Sự định hướng, lãnh đạo của các cấp ủy đảng - "kim chỉ nam" trong thi hành án thu hồi tài sản

Phóng viên Báo Nhân Dân đã có cuộc trao đổi ngắn với Cục trưởng Quản lý Thi hành án dân sự, Bộ Tư pháp Nguyễn Thắng Lợi về những kết quả, bài học kinh nghiệm thực tiễn công tác này.

Phóng viên: Thưa ông, ông có thể cho biết về kết quả thực hiện Chỉ thị số 04/CT-TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thu hồi tài sản thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế trong những năm gần đây trong công tác thi hành án dân sự?

Ông Nguyễn Thắng Lợi, Cục trưởng Quản lý Thi hành án dân sự: Trước hết, có thể khẳng định Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 2/6/2021 của Ban Bí thư là một dấu mốc rất quan trọng đối với công tác thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế. Điểm đáng chú ý của Chỉ thị là không chỉ đặt ra yêu cầu với cơ quan thi hành án dân sự, mà còn yêu cầu sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, từ Trung ương đến địa phương.

Các nhiệm vụ, giải pháp trong Chỉ thị được xác định khá toàn diện, từ nâng cao nhận thức, hoàn thiện thể chế, kiện toàn tổ chức bộ máy, xây dựng đội ngũ cán bộ, đến tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm, đẩy mạnh phối hợp liên ngành và hợp tác quốc tế trong thu hồi tài sản. Nhờ đó, từ sau khi Chỉ thị số 04-CT/TW được ban hành, đến nay, công tác thu hồi tài sản trong giai đoạn thi hành án dân sự đã có những chuyển biến rất rõ nét.

Có thể khái quát một số kết quả nổi bật như sau:

Nhận thức và trách nhiệm của cấp ủy đảng, công chức trong hệ thống thi hành án dân sự về tầm quan trọng của công tác thi hành án thu hồi tài sản tham nhũng, kinh tế ngày càng được nâng cao. Đây là chuyển biến có ý nghĩa nền tảng, bởi khi nhận thức đúng thì hành động mới quyết liệt, thống nhất và hiệu quả.

Cơ chế, chính sách pháp luật về thi hành án dân sự, nhất là các quy định liên quan thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế, ngày càng được rà soát, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện. Đáng chú ý, ngày 5/12/2025, Quốc hội đã thông qua Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15, trong đó sửa đổi, bổ sung nhiều quy định về trình tự, thủ tục thi hành án phù hợp hơn với đặc thù của các vụ án tham nhũng, kinh tế, bao gồm cả các vụ án thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo dõi, chỉ đạo.

Công tác phối hợp giữa cơ quan thi hành án dân sự với cấp ủy, chính quyền địa phương trong tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về thu hồi tài sản tham nhũng, kinh tế được tăng cường và ngày càng đi vào thực chất. Cục Quản lý thi hành án dân sự đã tham mưu Đảng ủy Bộ Tư pháp có văn bản đề nghị Bí thư Tỉnh ủy, Thành ủy, Trưởng Ban Chỉ đạo cấp tỉnh về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực quan tâm chỉ đạo công tác thu hồi tài sản tham nhũng, kinh tế.

Trong từng vụ việc cụ thể, Cục Quản lý thi hành án dân sự cũng trực tiếp có văn bản hoặc làm việc với các bộ, ngành, địa phương liên quan để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình tổ chức thi hành án, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thi hành đạt kết quả cao hơn.

Việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động thi hành án thu hồi tài sản ngày càng được hoàn thiện. Cục đã phối hợp C06 - Bộ Công an triển khai việc thông báo thi hành án qua ứng dụng VNeID, qua đó góp phần khắc phục khó khăn trong việc thông báo thi hành án đối với các vụ án có hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn bị hại. Đồng thời, việc xây dựng, triển khai phần mềm thụ lý, ra quyết định thi hành án, thanh toán tiền thi hành án... cũng giúp quá trình tổ chức thi hành các vụ án lớn đạt kết quả tích cực hơn.

