Sức hấp dẫn riêng của tờ báo chính luận trong kỷ nguyên số

Trò chuyện cùng phóng viên Báo Nhân Dân, bà Nguyễn Thị Thanh Mai, Quyền Trưởng Ban Thống kê Dân số và Lao động, Cục Thống kê, Bộ Tài chính chia sẻ, cùng với những người bạn cùng trang lứa của thế hệ sinh ra vào những năm cuối của thập niên 70, đầu những năm 80, chúng tôi lớn lên cùng báo in nhưng trưởng thành trong thời đại internet. Vì vậy, chúng tôi được chứng kiến Báo Nhân Dân cùng với rất nhiều tờ báo khác chuyển mình mạnh mẽ từ báo giấy sang báo điện tử. Điều đáng nói là, dù ở môi trường nào, dưới dạng báo điện tử hay báo giấy, Báo Nhân Dân vẫn là giữ phong thái và bản sắc như những ngày đầu tiên với những bài viết có tính chính luận và phân tích sâu về các vấn đề của đất nước.

Bà Nguyễn Thị Thanh Mai kể, “là người làm công tác thống kê, công việc của chúng tôi luôn gắn với nguyên tắc nói và phân tích dựa trên bằng chứng, bảo đảm sự chuẩn mực và trung thực của các con số. Vì vậy, tôi khá thích đọc Báo Nhân Dân và thường xuyên theo dõi Báo Nhân Dân điện tử để cập nhật các thông tin kinh tế-xã hội”.

Cũng theo bà Nguyễn Thị Thanh Mai, dưới tư cách là một độc giả, bà trân trọng tờ báo vì cách thông tin được trình bày chặt chẽ, có bối cảnh và có lập luận rõ ràng, giúp người đọc không chỉ nắm được sự kiện mà còn hiểu thêm về ý nghĩa và tác động của vấn đề. Các bài viết trên Báo Nhân Dân dù đầy tính thời sự nhưng không sử dụng những tiêu đề giật gân hay cách thể hiện nhằm thu hút lượt xem mà tập trung vào việc cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác và có bối cảnh rõ ràng. Nếu so với nhiều tờ báo mang tính thị trường hiện nay - nơi tiêu đề đôi khi được đặt theo hướng gây chú ý mạnh để thu hút độc giả - thì Báo Nhân Dân lựa chọn cách tiếp cận khác: thông tin được trình bày cân bằng, mạch lạc và giữ được tính chính luận đặc trưng của một tờ báo lớn.

“Theo tôi, chính sự chuẩn mực và chừng mực đó đã tạo nên bản sắc riêng của Báo Nhân Dân, giúp người đọc cảm thấy tin cậy khi tìm kiếm những thông tin có tính định hướng và chiều sâu”, bà Mai nói.

Ở góc độ cá nhân, bà Mai cho biết thêm: “Việc đọc các bài phân tích và bình luận trên Báo Nhân Dân cũng là một cách để tôi học hỏi thêm về tư duy tiếp cận vấn đề, cách xây dựng lập luận và phản biện trong phân tích chính sách. Là người làm công tác thống kê, chúng tôi quen làm việc với số liệu và bằng chứng, nhưng để những con số đó thật sự “nói được câu chuyện” của đời sống kinh tế-xã hội thì rất cần đến cách diễn giải và phân tích thuyết phục", bà Mai kể.

"Qua nhiều bài viết trên Báo Nhân Dân, tôi học được cách đặt số liệu trong bối cảnh rộng hơn, kết hợp giữa dữ liệu, lập luận và phản biện xã hội để làm rõ bản chất của vấn đề. Theo tôi, chính những bài viết có chiều sâu như vậy đã góp phần gợi mở thêm nhiều cách tiếp cận và cách diễn đạt hữu ích cho những người làm công tác nghiên cứu, phân tích và tham mưu chính sách như chúng tôi", bà Mai thông tin thêm.

