Theo Tờ trình của Chính phủ trình Quốc hội tại kỳ họp thứ chín Quốc hội khóa XV, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 7 luật (Dự án một luật sửa 7 luật về đầu tư, tài chính) gồm: Luật Đấu thầu; Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công-tư (PPP); Luật Hải quan; Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu; Luật Đầu tư; Luật Đầu tư công; Luật Quản lý, sử dụng tài sản công.
Tăng phân cấp, phân quyền, giảm thủ tục hành chính
Mục đích của việc xây dựng luật này nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng của Đảng, Nhà nước về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia (Nghị quyết số 57-NQ/TW); sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính về đầu tư, tài chính, ngân sách; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật; cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh; thúc đẩy tăng trưởng kinh tế…
Theo Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Văn Thắng, do thời gian thực hiện rất gấp, nên lần sửa đổi này chưa thể xử lý triệt để toàn bộ những vấn đề bất cập trong quá trình thực thi các luật nói trên, mà chỉ tập trung vào một số vấn đề cấp bách, cần tháo gỡ ngay. Với tinh thần như vậy, dự án luật tập trung vào ba vấn đề lớn: Một là các chính sách hỗ trợ, tháo gỡ bất cập cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Hai là phân cấp, phân quyền, thể hiện rõ nét các chỉ đạo của Bộ Chính trị, Tổng Bí thư, Thủ tướng Chính phủ và Chính phủ. Ba là cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính.
“Các nội dung sửa đổi, bổ sung tại Dự thảo Luật không làm phát sinh thủ tục hành chính mới, do đó không đặt ra các yêu cầu về việc phải bố trí nguồn nhân lực để tổ chức thực hiện. Mặt khác, nhằm thúc đẩy phát triển đất nước trong thời kỳ mới, các nội dung được quy định theo hướng mở hơn, cơ quan soạn thảo hướng đến việc sẽ trao quyền tự chủ nhiều hơn cho chủ đầu tư trong việc quyết định hình thức lựa chọn nhà thầu”, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng khẳng định.
Trên thực tế, việc buộc phải đấu thầu rộng rãi theo quy định không những không giúp chọn được nhà thầu tốt hơn, mà còn gây cản trở, mất thời gian, tốn kém. Rất nhiều trường hợp qua đấu thầu nhưng dự án vẫn chậm tiến độ, vẫn sai phạm, phải xử lý. “Dù chỉ định thầu hay đấu thầu, vấn đề cốt yếu vẫn là chúng ta có khách quan, minh bạch và vì lợi ích chung hay không”, Bộ trưởng nêu ý kiến.
Do đó, Chính phủ quyết định tăng mạnh việc phân cấp, phân quyền để tạo sự thông thoáng, theo đúng mục tiêu “địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm”. Tất nhiên, đi cùng với các quy định thông thoáng, trách nhiệm của các bộ, ngành là cơ chế kiểm tra, giám sát. Trong quá trình triển khai cũng không thể cầu toàn, nếu có vấn đề gì sẽ tiếp tục điều chỉnh. Điều quan trọng là xây dựng hành lang thông thoáng để thực hiện.
Đáp ứng yêu cầu cấp bách, bảo đảm nhiều mục tiêu
Với quan điểm “việc tích hợp sửa đổi các luật nói trên trong một luật chung là bước đi phù hợp”, đại biểu Đào Chí Nghĩa (Cần Thơ) đánh giá: Đây cũng là giải pháp để tháo gỡ những vướng mắc, bất cập phát sinh trong thực tiễn quản lý và thực thi chính sách. Tuy nhiên, góp ý cụ thể về nội dung sửa đổi Luật Đấu thầu, đại biểu Đào Chí Nghĩa lập luận: Việc dự thảo chỉ yêu cầu các đơn vị “bảo đảm đầy đủ chứng từ, hóa đơn” nhưng lại chưa làm rõ cơ chế giám sát, kiểm tra. Như vậy là chưa đủ chặt chẽ, có thể tạo kẽ hở cho tình trạng lạm dụng, thiếu minh bạch gây thất thoát nguồn vốn.
