Thành phố Hồ Chí Minh vừa ban hành kế hoạch hành động tăng trưởng xanh giai đoạn 2024 - 2030 nhằm thực hiện chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh, hướng đến phát triển bền vững trên địa bàn giai đoạn 2021 - 2030. Theo đó, thành phố xác định 14 nhóm nhiệm vụ chính nhấn mạnh đến yếu tố “xanh” trong phát triển, nổi bật trong đó là nhấn mạnh tầm quan trọng của các dự án năng lượng tái tạo.
Khó khăn bủa vây
Ở góc độ nhà đầu tư, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham Việt Nam), Tổng Giám đốc Schaeffler Việt Nam Nguyễn Xuân Thắng nhìn nhận, Thành phố Hồ Chí Minh đã có nhiều nỗ lực trong việc thực hiện hóa những quy định thúc đẩy thu hút đầu tư xanh theo Nghị quyết 98. Hiện nay, nhiều nhà đầu tư nước ngoài đánh giá cao tiềm năng và quan tâm đến lĩnh vực năng lượng mặt trời tại thành phố. Tuy nhiên, để tạo dựng sự an tâm cho các bên triển khai hiệu quả các dự án này, nhà đầu tư kỳ vọng nhiều hơn ở một cơ chế hợp tác cụ thể, minh bạch giữa nhà đầu tư tư nhân và cơ quan nhà nước.
Theo ông Nguyễn Xuân Thắng, một trong những khó khăn trong thực hiện các dự án điện mặt trời là sự chậm trễ ban hành các quy định, hướng dẫn triển khai, vận hành, thương mại hóa điện mặt trời. Điều này, một mặt, gây bế tắc cho nhà đầu tư đang vận hành các dự án năng lượng mặt trời sau năm 2020; mặt khác lại tạo ra sự e ngại cho nhà đầu tư muốn triển khai các dự án mới trong thời gian tới.
Phân tích cụ thể hơn, Tiến sĩ, luật sư Lê Nết, trọng tài viên Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC) cho biết, hiện nay, việc thực hiện dự án trong lĩnh vực điện mặt trời chịu sự điều chỉnh chủ yếu bởi Luật Điện lực và một số nghị định, quyết định khác; trong đó, chỉ riêng Thông tư 18/2020/TT-BCT, sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 01/2023/TT-BCT điều chỉnh cụ thể đối với các dự án điện mặt trời.
Hiện, Bộ Công thương đang trong quá trình xây dựng dự thảo Nghị định mới quy định về cơ chế, chính sách phát triển điện mặt trời mái nhà, song, nhìn chung các dự án này đều đang gặp vướng mắc do thiếu quy định pháp luật. Cụ thể, điện mặt trời mái nhà được đầu tư mới không có quy định về giá bán cho EVN, pháp luật hiện hành cũng gây hạn chế cho đơn vị phát điện trong việc tìm kiếm đối tác mua điện. Do đó, Thành phố Hồ Chí Minh cần tính toán và cho phép trao đổi phần điện dư thừa cho các cơ quan, đơn vị sự nghiệp công khác hay có cơ chế phối hợp với nhà đầu tư tư nhân thông qua hình thức cho thuê mái nhà các công trình công.
Có thể nói, những mặt hạn chế trong khung khổ pháp lý là nguyên nhân khiến ngành năng lượng tái tạo nói chung, năng lượng mặt trời nói riêng chậm phát triển dù nhu cầu thực tế lớn. Đã đến lúc các cơ quan quản lý xem xét xây dựng một luật riêng điều chỉnh toàn diện lĩnh vực năng lượng tái tạo.
Cần chính sách sát sườn
Theo Tiến sĩ Trần Du Lịch, Chủ tịch Hội đồng Tư vấn triển khai Nghị quyết 98 của Quốc hội, Phó Chủ tịch VIAC, việc thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo, nhất là các loại năng lượng như năng lượng gió, năng lượng mặt trời, năng lượng sinh khối không chỉ giúp ứng phó các tác hại đối với môi trường, mà còn tạo lợi thế lớn cho địa phương, quốc gia trong xu hướng xanh hóa toàn cầu. Chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh, cộng đồng doanh nghiệp cần phải cùng phối hợp trong việc nhìn nhận vấn đề và tìm ra giải pháp. Các chuyên gia có kinh nghiệm, đặc biệt về mặt pháp lý có thể đồng hành để tư vấn, hỗ trợ thành phố trong tiến trình thu hút đầu tư và triển khai các dự án năng lượng tái tạo.