Điều đáng ghi nhận là trong những năm gần đây, Báo Nhân Dân đã có nhiều đổi mới mạnh mẽ trong cách tổ chức và truyền tải thông tin. Từ một tờ báo in truyền thống, Báo Nhân Dân đã từng bước phát triển thành một hệ sinh thái với nhiều loại hình và nền tảng khác nhau, bao gồm các ấn phẩm báo in, báo điện tử, truyền hình và các sản phẩm truyền thông đa phương tiện.

Bên cạnh đó, việc phát triển các phiên bản đa ngôn ngữ như Tiếng Anh, Tiếng Trung, Tiếng Pháp, Tiếng Nga, Tiếng Tây Ban Nha và mới đây là Tiếng Hàn Quốc trên các nền tảng trực tuyến cũng góp phần giúp thông tin chính thống của Việt Nam được lan tỏa rộng rãi hơn tới cộng đồng quốc tế. Những bước chuyển mình đó cho thấy nỗ lực của Báo Nhân Dân trong việc vừa giữ gìn giá trị truyền thống của một tờ báo lớn, vừa chủ động thích ứng với xu hướng phát triển của báo chí hiện đại.

“Tôi tin rằng với truyền thống 75 năm và tinh thần đổi mới đó, Báo Nhân Dân sẽ tiếp tục giữ được vai trò là một trong những cơ quan báo chí có uy tín và có sức lan tỏa trong đời sống xã hội”, bà Thanh Mai bày tỏ.

Trong bối cảnh báo chí đang có nhiều thay đổi mạnh mẽ, điều quan trọng nhất đối với Báo Nhân Dân vẫn là tiếp tục giữ vững giá trị cốt lõi của một tờ báo chính thống – đó là tính chuẩn xác, tin cậy và có chiều sâu trong thông tin. Đây chính là điều tạo nên uy tín và bản sắc của Báo Nhân Dân suốt nhiều thập kỷ qua.

Bên cạnh đó, để đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới, Báo Nhân Dân cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hơn nữa về phương thức làm báo, nhất là trong chuyển đổi số, phát triển các sản phẩm báo chí đa phương tiện và mở rộng sự hiện diện trên nhiều nền tảng truyền thông khác nhau. Khi thông tin được truyền tải bằng những hình thức hiện đại, sinh động và dễ tiếp cận hơn, báo chí chính thống cũng sẽ đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ.

“Thiết nghĩ, nếu vừa giữ được sự chuẩn mực, tin cậy của một tờ báo lớn, vừa không ngừng đổi mới để phản ánh sinh động hơn nhịp sống của xã hội, thì Báo Nhân Dân sẽ ngày càng gắn bó và gần gũi hơn với độc giả trong thời gian tới”, bà Mai khuyến nghị.

Khi được hỏi về một kỷ niệm đặc biệt với Báo Nhân Dân, bà Nguyễn Thị Thanh Mai cho biết, thuộc thế hệ Gen X, sinh ra và lớn lên ở Thủ đô Hà Nội khi đất nước đã thống nhất, tuổi thơ của bà gắn với những buổi sáng thấy trên bàn làm việc của ông ngoại luôn có vài tờ báo in còn thơm mùi mực, đó chính là Báo Nhân Dân.

Bà kể: “Hồi ấy nhìn những tờ báo to bản với chi chít chữ mà ông tôi thường ngả người ra ghế đọc, tôi rất tò mò. Tôi hay nghĩ thầm: “Báo gì mà nhiều chữ thế này, chẳng thú vị như báo Nhi Đồng hay truyện Mai Ca mà mẹ mua và đọc cho mình nghe. Một hôm, ông bảo tôi lấy tờ báo trên bàn rồi ngồi cạnh đọc cho ông nghe. Tôi cầm tờ báo, vừa đánh vần vừa đọc to dòng chữ lớn nhất trên đầu trang: “Nhân Dân”. Ông cười bảo: “Đúng rồi, đây là Báo Nhân Dân”. Tôi lại hỏi: “Sao lại gọi là Báo Nhân Dân hả ông?”. Ông nói: “Vì đây là tờ báo của mọi người dân”. Tôi thắc mắc ngay: “Thế sao không gọi là Báo Mọi Người Dân?”. Ông cười hiền rồi giải thích: “Cũng giống như tên cháu là Mai vậy. Mai là tên một loài hoa, nhưng bố mẹ đâu gọi cháu là Hoa, mà gọi là Mai vì thấy cái tên đó hay. ‘Nhân Dân’ cũng có nghĩa là mọi người dân, nhưng gọi như thế nghe hay hơn”.

