Nhiều năm qua, khi nói đến phát triển kinh tế, người ta thường nghĩ đến công nghiệp, hạ tầng, đô thị, đầu tư hay công nghệ. Văn hóa và di sản tuy luôn được khẳng định là nền tảng tinh thần của xã hội, nhưng trên thực tế vẫn thường được xem là lĩnh vực cần bảo tồn nhiều hơn là một nguồn lực phát triển.
Chính vì vậy, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam và Quốc hội thông qua Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Điểm cốt lõi của hai Nghị quyết nêu trên là xác lập rõ quan điểm: Văn hóa không chỉ là mục tiêu mà còn là động lực phát triển; không chỉ là tài sản tinh thần mà còn là nguồn lực kinh tế; không chỉ cần được bảo tồn mà còn phải được khai thác, phát huy để tạo ra giá trị mới cho xã hội.
Đối với các đô thị di sản của Việt Nam, đây là một cơ hội rất lớn. Nghị quyết 28 của Quốc hội đã đưa ra nhiều cơ chế mang tính đột phá, như bảo đảm nguồn lực đầu tư cho văn hóa; phát triển công nghiệp văn hóa; thúc đẩy chuyển đổi số; khuyến khích đổi mới sáng tạo; thí điểm mô hình đô thị di sản với các cơ chế ưu đãi phù hợp.
Điều này cho thấy văn hóa không còn được quản lý theo tư duy “giữ gìn nguyên trạng” mà đã được đặt trong một hệ sinh thái phát triển mới, nơi văn hóa gắn với du lịch, công nghệ, giáo dục, truyền thông, kinh tế đêm, công nghiệp sáng tạo và kinh tế số.
Đây chính là hướng đi mà nhiều quốc gia phát triển đã lựa chọn. Những thành phố nổi tiếng thế giới như Kyoto của Nhật Bản, Gyeongju của Hàn Quốc, Florence của Italia hay Quebec của Canada đều biến di sản thành nền tảng cho phát triển du lịch, công nghiệp sáng tạo, giáo dục, nghệ thuật và xây dựng thương hiệu đô thị. Nhiều đô thị của Việt Nam hoàn toàn có thể đi theo con đường đó.
Riêng với Huế, thành phố trực thuộc Trung ương này sở hữu hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể đặc biệt phong phú với tám danh hiệu được UNESCO ghi danh, hàng nghìn di tích, danh thắng, hàng trăm lễ hội, làng nghề, món ăn truyền thống và một kho tàng tư liệu lịch sử đồ sộ. Quan trọng hơn, những giá trị ấy không chỉ được bảo tồn mà hoàn toàn có thể trở thành nguyên liệu đầu vào cho công nghiệp văn hóa.
Việc sản xuất áo dài Huế có thể được phát triển thành một hệ sinh thái kinh tế sáng tạo. Ẩm thực Huế có thể trở thành thương hiệu văn hóa quốc tế. Nhã nhạc, tuồng cung đình, ca Huế, nghệ thuật truyền thống có thể là nguồn cảm hứng cho nhiều tác phẩm nghệ thuật đương đại. Hệ thống di tích có thể trở thành không gian sáng tạo, giáo dục và trải nghiệm văn hóa. Các kho tư liệu lịch sử được số hóa để phát triển nội dung số, bảo tàng số, du lịch thông minh và các sản phẩm ứng dụng công nghệ mới.
Tuy nhiên, cơ hội sẽ không tự động biến thành thành quả. Điều mà các đô thị di sản cần nhất hiện nay là một sự thay đổi trong tư duy phát triển. Chúng ta cần chuyển mạnh từ tư duy “bảo tồn tĩnh” sang “bảo tồn để phát triển”; từ việc xem di sản là gánh nặng ngân sách sang xem di sản là nguồn lực đầu tư; từ quản lý hành chính đơn thuần sang quản trị hệ sinh thái văn hóa sáng tạo.
Cùng với đó là việc xây dựng các cơ chế đặc thù cho đô thị di sản; thúc đẩy hợp tác công-tư trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản; phát triển nguồn nhân lực sáng tạo; đẩy nhanh chuyển đổi số; hình thành các không gian sáng tạo và thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực văn hóa.
Trong thế kỷ XXI, lợi thế cạnh tranh bền vững nhất của một đô thị là những giá trị không thể sao chép: Bản sắc văn hóa, ký ức lịch sử và chiều sâu di sản. Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết 28 của Quốc hội đã mở ra một hành lang chính trị và pháp lý quan trọng để các địa phương phát huy những giá trị đó. Vấn đề còn lại là mỗi đô thị di sản có đủ tầm nhìn, quyết tâm và năng lực để biến cơ hội thành hiện thực hay không.
Nếu làm tốt, các đô thị di sản sẽ trở thành những cực tăng trưởng mới của đất nước. Và Huế, với những lợi thế đặc biệt của mình, hoàn toàn có thể trở thành hình mẫu quốc gia về phát triển đô thị di sản trong thời kỳ mới.