Kết quả thi hành án thu hồi tài sản tham nhũng, kinh tế ngày càng cao. Từ sau khi Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 04-CT/TW đến ngày 31/5/2026, tức gần 5 năm, kết quả thi hành án thu hồi tài sản ở giai đoạn thi hành án dân sự đã thi hành xong hơn 98.671 tỷ đồng, tăng hơn 45.759 tỷ đồng so giai đoạn 5 năm trước thời điểm ban hành Chỉ thị. Riêng kết quả thu hồi tài sản trong các vụ án thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo dõi, chỉ đạo đạt tỷ lệ 50,69%.

Tôi cho rằng, những con số này không chỉ thể hiện kết quả về mặt tài chính, mà quan trọng hơn là thể hiện quyết tâm chính trị rất cao trong việc thu hồi tối đa tài sản cho Nhà nước, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, đồng thời củng cố niềm tin của nhân dân vào hiệu quả của công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Phóng viên: Thời gian qua, nhiều đại án tham nhũng, kinh tế với số tiền được thi hành, thu hồi số tiền lớn cho ngân sách Nhà nước. Sự định hướng, vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy đảng chính là "kim chỉ nam" cho những thành công đó. Ông đánh giá sao về nhận định này?

Ông Nguyễn Thắng Lợi, Cục trưởng Quản lý Thi hành án dân sự: Đúng là như vậy. Sự định hướng và vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy đảng chính là “kim chỉ nam” cho công tác thi hành án thu hồi tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế. Đối với những vụ án lớn, có giá trị tài sản đặc biệt lớn, phạm vi ảnh hưởng rộng và nhiều vấn đề pháp lý phức tạp, nếu không có sự lãnh đạo thống nhất, xuyên suốt thì rất khó tạo được sự phối hợp đồng bộ và kịp thời giữa các cơ quan có liên quan.

Trước hết, phải nhấn mạnh vai trò chỉ đạo trực tiếp, thường xuyên và sâu sát của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Sự chỉ đạo này thể hiện từ việc rà soát, hoàn thiện thể chế pháp luật công tác phối hợp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thu hồi tài sản. Đây là yếu tố rất quan trọng, bởi nhiều khó khăn trong thi hành án các vụ án lớn không chỉ nằm ở một khâu nghiệp vụ đơn lẻ, mà liên quan nhiều lĩnh vực, nhiều cơ quan và nhiều địa phương.

Cùng với đó, sự lãnh đạo của Đảng ủy Chính phủ trong việc chỉ đạo Đảng ủy các bộ, ngành phối hợp chặt chẽ Đảng ủy Bộ Tư pháp cũng có ý nghĩa rất quan trọng. Trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, các bộ, ngành đã trực tiếp tham gia tháo gỡ các vướng mắc, bất cập để đẩy nhanh tiến độ xử lý tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế. Điển hình như đối với vụ Vạn Thịnh Phát, Chính phủ đã thành lập Tổ công tác, thành lập Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương để chỉ đạo, điều phối việc tổ chức thi hành án. Điều này cho thấy sự vào cuộc rất quyết liệt, bài bản và có trọng tâm, trọng điểm.

Ở góc độ tham mưu, tổ chức thực hiện, Đảng ủy Bộ Tư pháp, Đảng ủy Cục Quản lý thi hành án dân sự và các cơ quan thi hành án dân sự địa phương thường xuyên đề xuất giải pháp cụ thể và tập trung nguồn lực, kịp thời đôn đốc, chỉ đạo để tổ chức thi hành các vụ án tham nhũng, kinh tế như Vạn Thịnh Phát, FLC, Tân Hoàng Minh...

Từ thực tiễn đó, có thể khẳng định rằng sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố xuyên suốt, có ý nghĩa quyết định trong việc định hướng chủ trương, tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng và tạo nên sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị. Đây cũng là cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự nói chung và công tác thi hành án thu hồi tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế nói riêng.

Phóng viên: Thưa ông, bài học, kinh nghiệm nào được rút ra từ sự thành công trong công tác thu hồi tài sản các vụ việc trên là gì?

