Thoát nghèo trên vùng dân tộc Thủ đô

Sữa bò nuôi người sung túc

Trong ngôi nhà khang trang mới xây, ông Nguyễn Văn Thọ ở thôn Bặt, xã Vân Hòa kể, so trước kia, khi hơn chục hộ dân tộc Mường theo nhau về đây lập nghiệp thì cuộc sống bây giờ như một giấc mơ.

Ký ức của ông Thọ vẽ lại một vùng đất hoang vu, đi lại khó khăn. Như nhiều nhà khác, ông Thọ chỉ biết trồng sắn, trồng đót…, công việc vất vả nhưng thu nhập chẳng bao nhiêu.

Theo bước chuyển đổi của địa phương, năm 2011, gia đình ông bắt tay vào nuôi bò sữa. Từ một con bê, dần dần, nhờ chăm sóc tốt, gia đình hiện đã có chục con bò sữa. Năm ngoái, đàn bò cho gần 30 tấn sữa, giúp cuộc sống ngày càng tốt hơn.

Nuôi bò sữa và sản xuất sữa đang là một trong những ngành chủ lực tại các xã miền núi của huyện Ba Vì, với tổng đàn đạt trên 12 nghìn con. Tại xã Vân Hòa, có tới khoảng 80% hộ theo nghề này. Mô hình này đã giúp thay đổi đời sống cho người dân nơi đây. Ông Phạm Văn Trung (51 tuổi), Chi hội trưởng nông dân thôn Việt Hòa, xã Vân Hòa chia sẻ: Khoa học, công nghệ phát triển, có nhiều ứng dụng máy móc mới mà bà con chưa kịp nắm bắt. Chính quyền địa phương đã tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật chăn nuôi bò sữa, giúp bà con nông dân nâng cao hiệu quả sản xuất. Như đàn bò gia đình tôi, mỗi ngày thu 2-3 tạ sữa, cung ứng cho Vinamilk và các đơn vị khác cũng bảo đảm nguồn thu nhập ổn định.

Thăm chuồng bò nhà ông Trung, ông Thọ và đi qua một số gia đình nuôi bò khác, hình ảnh chung là cảnh luôn tay dọn dẹp. Nhiều người ở đây nói vui là người có khi chưa tắm nhưng phải lo tắm cho đàn bò trước đã. Bò phải sạch, chuồng trại phải quét, rửa thường xuyên để giữ vệ sinh, tránh gây ảnh hưởng đến nguồn sữa được các gia đình khai thác mà nay đã phổ biến dùng máy vắt, bảo đảm cho các doanh nghiệp đến thu mua. Và như vậy, rau cỏ, thức ăn cũng phải trồng, mua và cắt, băm trộn cẩn thận với liều lượng theo hướng dẫn. Ông Trung cho biết, cả nhà xoay vào chăm lo cho bò và lấy, kiểm tra nguồn sữa cũng hết ngày.

Trên địa bàn huyện Ba Vì, người Mường chiếm đa số và có nhiều đóng góp vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Trăn trở tìm cách nâng tầm các chế phẩm từ sữa bò của Ba Vì, năm 2017, chị Nguyễn Thúy Hằng, người dân tộc Mường, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần sữa Đồng cỏ Ba Vì đã mạnh dạn đầu tư chuyển đổi cơ sở sản xuất nhỏ lẻ theo phương thức thủ công trước đây thành công ty cùng dây chuyền máy móc hiện đại. Nói là mạnh dạn vì hàng chục năm qua, sữa bò ở Ba Vì đã được biết đến rộng rãi qua một số thương hiệu với nhiều sản phẩm được bán dọc các tuyến đường trong và ngoài địa bàn huyện. Nay phát triển công ty mong gây dựng tên tuổi mới, với chị Hằng, lần khởi nghiệp này không chỉ là cho bản thân mà còn vì sinh kế của đồng bào và đặc sản sữa quê hương Ba Vì.

“Sữa bò Ba Vì thơm, ngon nhưng muốn đi xa thì phải đẩy mạnh chế biến, tối ưu hóa hệ thống máy móc, dây chuyền sản xuất. Bên cạnh đó, công ty cũng hỗ trợ các hộ nông dân triển khai mô hình chăn nuôi bền vững, thân thiện với môi trường. Chúng tôi đang áp dụng mô hình “khép kín” từ thu mua nguyên liệu của nông dân cho đến chế biến và bán lẻ qua hệ thống các trạm dừng nghỉ”, chị Hằng cho biết.

Nghề trồng đào giúp nhiều gia đình ổn định cuộc sống.

Đa dạng lối làm ăn và làm giàu

Tại 7 xã miền núi của huyện Ba Vì, đồng bào người dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ 38,3% dân số. Trong đó đông hơn cả là dân tộc Mường và Dao với những nét văn hóa, phong tục, tập quán đặc sắc và đặc trưng tụ cư theo địa bàn, khu vực. Những năm qua, theo vận động của chính quyền địa phương, bà con đã “hạ sơn quần cư”, dần xóa bỏ tập quán canh tác cũ cho năng suất thấp, không còn thích ứng với tình hình mới. Tiếp đó, tận dụng tiềm năng, lợi thế sẵn có kết hợp với học hỏi, tham khảo những cách làm mới, hay gần xa, bà con đã phát triển sản xuất, chăn nuôi và làm dịch vụ, thử sức với hoạt động du lịch.

