KHƠI DẬY SỨC MẠNH VĂN HÓA

Sức sống mới từ những ngôi trường cổ kính

Nhiều ngôi trường có tuổi đời lâu năm, chứa đựng nhiều giá trị lịch sử, thẩm mỹ, đang được khai thác cho các hoạt động giao lưu văn hóa, nghệ thuật.

Triển lãm “Cửa Nam giao hòa” giới thiệu nhiều hình ảnh quý giá về lịch sử, quá trình trùng tu, tôn tạo của nhiều công trình kiến trúc lâu đời trên địa bàn phường Cửa Nam. Ảnh: HỒ HẠ
Triển lãm “Cửa Nam giao hòa” giới thiệu nhiều hình ảnh quý giá về lịch sử, quá trình trùng tu, tôn tạo của nhiều công trình kiến trúc lâu đời trên địa bàn phường Cửa Nam. Ảnh: HỒ HẠ

Khi trường không chỉ dạy và học

Mỗi dịp thu về, phố Phan Đình Phùng (Hà Nội) lại thu hút lượng lớn người chụp ảnh cùng hàng cây thay màu lá và các công trình kiến trúc cổ. Trường THPT Phan Đình Phùng cổ kính với dãy tường bao vẽ bích họa, tạo thêm điểm nhấn về cảnh quan cho tuyến phố.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, một số trường là Di tích cấp thành phố cũng từng bước “cựa mình” với những hoạt động văn hóa đặc sắc. Có thể kể đến Tuần lễ Triển lãm Tem bưu chính về cuộc hành trình theo dấu chân Bác và những dấu ấn lịch sử của Chủ tịch Hồ Chí Minh được tổ chức tại Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong vào tháng 11/2024.

Là di tích lịch sử, Trường THPT Chuyên Quốc học Huế từng trở thành nơi giao lưu học thuật. Nằm trong chuỗi hoạt động của Festival Huế năm 2023, ngôi trường được lựa chọn làm địa điểm cho Hội thảo khoa học quốc tế “Kết nối Việt Nam” lần thứ 14 do Tổ chức Engaging With Vietnam chủ trì.

Song nhiều trường học sở hữu kiến trúc cổ vẫn chỉ dừng lại là địa điểm giao lưu văn hóa, chưa có nhiều hoạt động khai thác giá trị di sản qua những kết cấu kiến trúc, hiện vật, câu chuyện, tư liệu lịch sử từ chính ngôi trường ấy. Phát huy vai trò Thành phố Sáng tạo của UNESCO, nhiều trường học ở Hà Nội đã khai thác tài nguyên di sản kiến trúc độc đáo cho các hoạt động trải nghiệm đa giác quan. Trong Lễ hội Thiết kế Sáng tạo năm 2024, giảng đường Lê Thánh Tông - Đại học Quốc gia Hà Nội được khoác lên mình triển lãm “Cảm thức Đông Dương” với loạt tác phẩm nghệ thuật và công nghệ trình chiếu 3D mapping. Tất cả làm nổi bật lên câu chuyện về sự ra đời của ngành mỹ thuật, thiết kế, kiến trúc và sức ảnh hưởng của chúng tới đào tạo nghệ thuật ở Việt Nam thời kỳ sau đó. Tiếp nối thành công đó, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Nguyễn Văn Tố cũng làm sống lại dòng lịch sử về Hội Truyền bá chữ Quốc ngữ và tầm vóc của danh nhân Nguyễn Văn Tố, qua các hình ảnh, tư liệu lưu trữ được dày công sưu tầm, nghiên cứu.

Sau khi vận hành chính quyền 2 cấp, phường Cửa Nam có thể nói là một trong những địa phương tiên phong ở Hà Nội triển khai nhiều hoạt động văn hóa, trên cơ sở khai thác tài nguyên di sản kiến trúc. Đáng chú ý là khai thác thế mạnh từ trường học. Có thể kể đến như triển lãm ảnh, tài liệu lưu trữ “Cửa Nam giao hòa - Cửa ngõ văn hóa, kết nối di sản, đổi mới sáng tạo”, tọa đàm “Phát huy giá trị nghệ thuật thị giác phường Cửa Nam”, chuỗi hoạt động giới thiệu và dạy nghề thêu truyền thống Sợi chỉ thời gian diễn ra tại Trường THCS Trưng Vương. Bà Phạm Ngọc Thúy, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội phường Cửa Nam khẳng định, bên cạnh mục đích bảo tồn, khai thác giá trị di sản tại những ngôi trường cổ còn là chiến lược phát triển văn hóa, du lịch bền vững của địa phương.

