Từ nhu cầu thực tiễn
Tại các nhà máy sản xuất ở khu vực tỉnh Bình Dương (trước kia) và Long An (trước kia), hệ thống điện mặt trời đã trở thành một phần quen thuộc trong hoạt động của Công ty cổ phần sản xuất nhựa Duy Tân (thuộc Tập đoàn SCG). Theo ông Nguyễn Ngọc Thành, Giám đốc marketing của doanh nghiệp, chuyển đổi xanh đã được cụ thể hóa bằng những hành động rất rõ trong sản xuất.
Doanh nghiệp đã ứng dụng công nghệ vào quản lý vận hành, giúp tối ưu hiệu suất, giảm tiêu hao tài nguyên và cải thiện các chỉ số môi trường. Quan trọng hơn, các dữ liệu đo lường từ quá trình này còn giúp doanh nghiệp chứng minh năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. “Các đối tác quốc tế, nhất là các tập đoàn đa quốc gia đang áp dụng yêu cầu rất nghiêm ngặt về môi trường, xã hội và quản trị (ESG).
Việc đáp ứng các tiêu chuẩn này giúp doanh nghiệp không chỉ duy trì đơn hàng mà còn từng bước nâng vị thế trong chuỗi cung ứng”, ông Thành chia sẻ. Tương tự, tại Công ty Phát triển sản xuất AgriS, mô hình kinh tế tuần hoàn cũng được triển khai bài bản. Với hệ thống 10 nhà máy mía đường, doanh nghiệp không coi bã mía, mật rỉ hay bã bùn là chất thải mà xem đó là nguồn nguyên liệu cho một chu kỳ sản xuất mới.
Ông Trần Đình Cường, Tổng Giám đốc AgriS cho biết: Toàn bộ các nhà máy của doanh nghiệp đều tự sản xuất điện từ sinh khối để phục vụ nhu cầu nội bộ, phần dư thừa được hòa vào lưới điện quốc gia. Đây là minh chứng rõ nét cho việc chuyển đổi xanh không chỉ bảo vệ môi trường mà còn tạo ra giá trị kinh tế. Tuy nhiên, thực tế triển khai cũng cho thấy không ít khó khăn.
Theo ông Cường, mức giá điện sinh khối hiện nay khoảng 1.850 đồng/kWh, tương đương 7.03 cent/kWh, quá thấp để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư công nghệ mới. “Nếu doanh nghiệp chủ động thu mua thêm sinh khối bên ngoài để vận hành thì hoàn toàn không có lãi, thậm chí thua lỗ”. Ngoài ra, đặc thù mùa vụ của ngành mía đường khiến hệ thống thiết bị phát điện hiện đại phải “đắp chiếu” tới 8 tháng mỗi năm, gây lãng phí lớn về nguồn lực.
Từ những câu chuyện thực tế này có thể thấy, chuyển đổi năng lượng xanh đang diễn ra nhưng vẫn còn nhiều rào cản cần tháo gỡ, đặc biệt về cơ chế chính sách và thị trường.
Áp lực chuyển đổi và định hướng của Thành phố Hồ Chí Minh
Theo ông Bùi Tá Hoàng Vũ, Giám đốc Sở Công thương Thành phố Hồ Chí Minh, mỗi ngày thành phố tiêu thụ khoảng 160-200 triệu kWh điện, cùng với khoảng 3.000 tấn xăng dầu và lượng khí gas lớn. Nếu không chuyển đổi sang năng lượng sạch, lượng phát thải ra môi trường rất đáng lo ngại. Chưa kể, áp lực này sẽ còn gia tăng mạnh trong thời gian tới.
Dự báo đến năm 2030, thành phố cần công suất cực đại khoảng 16.000 MW, trong khi năm 2025 mới chỉ đạt hơn 9.100 MW. Nhiều dự án khác cũng đang triển khai cho thấy bài toán bảo đảm năng lượng cho tăng trưởng là vô cùng cấp bách. Trong bối cảnh đó, thành phố xác định chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo là ba trụ cột chiến lược xuyên suốt giai đoạn 2025-2030.
Thành phố đang triển khai Đề án chuyển đổi xanh giai đoạn 2025-2035 với 10 trụ cột, 76 chỉ tiêu cụ thể, tổng nhu cầu nguồn lực khoảng 900.000 tỷ đồng. Trong toàn bộ tiến trình này, chuyển đổi năng lượng được xem là trụ cột then chốt. Ở lĩnh vực giao thông, thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% số phương tiện giao thông công cộng sử dụng năng lượng sạch; thành phố sẽ thiết lập các vùng phát thải thấp; hạn chế dần các phương tiện không đạt chuẩn khí thải.
Ở góc độ kinh tế vĩ mô, ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Nghiên cứu phát triển Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Với vị thế đóng góp 23,5% GDP cả nước, áp lực chuyển đổi năng lượng xanh với thành phố là rất lớn. Tuy nhiên, đây cũng là một “cuộc chơi tốn kém”, riêng lĩnh vực năng lượng, thành phố ước cần khoảng 135 tỷ USD đến năm 2030”.
Ông Phạm Bình An đề xuất: Để giải bài toán vốn, thành phố định hướng phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế với các cơ chế như sandbox (thử nghiệm có kiểm soát) cho công nghệ tài chính xanh, sàn giao dịch trái phiếu xanh và thị trường tín chỉ các-bon. Cần có chính sách phù hợp để thiết lập “luồng xanh pháp lý”, rút ngắn tới 50% thời gian xử lý thủ tục cho các dự án điện mặt trời và hạ tầng xe điện.
Gỡ nút thắt chính sách, thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện
Theo các chuyên gia, bức tranh chuyển đổi xanh của doanh nghiệp hiện có sự phân hóa rõ rệt. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân, Viện trưởng Nghiên cứu Phát triển kinh tế tuần hoàn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Hiện có ba nhóm doanh nghiệp: Nhóm tiên phong, nhóm đang thực hiện và nhóm mới dừng ở mức quan tâm; trong đó, nhóm thứ ba chiếm số đông do thiếu nguồn lực và cơ chế hỗ trợ.
Để thúc đẩy quá trình chuyển đổi cần triển khai các giải pháp đồng bộ. Trước hết là hoàn thiện cơ chế chính sách, nhất là giá điện và thị trường carbon. Cùng với đó, sớm xây dựng thị trường tín chỉ carbon trong nước; phát triển hạ tầng hỗ trợ, đặc biệt trong lĩnh vực logistics và cơ giới hóa; cải cách thủ tục hành chính theo hướng “luồng xanh pháp lý”, giúp rút ngắn thời gian triển khai các dự án năng lượng tái tạo; thúc đẩy hợp tác công tư, huy động nguồn lực xã hội cho chuyển đổi xanh.
Về chính sách, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Bùi Minh Thạnh nhấn mạnh: Thành phố cam kết tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp, cải cách mạnh mẽ thể chế, ưu tiên nguồn lực cho các dự án xanh và từng bước xây dựng thành phố thành trung tâm chuyển đổi xanh của khu vực Đông Nam Á. Vấn đề này đang mở ra giai đoạn phát triển mới, nơi thách thức và cơ hội song hành. Áp lực năng lượng và môi trường đang đặt ra yêu cầu phải hành động nhanh và quyết liệt hơn.
Với các định hướng chiến lược đã được xác lập, cùng sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp, chuyển đổi năng lượng xanh không còn là lựa chọn, mà là con đường tất yếu để thành phố giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước, là nền tảng cho sự phát triển bền vững trong tương lai.