Mưu sinh quanh chân núi Tản Viên, cùng với định hướng và tạo điều kiện nhất định từ chính quyền, đồng bào đã hình thành nên những làng nghề có tiếng. Khép lại vụ mùa đào, mai phục vụ Tết, người dân xã Tản Lĩnh lại xới đất vun trồng chuẩn bị cho vụ mùa năm sau. Hơn chục năm nay, đây là những “cây thoát nghèo”, làm giàu cho bà con. Tại thôn An Hòa (xã Tản Lĩnh), sau khi được chuyển đổi quy hoạch đất, công nhận làng nghề, hàng loạt tỷ phú trồng hoa mai trắng đã xuất hiện. Chia sẻ với phóng viên, Trưởng thôn An Hòa Bùi Ánh Hoa cho biết: Cây mai trắng “bén duyên” với mảnh đất này từ năm 1998, khi được một số hộ dân đem về trồng thử tại vườn nhà. Từ vài chục gốc của các hộ đầu tiên trồng cây mai trắng, các hộ dân trong thôn An Hòa đã cùng học tập, làm theo. Đến nay cả thôn đã có hơn 200 hộ trồng mai trắng, mang lại thu nhập cao gấp nhiều lần so mô hình trồng trọt, chăn nuôi trước đây. Ở thôn, có hộ đã đạt thu nhập hàng tỷ đồng mỗi năm nhờ trồng mai.

Sự phát triển của đa dạng các loại hình kinh tế đã và đang góp phần giúp giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho đồng bào. Đến nay, thu nhập bình quân đầu người dân nơi đây đã đạt khoảng 60 triệu đồng/người/năm. Anh Bùi Huy Giáp, Trưởng phòng dân tộc của huyện cho biết, dù xuất phát điểm thấp nhưng đến năm 2021, 7/7 xã miền núi của huyện đã hoàn thành chương trình xây dựng nông thôn mới nâng cao, đời sống người dân có nhiều khởi sắc. Một số làng nghề có từ lâu đời đang được bà con duy trì hoạt động ổn định như làng nghề miến dong tại xã Minh Quang, làng nghề sản xuất, chế biến chè búp khô ở xã Ba Trại, làng nghề chế biến thuốc nam tại xã Ba Vì, cùng với nghề mới những năm gần đây là trồng, tạo dáng hoa mai trắng ở Tản Lĩnh… Hiện khu vực miền núi có 16 làng nghề, đang chiếm 70% trong tổng số 141 sản phẩm được chứng nhận sản phẩm OCOP của toàn huyện.

Được biết, với đặc thù của địa hình, khí hậu, ngoài các mô hình du lịch nghỉ dưỡng đã định hình trên địa bàn Ba Vì suốt nhiều thập kỷ qua như Ao Vua, Khoang Xanh, Đầm Long, Thiên Sơn Suối Ngà…, thì các làng nghề cả cũ và mới, các địa bàn trồng mai, đào đang có xu hướng trở nên những điểm đến trải nghiệm cho du khách, hứa hẹn góp thêm sản phẩm và gợi ý về các hoạt động mới cho du lịch Ba Vì.

Kỳ vọng hơn từ nền tảng thoát nghèo

Ngày 11/11/2021, UBND thành phố Hà Nội ban hành Kế hoạch số 253/KH-UBND về Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền núi trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021-2025. Từ thời điểm đó, huyện Ba Vì tập trung các giải pháp để thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội, đầu tư đồng bộ kết cấu hạ tầng đường giao thông, trường học, trạm y tế, trụ sở, nhà văn hóa tại các xã miền núi. Đến nay, theo báo cáo của huyện, 100% số thôn đã có đường bê-tông hoặc thảm nhựa; người dân được dùng điện lưới quốc gia, nước sinh hoạt hợp vệ sinh; tốc độ tăng trưởng kinh tế hằng năm đạt hơn 10%...

Đặc biệt những năm qua, công tác xóa đói, giảm nghèo, nâng cao đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số được triển khai đồng bộ với nhiều giải pháp thiết thực, hiệu quả. Phó Chủ tịch UBND huyện Ba Vì Nguyễn Đức Anh cho biết: Đến thời điểm này, Ba Vì không còn hộ nghèo. Đóng góp vào kết quả này, từ đầu năm 2024, huyện đã ban hành một kế hoạch tổng thể, trong đó có kế hoạch riêng cho 7 xã miền núi. Thời gian tới, huyện sẽ tiếp tục huy động mọi nguồn lực để đầu tư phát triển hạ tầng, đồng thời tập trung giải quyết những vấn đề bức thiết như thúc đẩy đào tạo nghề, nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho người dân.

“Riêng các dự án phát triển sản xuất, kinh doanh trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền núi sẽ được chúng tôi ưu tiên tiếp cận vốn tín dụng ưu đãi… Đây là hướng đi lâu dài để nâng cao đời sống cho người dân”, ông Nguyễn Đức Anh nhấn mạnh.