếp tục là điểm tựa vững chắc, minh chứng cho sức chống chịu và năng lực thích ứng của nền kinh tế trước bối cảnh kinh tế toàn cầu ảm đạm. Dù vậy, chặng đường cuối năm đang đối diện nhiều thách thức khi sức mua tại các thị trường lớn chưa hồi phục, áp lực cạnh tranh gay gắt và xu hướng giảm giá hàng hóa đè nặng lên mục tiêu tăng trưởng.

Bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng ban Thống kê Dịch vụ và Giá (Cục Thống kê, Bộ Tài chính)

Theo bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng ban Thống kê Dịch vụ và Giá (Cục Thống kê, Bộ Tài chính), xuất khẩu sáu tháng đầu năm tiếp tục là điểm tựa vững chắc, minh chứng cho sức chống chịu và năng lực thích ứng của nền kinh tế trước bối cảnh kinh tế toàn cầu ảm đạm. Dù vậy, chặng đường cuối năm đang đối diện nhiều thách thức khi sức mua tại các thị trường lớn chưa hồi phục, áp lực cạnh tranh gay gắt và xu hướng giảm giá hàng hóa đè nặng lên mục tiêu tăng trưởng.

Mặt khác, xuất khẩu của Việt Nam vẫn phụ thuộc nhiều vào số ít thị trường và nhóm hàng chủ lực với tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa còn thấp. Cùng với đó, xu hướng mở rộng các biện pháp phòng vệ thương mại và rào cản kỹ thuật cũng làm gia tăng rủi ro đối với hoạt động xuất khẩu, trong khi mặt bằng lãi suất quốc tế duy trì ở mức cao và chi phí logistics tăng đột biến gây sức ép lên tỷ giá, lạm phát nhập khẩu và tính ổn định của chuỗi cung ứng.

Đồng bộ nhiều giải pháp

Bức tranh xuất khẩu sáu tháng đầu năm ghi nhận điểm nhấn đáng chú ý là con số nhập siêu 16,65 tỷ USD (cùng kỳ năm 2025 xuất siêu 7,95 tỷ USD). Lý giải vấn đề này, Phó Cục trưởng Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) Trần Thanh Hải cho biết, nguyên nhân cốt lõi đến từ sự gia tăng kim ngạch nhập khẩu của nhóm hàng điện tử, máy tính và linh kiện cùng nhóm hàng máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng khác, chiếm khoảng 51% tổng kim ngạch, chủ yếu là máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu phục vụ sản xuất. Ngoài ra, một số mặt hàng nguyên liệu khác như sắt thép, hóa chất, nguyên phụ liệu dệt may/da giày đều có kim ngạch nhập khẩu tăng cao. Không thể phủ nhận nhập siêu sẽ tác động nhất định đến chỉ tiêu tổng sản phẩm quốc nội (GDP).

Tuy nhiên, do cơ cấu hàng nhập khẩu phần lớn là vật tư và thiết bị sản xuất, đây được xem là bệ phóng quan trọng thúc đẩy năng lực sản xuất và xuất khẩu trong thời gian tới. Hơn nữa, sức ép ngoại tệ cục bộ đang được giảm hiệu quả nhờ trợ lực từ dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), kiều hối và doanh thu du lịch, bảo đảm tình hình chung luôn nằm trong tầm kiểm soát. Trước diễn biến này, Bộ Công thương sẽ tiếp tục phối hợp các bộ, ngành theo dõi sát để đưa ra những đối sách linh hoạt, kịp thời.

Nhằm giúp xuất khẩu giữ vững đà tăng trưởng cao trong sáu tháng cuối năm, Bộ Công thương sẽ triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trọng tâm. Thứ nhất, tập trung hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng tối đa các hiệp định thương mại tự do (FTA), nhất là việc hiện thực hóa các cơ hội từ FTA vừa đàm phán thành công với Hiệp hội Thương mại Tự do châu Âu (EFTA). Thứ hai, đẩy mạnh công tác xúc tiến thương mại gắn liền với việc tháo gỡ vướng mắc tại các thị trường trọng điểm. Thứ ba, tăng cường kiểm soát gian lận thương mại, gian lận xuất xứ; đẩy mạnh kiểm tra, xác minh xuất xứ hàng hóa, nhất là đối với những nhóm hàng xuất khẩu tỷ đô. Thứ tư, Bộ sẽ bám sát diễn biến thị trường để điều hành linh hoạt nhóm hàng năng lượng, nhiên liệu, chủ động tránh tình trạng nhập khẩu dồn dập vào thời điểm giá thế giới “đu đỉnh” nhằm bảo vệ trị giá nhập khẩu.

Trước quy mô xuất, nhập khẩu vượt mốc 900 tỷ USD, bài toán nâng cao năng lực logistics nhằm cắt giảm chi phí đang trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Ông Trần Tiến Dũng, Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA) chỉ ra sự phát triển của đội tàu biển quốc gia hiện vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Các doanh nghiệp vận tải biển Việt Nam mới chỉ “loanh quanh” ở những tuyến ngắn trong khu vực, dẫn đến tỷ trọng hàng hóa xuất, nhập khẩu được vận chuyển bằng đội tàu mang cờ Việt Nam còn thấp.

Từ thực tế đó, VLA kiến nghị Chính phủ cần có những quyết sách mạnh mẽ, hỗ trợ doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư đội tàu và trực tiếp khai thác các tuyến quốc tế thay vì chủ yếu cho hãng tàu ngoại thuê lại. Dẫn chiếu thành công của Hàn Quốc nhờ nguồn vốn hỗ trợ của Nhà nước, ông Dũng nhấn mạnh đây là mô hình tham khảo quý để vận tải biển Việt Nam bứt phá, vươn ra biển lớn và khẳng định vị thế trên bản đồ hàng hải quốc tế.

Theo các chuyên gia, thời gian tới xuất khẩu vẫn được kỳ vọng là động lực tăng trưởng khi đơn hàng ở các ngành công nghiệp chế biến, nông sản, thủy sản và hàng gia công phục hồi, qua đó thúc đẩy sản xuất, logistics và việc làm. Tuy nhiên, cần theo dõi chặt chẽ diễn biến nhập siêu bởi nếu các đầu vào này sớm được chuyển hóa vào sản xuất và xuất khẩu, tăng trưởng sẽ được củng cố; ngược lại, nhập siêu kéo dài sẽ làm giảm đóng góp của xuất khẩu ròng. Song song với đó, việc chủ động xây dựng kịch bản ứng phó trước các rào cản kỹ thuật khắt khe và các cuộc điều tra phòng vệ thương mại đang là yêu cầu bắt buộc để bảo vệ thành quả xuất khẩu.