Tiếp mạch câu chuyện, quyền Trưởng ban Nguyễn Thị Thanh Mai kể tiếp: “Rồi ông chỉ vào một bài viết trong khung nhỏ ở trang nhất và bảo tôi đọc cho ông nghe. Tôi bập bẹ đánh vần: “Những việc cần làm ngay”. Tôi cứ thế vừa đánh vần vừa đọc hết bài cho ông nghe, dù thật ra chẳng hiểu nội dung nói gì. Đọc xong, thấy ông gật gù rồi tấm tắc: “Đúng lắm, hay lắm”. Lúc ấy tôi thích lắm, cứ tưởng ông khen mình đọc hay. (Sau này tôi mới biết là ông đang khen bài báo hay). Được ông khen, tôi hào hứng hỏi ông có muốn nghe bài nào nữa không để tôi đọc tiếp. Ông lại chỉ sang một bài khác và bảo tôi đọc.

Kỷ niệm những ngày được đọc Báo Nhân Dân cho ông nghe vẫn còn in đậm trong tâm trí tôi. Giờ ông tôi đã mất, và tôi cũng không còn đọc Báo Nhân Dân bản in như trước nữa, mà chủ yếu theo dõi tin tức qua Báo Nhân Dân điện tử. Bây giờ thì tôi cũng đã biết chuyên mục “Những việc cần làm ngay” mà tôi đọc ngày đó là loạt bài do Cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh khởi xướng, góp phần khơi dậy và dẫn dắt phong trào đấu tranh chống tiêu cực trong xã hội thời kỳ đó. Đến nay, dù chuyên mục “Những việc cần làm ngay” không còn xuất hiện trên trang báo nữa và dù khi đọc chuyên mục này cho ông tôi nghe, tôi thật ra cũng chẳng hiểu gì. Nhưng dường như tinh thần thẳng thắn, trách nhiệm và dám nói về những vấn đề của đời sống xã hội mà những bài báo đó thể hiện vẫn âm thầm để lại trong tôi một dấu ấn nào đó, ảnh hưởng đến cách suy nghĩ, cách làm việc của tôi cho đến hôm nay”.

Cảm nhận và đánh giá về Báo Nhân Dân qua 75 năm xây dựng và phát triển, Tiến sĩ Đỗ Tất Cường, Phó Vụ trưởng Vụ Quản lý khoa học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, đây là một hành trình vẻ vang, gắn liền với lịch sử dân tộc. Từ số báo đầu tiên ra đời ngày 11/3/1951 tại Chiến khu Việt Bắc, Báo Nhân Dân đã khẳng định vai trò là cơ quan ngôn luận trung ương của Đảng Cộng sản Việt Nam, tiếng nói của Đảng, Nhà nước và nhân dân. Báo đã tiếp nối sứ mệnh tiên phong trên mặt trận tư tưởng-văn hóa, góp phần quan trọng vào các cuộc kháng chiến, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, từ kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ đến thời kỳ đổi mới.

Theo Tiến sĩ Đỗ Tất Cường, trong những năm gần đây, đặc biệt từ sau Đại hội XIII của Đảng, Báo Nhân Dân đã thể hiện sự đổi mới mạnh mẽ, chuyển mình từ báo in truyền thống sang nền tảng số hóa, với các chuyên mục đa dạng như e-magazine, short video, infographic, podcast, mạng xã hội và radio, đạt hàng triệu lượt xem và tương tác.

“Tôi đánh giá rất cao sự kịp thời, chính xác trong đưa tin các vấn đề nóng như kinh tế số, xung đột quốc tế hay các sự kiện trong nước, góp phần kết nối ý Đảng với lòng dân”, Tiến sĩ Cường nói.