Ông Nguyễn Thắng Lợi, Cục trưởng Quản lý Thi hành án dân sự: Từ thực tiễn tổ chức thi hành các vụ án tham nhũng, kinh tế lớn trong thời gian qua, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm rất quan trọng. Đây không chỉ là kinh nghiệm của riêng hệ thống thi hành án dân sự, mà còn là kinh nghiệm chung trong tổ chức phối hợp giữa các cơ quan trong hệ thống chính trị.

Đầu tiên là phải bám sát sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất của Ban Chỉ đạo Trung ương và Ban Chỉ đạo cấp tỉnh về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Việc chủ động tranh thủ, phối hợp và tối đa hóa sự vào cuộc của các Ban Chỉ đạo giúp tạo nên sự thống nhất về quan điểm, chỉ đạo và nguồn lực. Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy và chính quyền địa phương là điều kiện tiên quyết để cơ quan thi hành án dân sự thu hồi tài sản hiệu quả, tránh tình trạng “mạnh ai nấy làm” hoặc kéo dài thời gian thi hành án.

Thứ hai là phải phối hợp liên ngành ngay từ giai đoạn đầu của vụ án. Sự phối hợp giữa cơ quan thi hành án dân sự, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, cơ quan điều tra và chính quyền địa phương cần được đặt ra từ giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử, chứ không chỉ bắt đầu khi bản án đã có hiệu lực. Khi các cơ quan cùng rà soát kỹ hồ sơ, tài liệu, vật chứng và các vấn đề liên quan tài sản sẽ bảo đảm bản án khi có hiệu lực có thể thi hành ngay. Việc kịp thời rà soát, xử lý, hạn chế các lỗi kỹ thuật trong bản án cũng giúp giảm tối đa việc phải giải thích, đính chính, giám đốc thẩm hoặc tái thẩm, từ đó rút ngắn thời gian tổ chức thi hành án.

Thứ ba là phải nâng cao năng lực, trách nhiệm và chuyên môn của đội ngũ trực tiếp thực thi. Chấp hành viên và công chức thi hành án dân sự cần được đào tạo, tập huấn chuyên sâu về xử lý các vụ án tham nhũng, kinh tế, nhất là những vụ việc liên quan kê biên, phong tỏa, cưỡng chế và xử lý tài sản phức tạp. Thực tiễn cho thấy, năng lực chuyên môn kết hợp với quyết tâm và trách nhiệm sẽ quyết định hiệu quả thu hồi tài sản, giảm thất thoát giá trị, bảo đảm đúng quy định pháp luật và tăng cường công khai, minh bạch.

Thứ tư là phải ứng dụng mạnh mẽ công nghệ và dữ liệu trong quản lý, truy tìm, xử lý tài sản và tổ chức thi hành án. Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan thi hành án dân sự với Tòa án, ngân hàng, cơ quan thuế, cơ quan quản lý đất đai, chứng khoán và các cơ quan liên quan là công cụ rất quan trọng để truy tìm tài sản nhanh hơn, chính xác hơn, đồng thời kịp thời ngăn chặn hành vi tẩu tán, che giấu hoặc chuyển hóa tài sản.

Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin cũng là giải pháp đột phá để bảo đảm thi hành án kịp thời, nhanh chóng, tiết kiệm và hiệu quả, nhất là trong các vụ việc có số lượng đương sự lớn, điển hình như việc chi trả cho hơn 40 nghìn trái chủ trong vụ Vạn Thịnh Phát chỉ bằng một cái nhấp chuột. Nếu vẫn áp dụng phương pháp thủ công thì cho dù thu hồi được tài sản nhưng lại chậm chi trả cho đương sự theo quy định thì hệ quả của bất cập này là vô cùng lớn.

Có thể nói, thu hồi tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế không chỉ là khâu cuối của quá trình tố tụng, mà là nhiệm vụ đòi hỏi sự chuẩn bị, phối hợp và kiểm soát xuyên suốt từ rất sớm. Khi có sự lãnh đạo thống nhất, cơ chế phối hợp hiệu quả, đội ngũ thực thi đủ năng lực và công cụ công nghệ hiện đại, hiệu quả thu hồi tài sản sẽ được nâng lên, góp phần bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và củng cố niềm tin của nhân dân vào công cuộc phòng, chống tham nhũng, lãng phí của toàn Đảng, toàn dân.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn những chia sẻ của ông!