Giữa trưa nắng gắt tháng 4, một cột khói mỏng bất ngờ bốc lên từ khu vực giáp biên. Thông tin nhanh chóng được truyền về các chốt bảo vệ, lực lượng chức năng lập tức cơ động tiếp cận và kịp thời khống chế đám cháy nhỏ do người dân đốt tổ ong. Thực tế cho thấy, nếu chậm trễ chỉ vài chục phút, ngọn lửa có thể bùng phát, lan rộng trên lớp thực bì khô, đe dọa nghiêm trọng đến tài nguyên rừng.
Tình huống trên phản ánh rõ áp lực mà lực lượng bảo vệ rừng đang phải đối mặt trong mùa khô 2026.
Với đặc thù là khu rừng biên giới, Vườn quốc gia Lò Gò-Xa Mát có đường biên dài gần 70km tiếp giáp Campuchia, nhiều đường mòn, lối mở, gây khó khăn trong kiểm soát người ra vào. Đây cũng là yếu tố làm gia tăng nguy cơ cháy rừng, đặc biệt khi thời tiết khô hạn kéo dài.
Giám đốc Ban Quản lý Vườn quốc gia Lò Gò-Xa Mát Lê Công Hiệu cho biết, từ đầu mùa khô 2025-2026 đến nay chưa xảy ra vụ cháy rừng nào.
Tuy nhiên, vào thời điểm nắng nóng, tình trạng người dân săn bắt, khai thác mật ong vẫn diễn ra, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh cháy rừng. Trong khi đó, lực lượng bảo vệ rừng hiện còn mỏng, khó đáp ứng yêu cầu kiểm soát diện tích rừng rộng lớn.
Trung tá Trịnh Quốc Giao, Phó Đồn trưởng Đồn Biên phòng Cửa khẩu Tân Nam cho biết, vào mùa khô, thảm thực bì khô dễ bắt lửa, nguy cơ cháy rừng tăng cao. Đặc biệt, tình trạng người dân vào rừng săn bắt, đốt lửa càng làm gia tăng nguy cơ cháy lan.
Trước những khó khăn đó, lực lượng biên phòng đã tăng cường phối hợp kiểm lâm và chính quyền địa phương tổ chức tuần tra, kiểm soát thường xuyên. Đồng thời, đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân khu vực biên giới hai nước chấp hành quy định qua lại, tuân thủ các quy chế quản lý biên giới, góp phần hạn chế vi phạm và nguy cơ cháy rừng.
Trong bối cảnh áp lực ngày càng lớn, công nghệ đang trở thành “trợ lực” quan trọng cho công tác bảo vệ rừng.
Năm 2026, Vườn quốc gia Lò Gò-Xa Mát đã được trang bị hệ thống camera giám sát cháy rừng ứng dụng AI, có khả năng phát hiện khói, lửa và gửi cảnh báo sớm về trung tâm điều hành. Cùng với đó, flycam được đưa vào sử dụng, hỗ trợ kiểm tra nhanh các khu vực khó tiếp cận, nâng cao hiệu quả giám sát từ xa.
Ngoài ra, việc ứng dụng phần mềm theo dõi biến động rừng giúp phát hiện sớm các dấu hiệu chặt phá, thay đổi diện tích rừng, từ đó hỗ trợ lực lượng chức năng xử lý kịp thời. Những giải pháp này bước đầu đã giúp nâng cao năng lực quản lý, giảm phụ thuộc hoàn toàn vào phương thức tuần tra thủ công.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy hệ thống trang thiết bị hiện có vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Trên diện tích gần 30.000ha, số lượng camera giám sát còn hạn chế, chưa phủ kín các khu vực trọng điểm. Flycam cũng chưa đủ về số lượng và thời gian hoạt động để phục vụ tuần tra liên tục. Bên cạnh đó, hạ tầng truyền dẫn, nguồn điện và nhân lực vận hành công nghệ vẫn còn là những điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ.
Nhận thấy rõ yêu cầu cấp thiết, tỉnh Tây Ninh đang triển khai kế hoạch đầu tư nâng cao năng lực phòng cháy, chữa cháy rừng với kinh phí hơn 40 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2028.
Nguồn lực này tập trung vào việc mở rộng hệ thống camera AI, bổ sung thiết bị bay chuyên dụng, xây dựng trung tâm điều hành số phục vụ công tác quản lý và bảo vệ rừng.
Theo ông Trần Xuân Quân, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực II (Chi cục Kiểm lâm Tây Ninh), công nghệ giúp lực lượng chức năng “nhìn xa hơn, phản ứng nhanh hơn”, song không thể thay thế hoàn toàn vai trò của con người.
Trong điều kiện lực lượng kiểm lâm còn mỏng, việc ứng dụng công nghệ là giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, giúp phát hiện sớm các nguy cơ vi phạm, từ đó chủ động ngăn chặn và xử lý kịp thời.
Thực tiễn cho thấy, khi dữ liệu từ camera và flycam được kết nối, chia sẻ giữa các lực lượng kiểm lâm, biên phòng và chính quyền địa phương, hiệu quả quản lý không chỉ dừng lại ở bảo vệ tài nguyên rừng mà còn góp phần giữ vững an ninh khu vực biên giới.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, nguy cơ cháy rừng gia tăng, việc kết hợp giữa con người và công nghệ là xu hướng tất yếu.
Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả bền vững, cần có sự đầu tư đồng bộ về hạ tầng, trang thiết bị và nguồn nhân lực, đồng thời tăng cường phối hợp liên ngành, liên địa phương.
Bảo vệ Vườn quốc gia Lò Gò-Xa Mát không chỉ là nhiệm vụ giữ gìn tài nguyên thiên nhiên mà còn là trách nhiệm quan trọng trong bảo đảm an ninh sinh thái và chủ quyền biên giới quốc gia.
Trong hành trình đó, công nghệ sẽ là công cụ hỗ trợ đắc lực, nhưng yếu tố quyết định vẫn là con người, đây là lực lượng ngày đêm bám rừng, giữ rừng nơi tuyến đầu Tổ quốc, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực II Trần Xuân Quân nhấn mạnh.