Cũng theo Tiến sĩ Cường, các hoạt động như triển lãm “Báo Nhân Dân trong dòng chảy 100 năm báo chí cách mạng Việt Nam” tại trụ sở 71 Hàng Trống đã tái hiện sống động hành trình này, với những hình ảnh quý giá về Bác Hồ và các mốc son lịch sử. Báo không chỉ là công cụ tuyên truyền mà còn là cầu nối văn hóa, góp phần xây dựng niềm tin xã hội qua những chặng đường lịch sử vẻ vang, luôn được sự quan tâm của Đảng và Bác Hồ.

Là một độc giả thường xuyên theo dõi Báo Nhân Dân trên nền tảng số, Tiến sĩ Cường cũng đã cảm nhận rõ những đổi mới rất đáng ghi nhận trong cách làm của Báo Nhân Dân điện tử thời gian gần đây. Không chỉ cập nhật thông tin nhanh chóng, tờ báo còn đầu tư mạnh cho cách thể hiện đa phương tiện, giúp mỗi bài viết trở nên sinh động và dễ tiếp cận hơn. Nhiều bài viết được trình bày theo dạng longform, e-magazine với đồ họa, ảnh, video, infographic được lồng ghép hợp lý. Nhờ đó, những chủ đề vốn khô khan như chính sách, kinh tế hay y tế cũng trở nên trực quan, dễ hiểu. Người đọc không chỉ “đọc” mà còn có thể “xem”, “nghe” và cảm nhận câu chuyện một cách đầy đủ hơn.

“Điều tôi thích ở cách làm báo này là sự cân bằng giữa nội dung chính thống, chuẩn mực với hình thức hiện đại. Bài viết vẫn giữ được chiều sâu và tính định hướng, nhưng cách trình bày lại gần gũi, hấp dẫn, phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin của độc giả trong thời đại số. Chính sự đổi mới đó khiến tôi ngày càng có thói quen truy cập Báo Nhân Dân điện tử mỗi ngày, không chỉ để cập nhật tin tức mà còn để trải nghiệm một cách làm báo hiện đại, sinh động và ngày càng thân thiện với độc giả”, Tiến sĩ Cường nhận định.

Trong bối cảnh báo chí phải tinh gọn, đổi mới không ngừng như hiện nay, theo Tiến sĩ Cường, Báo Nhân Dân cần tiếp tục tập trung vào một số hướng đi then chốt để đáp ứng yêu cầu thời kỳ mới và gần gũi hơn với độc giả.

Dịp này, Phó Vụ trưởng Vụ Quản lý khoa học kiến nghị, Báo Nhân Dân cần tối ưu hóa tổ chức, đào tạo đội ngũ phóng viên am hiểu công nghệ, sử dụng AI và dữ liệu lớn để phân tích xu hướng tin tức, bảo đảm nội dung nhanh chóng, chính thống nhưng dễ tiếp cận.

Song song, tăng cường tương tác đa kênh qua ứng dụng di động, mạng xã hội và nội dung đa phương tiện như video ngắn, infographic, nhằm thu hút độc giả trẻ, Gen Z – những người quen với thông tin nhanh, hình ảnh sống động. Đồng thời, để gần gũi hơn, báo nên đa dạng hóa nội dung đời sống, câu chuyện gần dân như các vấn đề kinh tế địa phương, văn hóa cộng đồng, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế để đưa tin toàn cầu, giúp độc giả có cái nhìn cân bằng.

“Các cuộc thi ảnh báo chí như “Việt Nam trên hành trình đổi mới” mà Báo tổ chức hướng tới 75 năm là thí dụ tốt, khuyến khích sự tham gia của công chúng. Hay như duy trì tính chính thống nhưng linh hoạt, lắng nghe phản hồi từ độc giả qua các cuộc khảo sát hoặc diễn đàn trực tuyến, để báo chí không chỉ là "người phát ngôn" mà còn là "người bạn đồng hành" của nhân dân, đặc biệt trong bối cảnh chống tin giả mạo”, Tiến sĩ Cường nêu rõ.