132.jpg
Nghệ sĩ Phạm Ngọc Trâm hướng dẫn các học viên kỹ thuật thêu truyền thống trong chuỗi hoạt động “Sợi chỉ thời gian”. Ảnh: NAM DƯƠNG

Cảm hứng mới cho nghệ sĩ và nhà quản lý

Trong quá trình thực hiện những hoạt động nêu trên, bà Thúy cho biết, UBND phường đã chủ động làm việc với ban giám hiệu nhà trường, tạo điều kiện cho các nghệ sĩ khảo sát thực tế, đưa ra các ý tưởng phù hợp để tổ chức các sự kiện. Phòng Văn hóa - Xã hội còn đặc biệt hỗ trợ về mặt tài chính, chuyên môn.

Đối tượng đầu tiên được hưởng lợi từ những hoạt động văn hóa nêu trên, trước tiên là chính học sinh đang theo học tại các trường. TS Dương Châu Quang, Trường đại học Giáo dục (Đại học quốc gia Hà Nội) bày tỏ, điều này nuôi dưỡng trong mỗi em tình yêu, niềm tự hào với nơi mình gắn bó. Rộng hơn, TS Quang chia sẻ, những hoạt động như thế này còn giúp đưa những câu chuyện vốn nằm im lìm trong phòng truyền thống của các trường, đến gần hơn với đông đảo công chúng yêu di sản. Từ đó, góp phần đa dạng hóa các sản phẩm du lịch tại địa phương. Trong phạm vi địa phương vốn sở hữu nhiều di sản kiến trúc, việc có thêm một hay nhiều công trình được khai thác sẽ làm sống động hơn cho mảng lịch sử tưởng chừng như đã ngủ quên.

Bà Thúy cho biết, những hoạt động trên đã thu hút được lượng khách tham quan khá lớn. Đặc biệt, bà ghi nhận nhiều khách tham quan có ấn tượng tích cực về sự kết hợp giữa di sản và nghệ thuật. Họ cảm thấy bất ngờ, hào hứng khi thấy một không gian học tập lâu đời, được tái hiện một cách tươi mới, dễ tiếp cận.

Bản thân nghệ sĩ được mời đến thực hành nghệ thuật trong không gian học đường cổ kính cũng có rất nhiều cảm xúc. Nghệ sĩ thêu Phạm Ngọc Trâm rất xúc động khi được mời đến giao lưu về nghề thêu truyền thống trong chuỗi hoạt động “Sợi chỉ thời gian”. Chị chia sẻ, bà ngoại mình từng theo học tại Trường Nữ sinh Đồng Khánh (tiền thân của Trường THCS Trưng Vương). Khi đó, thêu là một bộ môn nữ công gia chánh mà bà cùng các nữ sinh khác được học.

Từ lời kể của bà, chị Trâm đã tái hiện lại không gian một lớp học thêu. Ở đó, chị chia sẻ những kiến thức về nghề thêu truyền thống, nhuộm chỉ màu tự nhiên, hướng dẫn thực hành các kỹ thuật thêu. Tuy nhiên, không dừng lại ở việc giới thiệu nghệ thuật của nghệ sĩ trước công chúng, khi đứng trong không gian lịch sử này, chị Trâm còn thấy mình có trách nhiệm kết nối ký ức giữa thế hệ hôm nay và thế hệ tiền bối đi trước.

TS Quang nhận thấy, đến với một di tích, công chúng sẽ cảm thấy thích thú hơn khi được lắng nghe những câu chuyện gắn với di tích ấy. Bởi mỗi nơi chốn đều ghi dấu sự hiện hữu của con người. Đặc biệt, trường học là nơi cứ mỗi năm lại sản sinh ra một thế hệ nhân tài mới, nên khối lượng di sản ký ức gắn với trường học có thể nói là nhiều hơn các nơi chốn khác. Làm sống lại các câu chuyện lịch sử, giúp tạo ra dòng chảy ký ức liền mạch, được tiếp nối qua các thế hệ.

