Thông qua Nghị quyết quy định về tiếp công dân, xử lý đơn, thư khiếu nại, tố cáo

Bổ sung nhiều điểm mới trong xử lý đơn, thư khiếu nại, tố cáo, của công dân

Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga cho biết, dự thảo Nghị quyết sửa đổi, bổ sung trách nhiệm xử lý đơn của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội gắn với giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh thuộc lĩnh vực phụ trách.

Bổ sung quy định nhằm hạn chế việc xử lý đơn trùng lặp, gửi lòng vòng trong các cơ quan của Quốc hội; điều chỉnh thẩm quyền, trách nhiệm của Thường trực Hội đồng nhân dân cấp xã phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương mới.

Bổ sung quy định về tiếp công dân trực tuyến, trách nhiệm tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong hoạt động tiếp công dân, tiếp nhận, phân loại, xử lý đơn và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh.

Đồng thời, quy định cụ thể thẩm quyền giám sát, theo đó: Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội giám sát hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền ở trung ương; Hội đồng nhân dân, các cơ quan của Hội đồng nhân dân giám sát hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền ở địa phương cùng cấp.

Trường hợp cần thiết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội giám sát hoạt động của các chủ thể khác ở trung ương và địa phương; Hội đồng nhân dân, các cơ quan của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh giám sát hoạt động của các chủ thể khác ở địa phương.

Ngoài ra, dự thảo Nghị quyết bổ sung quy định về việc kiến nghị chủ thể có thẩm quyền thực hiện giám sát trong trường hợp cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền không giải quyết, không trả lời hoặc khi không đồng ý với kết quả giải quyết, trả lời; qua đó gắn trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền trong việc giải quyết, trả lời các khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh do các cơ quan của Quốc hội, Hội đồng nhân dân chuyển đến.

Dự thảo cũng quy định cụ thể cơ chế phối hợp, trao đổi thông tin trong xử lý đơn và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh nhằm bảo đảm phân cấp, phân quyền nhưng vẫn có sự liên thông, đồng bộ trong hoạt động giám sát; bổ sung quy định về nguồn tiếp nhận đơn và điều kiện xử lý đơn để khắc phục tình trạng trùng lặp, nhiều cơ quan cùng xử lý một vụ việc.

Cùng với đó, bổ sung quy định về chế độ, chính sách đối với đội ngũ công chức được giao nhiệm vụ tham mưu, giúp việc tại các cơ quan của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân. Hồ sơ dự thảo Nghị quyết cũng đã đánh giá cụ thể về nguồn nhân lực, cơ sở vật chất và tài chính hiện có, bảo đảm điều kiện thi hành Nghị quyết sau khi được Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua.

Khắc phục triệt để hạn chế, bất cập trong tiếp nhận, xử lý đơn gửi đến Quốc hội

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết, tán thành việc áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn trong xây dựng, ban hành Nghị quyết.

Về thẩm quyền, quy trình tiếp nhận, phân loại, xử lý đơn của Thường trực Hội đồng Dân tộc, Ủy ban của Quốc hội, qua thảo luận, trong Ủy ban Pháp luật và Tư pháp có 2 loại ý kiến.

Nhiều ý kiến tán thành với quy định của dự thảo Nghị quyết về việc cơ bản giữ thẩm quyền, quy trình tiếp nhận, phân loại, xử lý đơn thư như quy định hiện hành. Theo đó, từng cơ quan tiếp nhận đơn được gửi đến cơ quan mình, sau đó phân loại và xử lý đơn thuộc lĩnh vực do mình phụ trách; đối với đơn không thuộc lĩnh vực phụ trách thì chuyển đến cơ quan phụ trách lĩnh vực đó để xử lý. Đơn gửi đến Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thì Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát có trách nhiệm giúp Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiếp nhận, nghiên cứu và xử lý.

Phương án này có ưu điểm là công tác tiếp nhận, phân loại và xử lý đơn của công dân gửi đến Quốc hội thuận lợi do được thực hiện theo quy trình ổn định, bám sát nhiệm vụ, quyền hạn theo lĩnh vực phụ trách của các cơ quan. Ngoài ra, đối với đơn thuộc lĩnh vực tư pháp, theo quy định của pháp luật, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp còn có thẩm quyền kiến nghị theo thủ tục đặc biệt để xem xét lại quyết định của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, cho nên việc Ủy ban Pháp luật và Tư pháp xử lý đơn (trong đó có đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm) còn giúp Ủy ban có đủ thông tin để thực hiện tốt thẩm quyền này.

Hạn chế của phương án này là không khắc phục được tình trạng trùng lặp trong xử lý đối với đơn được đồng thời gửi đến nhiều cơ quan của Quốc hội. Do đó, trường hợp lựa chọn theo phương án này thì phải nghiên cứu để có giải pháp hạn chế tình trạng nêu trên.

Một số ý kiến đề nghị nên đổi mới mạnh mẽ tư duy trong tiếp nhận, xử lý đơn gửi đến Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội theo hướng chuyên môn hóa cao, tập trung vào một đầu mối là Ủy ban Dân nguyện và Giám sát. Theo đó, đơn của công dân gửi đến các cơ quan của Quốc hội sẽ được chuyển toàn bộ đến Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát để tổ chức nghiên cứu, xử lý và giám sát việc giải quyết.