Các chuyên gia cũng cho rằng, quá trình xây dựng, hoàn thiện luật cần một khoảng thời gian nhất định. Để không bỏ lỡ những nhà đầu tư sẵn sàng tiên phong, Thành phố Hồ Chí Minh cần tận dụng cơ chế đặc thù, mạnh dạn thí điểm trong việc hợp tác đầu tư triển khai dự án phát triển năng lượng tái tạo. Dùng dự án thí điểm để tổng hợp một quy trình, mô hình hợp tác mang lại hiệu quả thực tế cho đôi bên, từ đó đưa ra cơ chế, quy định phù hợp hơn.
Riêng Thành phố Hồ Chí Minh, với trợ lực từ Nghị quyết 98 cần có những bước đi quyết liệt hơn, mạnh dạn hơn nhằm tận dụng những lợi thế từ cơ chế đặc thù. Theo đó, thành phố cần sớm công bố danh mục dự án năng lượng tái tạo, cũng như có hướng dẫn rõ hơn về thủ tục, quy trình thực hiện dự án, thí dụ trong khâu lựa chọn nhà đầu tư chiến lược; phạm vi hợp tác đầu tư; hay chính sách ưu đãi.
Ông Nguyễn Xuân Thắng nhận định về những tín hiệu khả quan và cũng đánh giá cao những nỗ lực của thành phố Hồ Chí Minh trong việc thực hiện hóa những quy định thúc đẩy thu hút đầu tư xanh theo Nghị quyết 98. Các nhà đầu tư dành phần nhiều quan tâm đối với dự án năng lượng mặt trời. Tuy vậy, để tạo dựng sự an tâm cho các bên nhằm triển khai hiệu quả các dự án, nhà đầu tư kỳ vọng nhiều hơn ở một cơ chế hợp tác hiệu quả giữa nhà đầu tư tư nhân và cơ quan quản lý nhà nước.
Theo Sở Công thương Thành phố Hồ Chí Minh, hiện nay, thành phố tập trung phát triển các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió, điện sinh khối. Mặt khác, định hướng ưu tiên phát triển năng lượng điện mặt trời mái nhà và năng lượng điện từ chất thải rắn, xem xét phát triển nguồn điện gió ngoài khơi.
Trong đó, Thành phố Hồ Chí Minh đang đề xuất Bộ Công thương xem xét quy mô nguồn điện sinh khối và điện rác với công suất đặt đến năm 2030 là 340 MW; đề xuất Bộ Công thương hướng dẫn triển khai các thủ tục nghiên cứu 2 dự án nhà máy điện gió ngoài khơi Cần Giờ (dự án thứ nhất với công suất giai đoạn 1 là 1.000 MW, giai đoạn 2 là 1.000 MW; dự án thứ 2 với công suất là 6.000 MW giai đoạn sau 2030).
Phó Giám đốc Sở Công thương Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Thị Kim Ngọc cho hay, việc phát triển các loại năng lượng như điện gió, điện mặt trời là phù hợp và thuộc ưu tiên phát triển trong Quy hoạch điện VIII. Bên cạnh đó, việc chuyển đổi các nguồn năng lượng có lượng phát thải carbon cao sang các nguồn năng lượng tái tạo không chỉ mang lại cơ hội đầu tư cho các nhà phát triển năng lượng mà còn bảo đảm thành phố đạt được mục tiêu phát triển bền vững. Để thực hiện hiệu quả, chính quyền cùng các nhà đầu tư cần phải nghiên cứu và giải quyết các vấn đề để thúc đẩy các dự án năng lượng tái tạo tại thành phố.
Chia sẻ về chiến lược phát triển, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh Võ Văn Hoan nhấn mạnh đến yếu tố “xanh” trong phát triển, nổi bật là tầm quan trọng của các dự án năng lượng tái tạo. Hiện thành phố đã có kế hoạch hành động tăng trưởng xanh giai đoạn 2024 - 2030, cùng với cơ chế, chính sách đặc thù từ Nghị quyết 98/2023/QH15, là những hành lang pháp lý cần thiết thúc đẩy phát triển các dự án “xanh”.
