Đây là kết quả giám sát về phát triển nhà ở xã hội, nhà ở tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng do Ban Đô thị (Hội đồng nhân dân Thành phố Hà Nội) thực hiện.
Quỹ nhà tái định cư hiện có 12 vị trí với tổng diện tích khoảng 426 ha được chia thành các vùng đô thị, thuộc địa bàn các xã: Thư Lâm, Quang Minh, Sóc Sơn, Ứng Thiên, Mỹ Đức, Nam Phù, Hồng Vân, Phú Xuyên, Phúc Thọ, Quốc Oai, Kiều Phú, Xuân Mai, Bình Minh và Thuận An. Hiện thành phố có 19 vị trí quỹ đất phát triển nhà ở xã hội tập trung quy mô lớn với tổng diện tích nghiên cứu khoảng 994 ha.
Quỹ nhà ở xã hội trên địa bàn đang từng bước được mở rộng về quy mô, đa dạng về hình thức đầu tư và địa điểm bố trí. Cập nhật đến thời điểm giám sát, số lượng dự án nhà ở xã hội đã được chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời giao chủ đầu tư là 116 dự án với tổng diện tích đất khoảng 400 ha, cung cấp hơn 100.000 căn hộ; trong đó, có quỹ nhà ở đến từ 93 dự án nhà ở thương mại, khu đô thị có bố trí quỹ đất 20% để phát triển nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố với tổng diện tích đất khoảng 199 ha.
Theo đánh giá của Ban Đô thị, việc phát triển quỹ nhà phục vụ công tác giải phóng mặt bằng của thành phố đã có chuyển biến tích cực, hình thành được quỹ nhà phục vụ công tác giải phóng mặt bằng thông qua hai nguồn chủ yếu và có khả năng chuyển đổi công năng.
Thành phố đã ban hành nhiều cơ chế, kế hoạch nhằm thúc đẩy quy hoạch, tạo lập quỹ đất phát triển nhà ở xã hội. Mục tiêu đặt ra là phát triển tối thiểu 120.000 căn hộ trong giai đoạn 2026-2030, đồng thời, định hướng phát triển linh hoạt quỹ nhà ở đa mục tiêu trong trung và dài hạn. Quỹ nhà ở xã hội không chỉ phục vụ mục tiêu an sinh, mà còn có thể nghiên cứu để khai thác linh hoạt nhằm hỗ trợ công tác bố trí tạm cư, tái định cư đối với một số dự án cần đẩy nhanh giải phóng mặt bằng.
Tuy nhiên, qua giám sát, một số vấn đề còn hạn chế cũng đã được chỉ ra. Việc phát triển hai quỹ nhà, nhà ở xã hội và nhà tái định cư, hiện vẫn tương đối độc lập; chưa hình thành cơ chế điều phối thống nhất, đồng bộ theo nhu cầu giải phóng mặt bằng trên toàn thành phố. Một số địa bàn có nhu cầu bố trí tái định cư lớn, nhưng quỹ nhà ở chưa đáp ứng kịp thời; trong khi tại một số khu vực khác vẫn còn quỹ nhà khai thác chưa hiệu quả. Công tác chuẩn bị quỹ nhà ở chưa thật sự đi trước một bước so với yêu cầu giải phóng mặt bằng, nhu cầu của các dự án trọng điểm.
Đại biểu Hội đồng nhân dân thành phố Trần Thọ Hiển cho rằng, trong thời gian tới, đối với các chủ đầu tư chậm tiến độ, thành phố cần có biện pháp xử lý quyết liệt để tập trung nguồn lực cho các dự án có khả năng triển khai hiệu quả. Thành phố cần đẩy nhanh khởi công 53 dự án nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê và tập trung tháo gỡ khó khăn đối với 19 dự án nhà ở xã hội tập trung nhằm tăng nguồn cung cho thị trường, đáp ứng nhu cầu của người dân, đồng thời thúc đẩy tiêu dùng và các ngành sản xuất phụ trợ.
Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân thành phố Dương Đức Tuấn cho biết, thành phố đã điều chỉnh chương trình, kế hoạch phát triển nhà ở nhằm đáp ứng Đề án xây dựng 1 triệu căn nhà ở xã hội của Chính phủ. Thời gian tới, Hà Nội sẽ tập trung phát triển các khu đô thị mới, nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê, vừa đáp ứng nhu cầu an sinh, vừa tạo động lực tăng trưởng và thúc đẩy quá trình đô thị hóa.
Trên cơ sở kết quả giám sát, Đoàn giám sát đề xuất, thành phố cần sớm xây dựng cơ chế điều phối quỹ nhà thống nhất toàn địa bàn; cụ thể hóa trách nhiệm, nâng cao tính linh hoạt, chủ động trong điều hành, gắn chỉ đạo với kiểm tra, đôn đốc, kịp thời khắc phục khó khăn, vướng mắc, điểm nghẽn... Để cắt giảm thủ tục, xây dựng quy trình hiệu quả, Đoàn giám sát đề nghị thành phố nghiên cứu chỉ đạo cắt bỏ hoàn toàn khâu “thẩm định và ra quyết định miễn tiền sử dụng đất”. Đây là thủ tục mà nhiều doanh nghiệp tham gia xây dựng nhà ở xã hội đã đề xuất, kiến nghị bãi bỏ, nhằm giảm thời gian thực hiện dự án. Nếu được cắt bỏ khâu này, khi dự án được xác định là nhà ở xã hội, doanh nghiệp sẽ được tự động miễn tiền sử dụng đất.
Đoàn giám sát cũng đề xuất, thành phố ủy quyền tối đa cho ủy ban nhân dân phường, xã trong việc quyết định thu hồi đất, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư để đẩy nhanh tiến độ công tác giải phóng mặt bằng.
