Cao điểm kiểm soát khép kín, xử lý gần 8.900 vụ vi phạm
Diễn biến buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trong dịp trước, trong và sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 tiếp tục cho thấy tính chất phức tạp và xu hướng gia tăng trên nhiều tuyến, địa bàn và không gian mạng do nhu cầu tiêu dùng tăng cao, hàng hóa vi phạm ngày càng đa dạng, có nguồn gốc cả trong và ngoài nước, được đưa vào thị trường qua nhiều hình thức như nhập khẩu chính ngạch, tiểu ngạch, nhập lậu và gian lận thương mại.
Đáng chú ý, nổi lên tình trạng lợi dụng hoạt động thương mại điện tử và mạng xã hội như Shopee, Lazada, Sendo, Facebook, TikTok, Zalo, YouTube… cùng dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh để buôn lậu, kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng không rõ nguồn gốc với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi.
Trong bối cảnh đó, việc triển khai Kế hoạch cao điểm theo chỉ đạo của Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia, Ban Chỉ đạo 389 Bộ Tài chính và Kế hoạch số 30141/KH-CHQ của Cục Hải quan đã tạo ra một “vòng kiểm soát” tương đối khép kín trên toàn hệ thống.
Các đơn vị đã chủ động nắm tình hình, bố trí lực lượng hợp lý, tăng cường kiểm tra, kiểm soát tại tất cả các tuyến: đường bộ, đường biển, đường hàng không, đường sắt, đường sông và cả các đường mòn, lối mở.
Trọng tâm kiểm soát được xác định rõ, tập trung vào các mặt hàng cấm, hàng có thuế suất cao, hàng tiêu dùng thiết yếu dịp Tết, cũng như các loại hàng hóa có nguy cơ gian lận cao như thực phẩm, nông sản, hàng giả mạo nhãn hiệu.
Đồng thời, việc kiểm soát không chỉ giới hạn ở hoạt động xuất nhập khẩu truyền thống mà còn mở rộng sang lĩnh vực thương mại điện tử và dịch vụ chuyển phát nhanh - những “kênh trung chuyển mới” đang bị lợi dụng ngày càng phổ biến.
Kết quả, trong thời gian từ 15/10/2025 đến 15/3/2026, toàn ngành hải quan đã chủ trì, phối hợp phát hiện, bắt giữ và xử lý 8.879 vụ vi phạm, với trị giá hàng hóa vi phạm ước tính khoảng 8.041 tỷ đồng. Trong đó, có 83 vụ có dấu hiệu hình sự, chiếm gần 1% tổng số vụ việc; 8.796 vụ còn lại là vi phạm hành chính.
Đáng chú ý, các hành vi có dấu hiệu hình sự chủ yếu tập trung vào buôn bán, vận chuyển hàng cấm và vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới. Trong khi đó, vi phạm hành chính chiếm tỷ trọng lớn với các lỗi phổ biến như khai sai quy định hải quan (chiếm tới 63,7%) và vi phạm thời hạn (23,2%).
Điều này phản ánh thực tế rằng bên cạnh các đường dây, ổ nhóm vi phạm có tổ chức, vẫn tồn tại phổ biến tình trạng doanh nghiệp và cá nhân chưa tuân thủ nghiêm quy định trong hoạt động xuất nhập khẩu.
Xét theo tuyến, tuyến biển tiếp tục là địa bàn trọng điểm với 4.956 vụ, chiếm 55,8% tổng số vụ vi phạm. Các cảng biển lớn là nơi tập trung nhiều hành vi vi phạm liên quan đến khai báo sai, vi phạm nhãn hàng hóa, không đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, cũng như xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Trên tuyến đường bộ, 2.569 vụ vi phạm được phát hiện, chủ yếu tại các khu vực biên giới Việt Nam-Trung Quốc và Việt Nam-Campuchia. Các đối tượng lợi dụng chính sách thông thoáng đối với cư dân biên giới để vận chuyển hàng hóa trái phép với thủ đoạn cất giấu, trà trộn tinh vi trong hành lý, phương tiện.
Tuyến hàng không và chuyển phát nhanh cũng ghi nhận nhiều diễn biến đáng chú ý. Lực lượng Hải quan đã phát hiện 423 vụ trên tuyến hàng không với trị giá vi phạm khoảng 272,9 tỷ đồng và 703 vụ qua chuyển phát nhanh, bưu điện với trị giá khoảng 410,4 tỷ đồng. Đặc biệt, nổi lên tình trạng vận chuyển ma túy qua đường hàng không với thủ đoạn cất giấu trong các sản phẩm tiêu dùng như mỹ phẩm, cà phê.