Tiến sĩ Đỗ Tất Cường cho biết, tháng 6/2025, khi tham quan triển lãm "Báo Nhân Dân trong dòng chảy 100 năm báo chí cách mạng Việt Nam" tại 71 Hàng Trống, Hà Nội, cá nhân ông đã dành nhiều thời gian để suy tưởng, cảm nhận dòng thời gian và sự phát triển của đất nước qua từng trang báo - từ Chiến khu Việt Bắc đến những mốc son lịch sử. Điều đó không chỉ khơi dậy những ký ức tuổi thơ, khi lần đầu tiên biết đọc tiếng Việt cho đến khi hiểu được ý nghĩa, tầm quan trọng của những bài viết đầy sức thuyết phục về tinh thần đoàn kết dân tộc, về những thời khắc cam go và huy hoàng của dân tộc ta, đất nước ta.

“Thiết nghĩ, với một tờ báo có 75 năm lịch sử hình thành và phát triển, giá trị của Báo Nhân Dân không phải nằm ở số lượng bản in mà là giá trị bất biến của một tờ báo của nhân dân trong dòng chảy của báo chí cách mạng trong việc giáo dục truyền thống yêu nước, khát vọng hùng cường”, Tiến sĩ Cường bày tỏ.

Trong cuộc trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân, nhà văn, nhà báo Võ Hồng Thu, hiện đang công tác tại Nhà xuất bản Giáo dục chia sẻ, “Mối duyên của tôi với Báo Nhân Dân bắt đầu từ cuộc điện thoại của cô bạn thân Phan Thanh Phong vào năm 2012- khi cô ấy chính thức được giao “cầm” tờ Nhân Dân hằng tháng. Phong tin rằng một người đã “cầm” một tờ tạp chí của Báo Tiền Phong gần chục năm như tôi sẽ có những chia sẻ hữu ích. Thực tế thì trong hơn chục năm vừa qua, vì nhiều lẽ, tôi đã gắn bó với tờ Nhân Dân hằng tháng, với người Nhân Dân đến mức có những giai đoạn, một số cộng tác viên ruột nghĩ tôi đã đầu quân về… Gốc Đa”.

Từ góc nhìn và quan sát của cá nhân với Báo Nhân Dân, dưới góc nhìn cộng tác viên và cũng là một độc giả của báo, nhà văn, nhà báo Võ Hồng Thu thấy rằng, những người làm Báo Nhân Dân trong gần chục năm trở lại đây, ở những mức độ khác nhau, đã làm được một điều quan trọng đó là đánh bật thành kiến rằng đây là tờ báo hoàn toàn bao cấp, với nội dung khô cứng nghèo nàn và hình thức cũ kỹ.

“Báo Nhân Dân giờ đây không chỉ là chủ sở hữu của những ấn phẩm sang trọng, nội dung phong phú sâu sắc, thiết kế mỹ thuật tỉ mỉ và có gu; quy tụ một số lượng khổng lồ cộng tác viên danh tiếng là các nhà chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục, nhà báo, nhà văn, nhà thơ, họa sĩ, nhà nhiếp ảnh… Báo đã tổ chức thành công nhiều sự kiện văn hóa, kinh tế-xã hội có bản sắc.

Đặc biệt, trong một vài năm gần đây, “thuyền trưởng” - Tổng Biên tập Lê Quốc Minh và các "chiến tướng" của ông đã khiến làng báo và cả xã hội thán phục với các ý tưởng- sự kiện sáng tạo mạnh mẽ, liên tiếp, thậm chí tạo cảm giác… vô biên, khiến Báo Nhân Dân trở thành một hệ sinh thái vô cùng đặc biệt. Chưa khi nào Báo Nhân Dân lại gần gũi với người dân, với lớp trẻ như thế. Câu “Ở đâu có nhân dân, ở đó có Báo Nhân Dân” là tuyệt đối chính xác”, nhà văn, nhà báo Võ Hồng Thu nhận định.