Có thể bạn quan tâm

Tác phẩm của họa sĩ Đặng Thảo Ngọc.

Trên tầng không, dưới một mái nhà

Hội họa đã đưa Tạ Đình Khiêm và Đặng Thảo Ngọc đến với nhau, trở thành một phần đời sống của họ suốt nhiều năm qua. Cùng chia sẻ tình yêu nghệ thuật, mỗi người vẫn lựa chọn một con đường sáng tạo riêng, với những mối quan tâm và ngôn ngữ biểu đạt khác biệt. Triển lãm “Trên tầng không”, diễn ra từ ngày 17 đến hết ngày 24/10 tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, là dịp nhìn lại hành trình ấy qua những tác phẩm mang dấu ấn cá nhân và câu chuyện đồng hành của hai tâm hồn nghệ sĩ.

“Tử chiến trên không” nhận giải Phim hay nhất tại Liên hoan phim Châu Á Đà Nẵng 2026.

“Lịch sử tạo bản sắc cho nền điện ảnh của chúng ta”

Năm 2025, đạo diễn Trần Quang Hàm (Hàm Trần) ghi dấu bộ phim ăn khách “Tử chiến trên không”, kể về một sự kiện lịch sử có thật làm chấn động ngành hàng không Việt Nam. Chia sẻ với Thời Nay, trong vai trò là đạo diễn, biên kịch, dựng phim, anh nói về những “bí quyết” để làm nên một tác phẩm điện ảnh lịch sử hấp dẫn.

Mượn con đường đô thị dẫn vào con đường người trẻ

Mượn con đường đô thị dẫn vào con đường người trẻ

Từ cuộc gặp chẳng ai mong muốn nơi ngã tư đường, “Người khách mới trên chuyến xe 461” (NXB Kim Đồng) mở ra câu chuyện đẹp về tình thân, tình người giữa nhịp sống đô thị hối hả. Chọn cách kể ký ức đan xen hiện tại, nhà báo-nhà văn Nguyễn Khắc Cường khéo léo xâu chuỗi các tình tiết để từng câu chuyện tưởng chừng giản đơn ấy dẫn người đọc đến nhiều tầng cảm xúc khác nhau.

Tinh thần jazz sinh viên tươi trẻ.

Cảm nhận một Việt Nam rất mới qua jazz

Một đêm nhạc jazz được lên ý tưởng, dàn dựng và chuẩn bị từ thiết kế sân khấu, truyền thông đến hậu cần và biểu diễn… đều do sinh viên. Điều đặc biệt thú vị, chương trình đã chọn hướng giới thiệu jazz trong sự hòa quyện với mạch nguồn truyền thống âm nhạc Việt Nam và truyền thống tri ân người đi trước, những thế hệ nghệ sĩ-giảng viên đặt nền móng cho sự ra đời, trưởng thành của Khoa Nhạc Jazz, Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam.

“Dệt Sắc Đan Mây” - Trao sách, gửi yêu thương

“Dệt Sắc Đan Mây” - Trao sách, gửi yêu thương

Ngày 16/10 vừa qua, sự kiện “Dệt Sắc Đan Mây” của dự án giáo dục Libreria Project được tổ chức thành công tại Trường tiểu học Vĩnh Phúc (phường Ngọc Hà, Hà Nội), thu hút hơn 1.000 học sinh tham gia. Đây là dự án cộng đồng được thành lập vào năm 2020 với mong muốn thu hẹp khoảng cách tri thức và nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ thông qua sách.

Ảnh: ANH QUÂN

Vươn cánh rộng, hướng tới lan tỏa

Tại khu vực trung tâm của biên giới phía bắc, nếu ai dành được thời gian thu mát mẻ để du ngoạn, hẳn đã dự được buổi xòe Thái đặc sắc “đại hoành tráng vung cánh” vừa diễn ra tối thứ sáu (16/10) vừa qua với sự tham gia của 2.026 người mang tên “Xòe Thái - Trọn một vòng yêu” tại sân vận động phường Nghĩa Lộ, tỉnh Lào Cai.

