Trong bối cảnh năm 2026 được xem là giai đoạn bản lề của không gian số, trí tuệ nhân tạo (AI) đang tác động mạnh đến hành vi và niềm tin xã hội. Nhiều nghiên cứu cho thấy các thuật toán cá nhân hóa có xu hướng “đóng khung” người dùng trong những luồng thông tin một chiều, tạo ra “buồng vọng thông tin” (Echo Chamber), từ đó làm suy giảm khả năng tiếp nhận đa chiều.
Xuất phát từ thực tế này, chiến dịch truyền thông Escape - Press Escape, Shape Your Mind được triển khai nhằm giúp người trẻ nhận diện và vượt qua những tác động vô hình của thuật toán.
Dự án do nhóm sinh viên Đặng Viết Tùng (Trưởng ban), Hoàng Thị Ngọc Phượng, Nguyễn Bùi Xuân Bắc, Phạm Thanh Mai và Nguyễn Minh Đức thực hiện. Đồng hành cùng dự án là Đoàn Thanh niên Trường đại học FPT và các giảng viên, chuyên gia trong lĩnh vực truyền thông, báo chí và công nghệ: Thạc sĩ Hoàng Mai Anh, Tiến sĩ Phạm Bình Dương, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Thanh Tịnh, Thạc sĩ Bùi Quang Hưng, Thạc sĩ Lương Trung Kiên.
Dự án được xây dựng theo hướng liên ngành, kết hợp Truyền thông, Báo chí, Công nghệ thông tin và kỹ năng mềm, tạo nên hệ sinh thái hoạt động đa dạng. Mở đầu là talkshow “Tôi tư duy nên không bị AI thay thế”, thu hút hơn 300 sinh viên tham gia. Chương trình tập trung phân tích mối quan hệ giữa AI và thuật toán cá nhân hóa, nhấn mạnh vai trò của tư duy độc lập và kỹ năng kiểm chứng thông tin trong môi trường số.
Tiếp đó, Không gian tương tác AR (Augmented Reality) giúp người tham gia trực quan hóa các khái niệm như “bong bóng lọc” (Filter Bubble) hay “thiên kiến xác nhận” (Confirmation Bias). Thay vì tiếp nhận thụ động, người tham gia được dẫn dắt để tự khám phá cơ chế vận hành của thuật toán và cách thoát khỏi sự chi phối của chúng.
Song song, công cụ Escape AI Debate Chatbot đóng vai trò môi trường thực hành, cho phép người dùng tranh biện với các lập luận đa chiều do AI tạo ra. Với gần 1.000 lượt trải nghiệm, nền tảng này góp phần hình thành thói quen kiểm chứng thông tin và tư duy phản biện trong môi trường số.
Trong hệ sinh thái đó, cuộc thi tranh biện Escape Debate Competition là điểm nhấn nổi bật. Vượt xa quy mô của một đồ án tốt nghiệp, cuộc thi đã thu hút hơn 30 đội thi với hơn 100 thí sinh đến từ các ngành Truyền thông, Báo chí và Marketing tại Hà Nội. Cuộc thi diễn ra từ ngày 28/3 đến 14/4 với 3 giai đoạn thử thách.
Ở vòng Sơ loại, các đội thi thực hiện sản phẩm video theo chủ đề, thể hiện khả năng quan sát và phân tích bước đầu về hiện tượng Echo Chamber.
Sang giai đoạn đào tạo chuyên sâu - Training Class, Ban tổ chức triển khai lớp đào tạo kỹ năng tranh biện và tư duy lập luận đa chiều. Đây là bước đệm quan trọng giúp Top 4 đội xuất sắc nhất hoàn thiện phương pháp tiếp cận vấn đề trước khi bước vào vòng đối đầu trực tiếp.
Tại vòng Chung kết, các đội thi tranh biện theo mô hình Karl Popper, xử lý các vấn đề thực tiễn xoay quanh câu hỏi: “Ai đang điều khiển - con người hay AI?”. Hội đồng giám khảo gồm các chuyên gia trong lĩnh vực truyền thông và tranh biện: Thạc sĩ Nguyễn Thị Ngọc, Thạc sĩ Hoàng Phương Thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Thị Thanh Tịnh.
Đêm Chung kết thu hút hơn 150 khán giả trực tiếp và hơn 4.000 lượt theo dõi trực tuyến, trở thành một diễn đàn học thuật, nơi các thí sinh phân tích sâu các khái niệm như “bong bóng lọc” hay “thiên kiến xác nhận” để bảo vệ quan điểm.
Kết quả chung cuộc, đội 3 IDIOTS giành ngôi Quán quân, gồm các sinh viên Bùi Thế Vũ, Nguyễn Việt Dũng và Ngô Xuân Anh Tuấn (Trường đại học FPT Hà Nội). Đội nhận giải thưởng tiền mặt cùng học bổng đào tạo từ đơn vị đồng hành.
Không chỉ dừng lại ở một cuộc thi, Escape - Press Escape, Shape Your Mind hướng tới xây dựng cộng đồng người trẻ có khả năng tư duy độc lập, biết kiểm chứng thông tin và làm chủ công nghệ. Theo Trưởng Ban tổ chức Đặng Viết Tùng, khi mỗi cá nhân chủ động “thoát” khỏi vòng lặp thông tin, đó cũng là lúc họ làm chủ nhận thức và thích ứng tốt hơn trong kỷ nguyên số.