Với phương án này, ưu điểm là khắc phục triệt để những hạn chế, bất cập trong công tác tiếp nhận, xử lý đơn gửi đến Quốc hội, nhất là việc trùng lặp trong xử lý đơn; góp phần giảm tải công việc; giúp chuyên nghiệp hóa, nâng cao vị thế, vai trò của Ủy ban Dân nguyện và Giám sát; tạo thuận lợi cho việc ứng dụng công nghệ, thực hiện chuyển đổi số. Hạn chế là tăng khối lượng công việc cho Ủy ban Dân nguyện và Giám sát; đồng thời, các cơ quan khác của Quốc hội do không còn thực hiện nhiệm vụ tiếp nhận, xử lý đơn thuộc lĩnh vực phụ trách nên không nắm bắt được kịp thời, đầy đủ thông tin để phục vụ cho công tác xây dựng pháp luật và giám sát thi hành pháp luật.

Bên cạnh đó, cũng có ý kiến tán thành việc đổi mới theo hướng giao Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát tiếp nhận toàn bộ đơn, phân loại để sàng lọc đơn trùng lặp, sau đó, chuyển các cơ quan của Quốc hội theo lĩnh vực phụ trách để xử lý chuyên sâu theo thẩm quyền.

Mọi đơn đều cần có phản hồi để người dân nắm rõ kết quả xử lý

Góp ý kiến vào dự thảo Nghị quyết, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho rằng, tại Điều 4 quy định Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội thực hiện “tiếp công dân khi xét thấy cần thiết” còn mang tính chung chung, khó áp dụng thống nhất. Do vậy, đề nghị làm rõ theo hướng chỉ tiếp công dân đối với các nội dung thuộc đúng chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền được phân công và lĩnh vực phụ trách. Trường hợp không thuộc thẩm quyền thì từ chối tiếp hoặc trả lại đơn, đồng thời hướng dẫn công dân gửi đến cơ quan có thẩm quyền phù hợp.

Về việc tiếp công dân của đại biểu Quốc hội tại địa phương, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ, trường hợp đại biểu Quốc hội tiếp công dân tại địa phương nào thì phải thông báo cho Đoàn đại biểu Quốc hội của địa phương đó, để Đoàn chủ trì bố trí địa điểm và tham gia phục vụ, bảo đảm sự phối hợp và quản lý thống nhất.

Về trách nhiệm của Ủy ban Dân nguyện, đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội phân cấp cho Ủy ban Dân nguyện ban hành các văn bản hướng dẫn về tiếp nhận, xử lý đơn và quy trình tiếp công dân, nhằm bảo đảm thống nhất trong toàn bộ Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội. Qua đó, tránh tình trạng mỗi cơ quan thực hiện theo một cách khác nhau, gây băn khoăn cho người dân khi cùng là cơ quan thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhưng cách xử lý lại không thống nhất.

Đối với tiếp nhận đơn, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị quy định cụ thể hình thức tiếp nhận đơn bằng phương thức điện tử và các hình thức khác theo quy định của pháp luật. Về xử lý đơn thư, cần quy định rõ nguyên tắc: đơn thuộc thẩm quyền thì xem xét, giải quyết theo quy định; không thuộc thẩm quyền thì trả lại và nêu rõ lý do.

Để hạn chế tối đa việc lưu đơn, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cũng đề nghị, đối với các đơn không đủ điều kiện xử lý (như đơn vô danh, không rõ nội dung, không đọc được), cần hủy ngay và lập biên bản, không cần lưu trữ một năm rồi mới hủy. Đối với các đơn đã được cơ quan có thẩm quyền giải quyết và không có căn cứ xem xét lại, nên trả lại đơn và chỉ lưu hồ sơ theo dõi việc đã trả lại, không lưu kéo dài.

“Nguyên tắc chung là mọi đơn đều cần có phản hồi, để người dân nắm rõ kết quả xử lý và tránh tâm lý chờ đợi, khiếu kiện kéo dài”, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Kết luận nội dung phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương nhấn mạnh, tại Điều 4 cần làm rõ khái niệm “tiếp công dân khi xét thấy cần thiết” theo hướng quy định việc tiếp công dân, giải quyết đơn thư phải gắn với đúng chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và lĩnh vực phụ trách. Đồng thời, nghiên cứu thiết kế cơ sở pháp lý để đại biểu Quốc hội có thể trả lại đơn hoặc từ chối tiếp công dân trong những trường hợp phù hợp.

Trong xử lý đơn, cần làm rõ ba hình thức xử lý: Gửi trả đơn; Chuyển đến cơ quan, cá nhân có chức năng, thẩm quyền giải quyết; Chuyển Ủy ban Dân nguyện và Giám sát để rà soát, xử lý trùng lặp, đồng thời thực hiện việc chuyển hoặc gửi trả theo quy định.

Đặc biệt, cần hạn chế tối đa việc xếp, lưu đơn. Đối với các đơn trùng lặp, không đúng thẩm quyền hoặc đã được giải quyết đầy đủ, cần nghiên cứu phương thức trả lại hoặc hủy đơn (có lập văn bản), đồng thời rà soát các quy định của pháp luật về khiếu nại, tố cáo liên quan đến việc lưu trữ đơn.

Tại phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua dự thảo Nghị quyết về mặt nguyên tắc với tỷ lệ tán thành 100%, giao Ủy ban Dân nguyện và Giám sát phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp hoàn thiện dự thảo.