Trong lĩnh vực phòng, chống ma túy, kết quả đạt được cho thấy sự phối hợp hiệu quả giữa các lực lượng. Tổng cộng 85 vụ với 140 đối tượng đã bị phát hiện, bắt giữ; tang vật thu giữ lên tới hơn 605kg ma túy các loại. Đây là con số đáng chú ý, phản ánh mức độ nguy hiểm và quy mô của các đường dây vận chuyển ma túy xuyên quốc gia.
Bên cạnh đó, công tác phối hợp giữa Hải quan với Công an, Bộ đội Biên phòng và các lực lượng chức năng khác cũng được tăng cường, với 356 vụ việc được xử lý theo hình thức phối hợp, trị giá vi phạm khoảng 90 tỷ đồng. Sự phối hợp này góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh, đặc biệt trong các vụ việc phức tạp, có yếu tố liên tỉnh, xuyên biên giới.
Nâng cấp năng lực kiểm soát trong bối cảnh mới
Kết quả đạt được trong cao điểm Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 cho thấy hiệu quả rõ nét của việc triển khai đồng bộ các giải pháp nghiệp vụ. Tuy nhiên, trong bối cảnh tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả tiếp tục diễn biến phức tạp, yêu cầu đặt ra không chỉ là duy trì kết quả mà còn phải chuyển hóa thành năng lực kiểm soát thường xuyên, bền vững.
Một trong những định hướng trọng tâm là tiếp tục quán triệt và triển khai kịp thời các chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Ban Chỉ đạo 389 các cấp, bảo đảm sự thống nhất trong điều hành và tổ chức thực hiện. Trên cơ sở đó, các đơn vị hải quan sẽ chủ động xây dựng các kế hoạch chuyên đề, kế hoạch trọng điểm theo từng tuyến, địa bàn, lĩnh vực, phù hợp với diễn biến thực tế.
Đáng chú ý, việc áp dụng đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ kiểm soát hải quan sẽ tiếp tục được đẩy mạnh, đặc biệt đối với các loại hình có rủi ro cao như gia công, sản xuất xuất khẩu, tạm nhập tái xuất, chuyển cửa khẩu hay hàng gửi kho ngoại quan. Đây là những “khe hở” dễ bị lợi dụng nếu không được kiểm soát chặt chẽ.
Cùng với đó, công tác phòng, chống ma túy sẽ tiếp tục được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, với yêu cầu kiểm soát xuyên suốt trên tất cả các tuyến, địa bàn. Việc xử lý thông tin phải bảo đảm kịp thời, bí mật, chặt chẽ; đồng thời tăng cường phối hợp với các lực lượng chức năng trong đấu tranh các chuyên án lớn.
Trong bối cảnh các phương thức vi phạm ngày càng tinh vi, việc ứng dụng khoa học công nghệ được xác định là giải pháp then chốt. Các hệ thống như máy soi container, máy soi hành lý, camera giám sát, thiết bị phát hiện ma túy… sẽ tiếp tục được khai thác tối đa hiệu quả, kết hợp với phân tích dữ liệu, quản lý rủi ro để nâng cao khả năng phát hiện vi phạm.
Cùng với đó, công tác thu thập, phân tích thông tin và dự báo tình hình sẽ được tăng cường, giúp lực lượng hải quan chủ động nhận diện sớm các nguy cơ, xây dựng phương án đấu tranh phù hợp. Việc chia sẻ thông tin với các bộ, ngành, địa phương và các tổ chức quốc tế cũng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả phối hợp, đặc biệt trong bối cảnh tội phạm buôn lậu, ma túy ngày càng mang tính xuyên quốc gia.
Một điểm đáng chú ý khác là việc đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, hướng tới nâng cao ý thức tuân thủ của người dân và doanh nghiệp. Đây được xem là giải pháp mang tính nền tảng, góp phần giảm thiểu vi phạm từ gốc, thay vì chỉ tập trung xử lý khi đã phát sinh.
Từ kết quả của cao điểm Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, có thể thấy lực lượng hải quan không chỉ khẳng định vai trò nòng cốt trong công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, mà còn từng bước chuyển đổi phương thức quản lý theo hướng hiện đại, chủ động và hiệu quả hơn. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, yêu cầu đặt ra đối với công tác kiểm soát ngày càng cao, đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa năng lực nghiệp vụ, ứng dụng công nghệ và phối hợp liên ngành.
Giữ vững “trận địa” chống buôn lậu sau cao điểm không chỉ là nhiệm vụ trước mắt, mà còn là yêu cầu lâu dài để bảo vệ thị trường trong nước, quyền lợi người tiêu dùng và góp phần ổn định kinh tế vĩ mô trong giai đoạn phát triển mới.
