Doanh nghiệp Việt không thể đứng ngoài cuộc
Để tạo ra sự kết nối thực chất, nỗ lực không thể chỉ đến từ phía doanh nghiệp FDI. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, bản thân doanh nghiệp Việt Nam cũng cần chủ động nâng cao năng lực quản trị, trình độ công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực để đủ sức tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. “Doanh nghiệp Việt không thể tự nhiên bước chân vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn nếu không đáp ứng được tiêu chuẩn”, ông nói.
Trên thực tế, năng lực nội tại còn hạn chế vẫn là “điểm nghẽn” lớn của doanh nghiệp trong nước. Nhiều khảo sát cho thấy, khoảng 60-70% doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang sử dụng công nghệ cũ, lạc hậu, quy mô nhỏ và thiếu nguồn lực để đầu tư nâng cấp. Ông Phạm Xuân Hòe, nguyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Ngân hàng từng dẫn thí dụ về yêu cầu tham gia chuỗi cung ứng của Samsung. Theo đó, doanh nghiệp phải đầu tư dây chuyền công nghệ trị giá hàng trăm tỷ đồng mới đủ tiêu chuẩn, trong khi không phải doanh nghiệp nào cũng có khả năng đáp ứng nguồn vốn đối ứng hoặc tài sản bảo đảm để vay vốn ngân hàng.
Điều đó cho thấy, vai trò rất quan trọng của Nhà nước trong việc hỗ trợ doanh nghiệp nâng cấp năng lực, tiếp cận vốn, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Theo các chuyên gia, cần xác định rõ những lĩnh vực mà doanh nghiệp Việt Nam có lợi thế để tập trung đầu tư, thay vì dàn trải. Đồng thời, phải chuẩn bị nguồn nhân lực đủ kỹ năng, trình độ để đảm nhận những công việc có giá trị gia tăng cao hơn, từng bước thay thế lao động nước ngoài ở những vị trí chuyên môn sâu.
Xét từ góc độ tăng trưởng dài hạn, theo các chuyên gia, cần đẩy mạnh thúc đẩy thu hút FDI vào các ngành kinh tế phục vụ thị trường nội địa. Hiện nay, dòng vốn FDI vào khu vực này vẫn còn tương đối hạn chế so với khu vực sản xuất phục vụ xuất khẩu. Nếu cải thiện được điều này, Việt Nam không chỉ tận dụng tốt hơn nguồn vốn đầu tư nước ngoài mà còn góp phần cân bằng mô hình tăng trưởng, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu và tăng cường sức chống chịu của nền kinh tế
“Hợp lực” để tạo sức bật mới
Trong bức tranh thu hút FDI chất lượng cao, nhiều doanh nghiệp FDI cũng đang cho thấy xu hướng chuyển dịch từ mô hình đầu tư đơn thuần sang đồng hành dài hạn cùng doanh nghiệp Việt Nam. Từ thực tiễn hoạt động tại Việt Nam, ông Shin JuBack, Tổng giám đốc LOTTE MART Việt Nam cho rằng, điều kiện tiên quyết để tạo ra sự “hợp lực” giữa doanh nghiệp FDI và khu vực kinh tế tư nhân trong nước là xây dựng được niềm tin và mục tiêu phát triển chung.
Theo đó, FDI không nên chỉ được nhìn nhận là nguồn vốn, mà còn là cầu nối về công nghệ, quản trị, tiêu chuẩn vận hành và kết nối thị trường quốc tế. Trong khi đó, doanh nghiệp Việt Nam có lợi thế lớn về am hiểu thị trường, khả năng thích ứng nhanh và tinh thần đổi mới.
Để sự hợp lực này thực sự tạo ra sức bật, điều quan trọng nhất là phải tạo ra sự kết nối thực chất trong chuỗi giá trị. Tại LOTTE MART, doanh nghiệp này cho biết đang ưu tiên hợp tác với nhà cung cấp trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa ở các nhóm ngành hàng thiết yếu như nông sản, thực phẩm tươi sống, hàng tiêu dùng nhanh. Không chỉ tìm kiếm nguồn cung, LOTTE MART còn đồng hành với doanh nghiệp Việt trong việc nâng cao tiêu chuẩn sản phẩm, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, cải thiện bao bì, logistics và năng lực vận hành nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của hệ thống bán lẻ hiện đại.
Đáng chú ý, trong bối cảnh chuyển đổi xanh trở thành xu thế tất yếu, LOTTE MART cũng ưu tiên những đối tác đáp ứng tiêu chí môi trường, thúc đẩy giảm phát thải trong logistics, giảm sử dụng nhựa dùng một lần, khuyến khích tiêu dùng bền vững và từng bước xây dựng chuỗi cung ứng xanh hơn, minh bạch hơn. Những mô hình hợp tác như vậy cho thấy, nếu được thiết kế đúng hướng, FDI hoàn toàn có thể trở thành lực đẩy quan trọng giúp doanh nghiệp Việt Nam trưởng thành hơn, thay vì chỉ dừng lại ở vai trò gia công hoặc cung ứng giá rẻ.
Sau gần 40 năm mở cửa đón dòng vốn đầu tư nước ngoài, Việt Nam đang đứng trước một “ngã rẽ” chiến lược mới. Nếu tiếp tục thu hút FDI theo mô hình cũ, dựa trên lợi thế lao động giá rẻ và ưu đãi đại trà, nền kinh tế sẽ khó tạo ra bước nhảy vọt về năng suất và giá trị gia tăng. Nhưng nếu mạnh dạn thay đổi tư duy, lựa chọn dòng vốn chất lượng cao, lấy công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và liên kết doanh nghiệp nội địa làm trung tâm, khu vực FDI sẽ không chỉ là động lực tăng trưởng mà còn trở thành “bệ phóng” nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế. Khi đó, cánh cửa mở ra không đơn thuần là cánh cửa đón dòng vốn mới, mà còn là cánh cửa của tri thức, khoa học công nghệ và năng lực cạnh tranh quốc gia trong một thế giới đang chuyển động mạnh mẽ.