Học sinh Trường Phổ thông DTNT THPT tỉnh Quảng Ngãi gói bánh truyền thống trong ngày Tết cổ truyền.

Gieo bản sắc ở trường dân tộc nội trú

Hệ thống Trường phổ thông Dân tộc nội trú (PTDTNT) không chỉ gánh vác sứ mệnh tạo dựng sự bình đẳng trong cơ hội tiếp cận giáo dục cho vùng khó khăn, mà còn là không gian văn hóa đặc biệt. Đây chính là nơi hội tụ, bảo tồn và phát huy những giá trị truyền thống quý báu của các dân tộc thiểu số giữa dòng chảy hội nhập và chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay.

Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục là hạt nhân của không gian đi bộ khu vực Hồ Gươm. Ảnh: HOÀNG PHONG

Hà Nội cần cân nhắc khi quy hoạch và xây dựng 17 quảng trường

Hà Nội đang quy hoạch mạng lưới 17 quảng trường trọng điểm, bao gồm: 6 quảng trường hiện hữu, bên cạnh đó là quảng trường xây mới và các địa điểm khác theo định hướng tầm nhìn 100 năm, phân bổ từ lõi di sản nội đô đến các trung tâm đô thị mới và vệ tinh.

Khách nước ngoài “đi chợ” Việt. Ảnh: NGUYỆT ANH

Người chạy chợ

Thành, bốn mươi mốt tuổi, kiếm sống bằng nghề dẫn khách nước ngoài đi chụp ảnh chợ Hà Nội. Khách tìm thấy tour trên Airbnb (nền tảng phục vụ du lịch), đăng ký rồi đeo máy ảnh theo cậu luồn giữa những hàng rau, hàng cá. Cậu vẫn đùa mình cũng là người chạy chợ.

“Ảo quan” nhận giải tại Hàn Quốc

Theo Nhà hát kịch Sân khấu nhỏ TP Hồ Chí Minh, vở nhạc kịch đương đại “Ảo quan” (Tác giả-đạo diễn: Chinh Ba) vừa được trao giải “Tác phẩm đặc biệt” tại Liên hoan Nghệ thuật sân khấu Chữa lành Quốc tế Daegu (Hàn Quốc) lần thứ 23.

Một góc Phố Hiến sau quá trình tu bổ.

Nhiều điều cần tránh trong việc phục hồi Phố Hiến

Quyết định phê duyệt đồ án quy hoạch tái hiện thương cảng Phố Hiến của tỉnh Hưng Yên vừa qua mở ra cơ hội hồi sinh thương cảng sầm uất trong lịch sử Đàng Ngoài. Tuy nhiên, khơi thông một mạch nguồn di sản đã ngưng trệ hàng thế kỷ không đơn thuần là câu chuyện kiến tạo các công trình kiến trúc hoành tráng.

Một cảnh trong phim “Đông Dương” (1992) được quay tại Vụng Oản, Quảng Ninh. Nguồn: LAODONG.COM

Bài toán khó: Phim trường trong lòng di sản

Thông qua điện ảnh, di sản đi vào đời sống đương đại, trở thành chất liệu cho sáng tác. Tuy vậy, trước nguy cơ đe dọa tính toàn vẹn của di sản, đã có nhiều câu hỏi sao cho vừa giữ được di sản, vừa tạo điều kiện cho điện ảnh trở thành cầu nối quá khứ với hôm nay?

Khán giả nhỏ giao lưu sau khi xem phim “Trạng Quỳnh thời nhí nhố”.

Chờ những câu chuyện Việt trên hoạt hình

Từ góc nhìn của sinh viên hoạt hình, người thực hành nghề luật, sinh viên viết văn - báo chí đến khán giả thường xuyên xem phim hoạt hình, các ý kiến bạn đọc gửi về chuyên đề “Cơ hội nào để hoạt hình Việt Nam vươn tầm quốc tế” (Thời Nay số 1744, 1/10/2026) cho thấy sự quan tâm ngày càng rõ đối với lĩnh vực này.