Điểm mới đáng chú ý nhất của Dự thảo luật, theo đại biểu Mai Văn Hải (Thanh Hóa), là bổ sung các quy định liên quan trách nhiệm thu thập, lưu trữ, cung cấp thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp, nhằm thực hiện cam kết của Chính phủ Việt Nam với Lực lượng Đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền, tài trợ khủng bố. Điều này cũng giúp gia tăng sự minh bạch đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Đại diện cơ quan thẩm tra Dự án luật này, ông Phan Văn Mãi, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho biết, Ủy ban nhất trí với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung các Luật với cơ sở chính trị, cơ sở pháp lý và cơ sở thực tiễn đã được nêu tại Tờ trình của Chính phủ. Chính phủ chỉ đạo các cơ quan liên quan tiếp tục rà soát thận trọng, bám sát mục tiêu sửa đổi luật, tập trung sửa đổi, bổ sung những nội dung cấp bách để tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn nhằm bảo đảm tạo điều kiện, thủ tục thuận lợi, thông thoáng cho các doanh nghiệp, bảo đảm yêu cầu quản lý chặt chẽ, có cơ chế hậu kiểm minh bạch, hiệu quả, tránh tạo kẽ hở và lợi dụng chính sách.
Ở góc độ doanh nghiệp, bày tỏ sự quan tâm đặc biệt đến Dự án một luật sửa 7 luật về đầu tư, tài chính, ông Hoàng Lê Minh, Tổng Giám đốc Tập đoàn đầu tư thương mại Tiến Thành kỳ vọng: Hệ thống pháp luật về đầu tư, tài chính được hoàn thiện sẽ tạo ra “đường băng” để kinh tế phát triển, vừa giải quyết dứt điểm những tồn tại, vừa chống tham nhũng, lãng phí.
Dự án một luật sửa 7 luật về đầu tư, tài chính được thực hiện theo trình tự rút gọn và sửa đổi đa lĩnh vực. Trong khuôn khổ đợt một Kỳ họp thứ chín Quốc hội khóa XV, Quốc hội đã xem xét, bàn thảo kỹ lưỡng về các nội dung sửa đổi, bổ sung. Theo kế hoạch, Dự án luật này sẽ được Quốc hội biểu quyết thông qua vào sáng 17/6/2025, trong đợt hai của kỳ họp.
 |
| Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Bến Tre) |
Cần tiêu chí xác định hàng hóa xuất xứ từ Việt Nam
Để phù hợp giai đoạn phát triển hiện nay, Dự thảo luật đã bổ sung nhiều quy định nhằm tạo thuận lợi trong việc đấu thầu liên quan tới các sản phẩm công nghệ cao, sản phẩm sáng tạo... có xuất xứ từ Việt Nam. Tuy nhiên, cần làm rõ hơn các tiêu chí về nguồn gốc xuất xứ từ Việt Nam để bảo đảm tính thống nhất với các quy định hiện hành. Hiện nay, cả trong luật hiện hành và sửa đổi, chưa có quy định xác định thế nào là hàng hóa xuất xứ từ Việt Nam dẫn đến những cách hiểu khác nhau khi thực hiện. Vì vậy, cần bổ sung quy định rõ về điểm này.
 |
| Đại biểu Trần Tuấn Anh (Thành phố Hồ Chí Minh) |
Bảo đảm công khai minh bạch, hiệu quả
Về nội dung cơ quan, tổ chức doanh nghiệp được tự chịu trách nhiệm mua sắm, Dự thảo luật dùng cụm từ “bảo đảm công khai minh bạch, hiệu quả” trong trường hợp chỉ định thầu, chào hàng cạnh tranh chưa thật sự rõ ràng. Cần phải có một hướng dẫn rõ và hình thức công khai như thế nào để các đơn vị thực hiện. Liên quan tới quy định về chỉ định thầu, Dự thảo luật hiện đang quy định chín điều kiện và giao cho Chính phủ quy định chi tiết. Điều này không đáp ứng được tính cấp bách như các vấn đề liên quan tới an ninh quốc phòng, thiên tai, dịch bệnh. Vì vậy, đề nghị các quy định về điều kiện chỉ định thầu cần bổ sung thêm yếu tố cấp bách để phù hợp tình hình thực tiễn.
 |
| Đại biểu Trần Khánh Thu (Thái Bình) |
Thống nhất giữa các quy định của pháp luật
Đối với Dự án một luật sửa 7 luật lần này, bên cạnh việc tháo gỡ vướng mắc cho các đơn vị sự nghiệp công và doanh nghiệp, các điều khoản sửa đổi đều hướng tới thể chế hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW và tạo ra hành lang pháp lý rất thuận lợi để thực hiện các công việc phục vụ cho chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo. Tôi nhất trí về chủ trương sửa luật. Tuy nhiên, cũng cần phải làm rõ các quy định liên quan, vì ngay trong kỳ họp này, Quốc hội sẽ xem xét, thông qua Luật Khoa học, công nghệ... Nhiều nội dung trong các luật này có liên quan đến các khái niệm, chính sách ưu đãi, hỗ trợ tương tự như trong dự thảo. Do vậy, đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát để bảo đảm tính thống nhất giữa các quy định của pháp luật.