Phát triển Không gian tri thức số tại Huế

Phát triển Không gian tri thức số tại Huế

Hội Xuất bản Việt Nam, Công ty cổ phần Thư viện số Việt Nam và Ban Thường vụ Thành đoàn Huế vừa ký chương trình phối hợp “Phát triển văn hóa đọc và Không gian tri thức số tại thành phố Huế”.

Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (1926-2017).

Nhớ cụ già bát thập bên bàn gỗ, soi kính lúp từng dòng chữ Hán Nôm

Lần đầu tôi gặp nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh vào hè năm 1993 khi ở Huế về nghỉ phép. Lần đó Tạp chí Hồng Lĩnh đăng bài của nhà văn Xuân Thiều viết về cha tôi và tôi đã đến nhà cụ để hỏi thêm một số thông tin về người cha quá cố của mình thời còn làm tuyên huấn tỉnh đội. Gặp cụ mới biết là đồng hương Đức Thọ, làng tôi và làng cụ chỉ cách nhau một cánh đồng. Bất ngờ nhất là bố tôi và cụ xưa từng học với nhau ở trường huyện, từng quen biết nhau từ thủa thiếu thời…

Nhiều ý nghĩa từ một cuốn sách về kiêng kỵ

Nhiều ý nghĩa từ một cuốn sách về kiêng kỵ

Trong đời sống tín ngưỡng dân gian, nếu nghi lễ là cách con người hướng tới thần linh bằng những hành động cụ thể, thì kiêng kỵ là việc con người tự đặt mình vào giới hạn trước cái thiêng. Bởi vậy, những điều “không được làm” tưởng nhỏ bé lại chứa đựng một tầng sâu văn hóa.

Các vị khách mời và thành viên Nhóm Ký họa đô thị Hà Nội trong buổi ra mắt cuốn sách “Hương vị phố cổ Hà Nội - Ký họa và tùy bút”.

Giữ hương vị phố trong ký ức Hà Nội

Nhân 10 năm Nhóm Ký họa đô thị Hà Nội, cuốn sách “Hương vị phố cổ Hà Nội - Ký họa và tùy bút” vừa ra mắt, gợi lại một Hà Nội gần gũi qua những món ăn bình dị, gánh hàng rong, góc phố quen thuộc và câu chuyện của những người nhiều năm gắn bó với phố.

Giáo dục tài chính cho trẻ bằng truyện tranh

Giáo dục tài chính cho trẻ bằng truyện tranh

ThS Lê Thị Thúy Sen, tác giả truyện tranh “Khéo khôn với tiền - Tránh những ưu phiền” (NXB Kim Đồng phát hành) vừa giao lưu với độc giả nhí tại TP Hồ Chí Minh. Bà đã có nhiều chia sẻ đầy thú vị về giáo dục tài chính cho thiếu nhi trong đời sống hằng ngày.

Từ âm nhạc, chắp cánh giấc mơ bay

Từ âm nhạc, chắp cánh giấc mơ bay

Lễ ra mắt mô hình thí điểm “Tuyến phố thông minh” trên trục Hàng Đào-Hàng Ngang-Hàng Đường-Đồng Xuân-Hàng Giấy đã diễn ra tối ngày 9/10, tại số 48 Hàng Ngang.

Những kiến thức cơ bản về đờn ca tài tử được truyền dạy theo cách súc tích, dễ hiểu nhất.

Đờn ca tài tử vào lớp học

Từ năm học 2026-2027, lần đầu tiên Trường THPT Bùi Thị Xuân (phường Bến Thành, TP Hồ Chí Minh) thí điểm dạy đờn ca tài tử cho khoảng 150 học sinh khối 10 và 11, có kiểm tra, đánh giá định kỳ.

Rực rỡ những sắc màu tuổi thơ trong chương trình. Ảnh: THÀNH ĐẠT

Cùng con vui với nghệ thuật

Đưa con đến với chương trình “Chắp cánh tuổi thơ”, không ít phụ huynh gặp lại những điều quen thuộc: Những bài hát từ thời đi học, chiếc máy bay giấy, con thuyền nhỏ hay trò chơi ngày bé trở lại trong một không gian khác. Trẻ nhỏ háo hức trước những điều mới lạ, còn người lớn nhớ về quãng thời gian mình cũng từng vô tư như thế.